Якутские буквы:

Якутский → Якутский

дьэ эбэтээ

саҥа алл. сыһыан холб. Туох эмэ өр күүттэрэн баран буолбутуттан үөрэн, сөбүлээн (ардыгар сэтэриир дэгэттээх) сыһыаннаһыыны көрдөрөр. ☉ Выражает одобрение, радость (иногда с оттенком злорадства) по поводу осуществления чего-л. долго ожидаемого (ну наконец-то)
Дьэ эбэтээ, күтүр өстөөх бохтор күннээх эбиккин дии. Суорун Омоллоон
Дьэ эбэтээ! Кэһэйдигит дуо, хаанымсахтар! Н. Лугинов
Дьэ эбэтээ, кини, штаб дьиэтэ, ити турар. «ЭК»

һаай

саҥа алл. Хаһыытыыр былаастаах соһуйууну, уолуйууну көрдөрөр. ☉ Выражает удивление или внезапную растерянность, сопровождаемые криком
Оҕо умса баран түспүтэ, Түүлээх уллуҥах «һаай» диэбитэ. Суорун Омоллоон
Өй-мэй барбыт Лэкээрис соһуйан, «һаай» диэн саҥа аллайаат, ороҥҥо ыстанан таҕыста. Күннүк Уурастыырап. Алаа Моҥус мутуктаах дүлүҥү соһон киирэр, соһуйан төлө тутар: «Тугуй-тугуй, бу? Һаай, дьэ!» И. Гоголев

һаай эбэтээ

саҥа алл. Сэтэрээһини көрдөрөр. ☉ Выражает злорадство
Анарааҥҥыта, бэйэтэ да арыычча туттунан турар киһи, «һаай эбэтээ» диэбиттии, саатын сомуогун туруораат, кыҥаабытынан барда. Р. Кулаковскай
Ньиэмэстэр ортолоругар утуу-субуу дэлби тэптэриилэр ньиргиһэллэр, һаай эбэтээ, кэм чаҕыйардаах эбиттэр ээ! А. Данилов
[Оҕо] саатын уҥа хонноҕун анныгар кыбынан иһэн саһылы көрөөт: «Һаай эбэтээ, түбэстиҥ дуу, суох дуу?» — диэбитинэн, …… сомуогун тардан кэбиһэр. А. Неустроева

эбэтээ

аһаай

Еще переводы:

энньэҥнээмэхтээ

энньэҥнээмэхтээ (Якутский → Якутский)

энньэҥнээ диэнтэн тиэт
көрүҥ. «Оннук, сөбө эбэтээ, оннук», — Даадалай Дабыыдабыс сөбүлэһэн уһун сыҥааҕа энньэҥнээмэхтээн ылар. И. Егоров

халыгыраһыы

халыгыраһыы (Якутский → Якутский)

халыгыраа диэнтэн хай
аата. Хаастар кумахха элиэтээн, биир кэм халыгыраһыы бөҕө буолла. В. Протодьяконов
Дьэ эбэтээ, күһүҥҥү үөр хаастыы халыгыраһыы буола түспэт дуо?! А. Сыромятникова

такыйыктан

такыйыктан (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Түргэнник хамсан (кыра, хатыҥыр, такыччы барбыт киһи туһунан). ☉ Двигаться быстро, проворно, будучи низкорослым, худым и скрюченным
«Һаай, һатана, халбарый эрэ!» — урут киһи тиийбэккэ үлэлии сылдьыбыт, быһа такыйыктаммыт кыра хатыҥыр эмээхсин саах күрдьэ сылдьан, чаҕаарда. Э. Соколов

ыйман

ыйман (Якутский → Якутский)

ыймаа диэнтэн бэй
туһ. Ким да оҕотун сир симэҕин курдук иитэн таһааран баран, арыгыһыкка биэриэн баҕарбат, ким да арыгыга ыймаммыты ылыан эмиэ баҕарбат. А-ИНА ДьБО
Ойууҥҥа уһуйуллан, Мэнэриккэ бэлиэтэнэн, Ытык дьылҕа ыйааҕынан Ынырыктаах ыарыыга Ыйманарбын ылыныах буоллуҥ эбэтээ! «Чолбон»

аһаай

аһаай (Якутский → Якутский)

саҥа алл. Өрөгөйдөөһүн дэгэттээх сэтэрээһини көрдөрөр. ☉ Выражает злорадство с оттенком торжества
Иҥсэлээх буулдьа дьэ, арай Өр кинини батыһар, Долгун быыһыгар Ньукулай Көстүбэт буолар... — Аһаай! Өлөрдүбүт диэн Өрөгөйдүү куоталлар. С. Данилов
«Аһаай эбэтээ! Дьэ бэринниҥ дуо?» — диэн, хаһыытаан сатарытаат, алта батыйа илиилэрин модун күүстэрин муҥутуурунан охсон кууһуннарда. Д. Апросимов

буола

буола (Якутский → Якутский)

I
аат., түөлбэ. Бурдук сирэ, бурдугу ыһар хорутуллубут сир, бааһына. ☉ Поле, пашня
Урууп буолатын биир баһыгар тиийэн баран оҕуһун эргитэн: «Һаай», — дии-дии, саҥа суолу таһааран, оҕуһун хаамтаран саллырдатар. Күндэ
Муруку [моҕотой] тыа сиригэр буолаҕа киирэн бурдугу сиир. И. Данилов
[Бурдук сирин] Тааттаҕа, Томпоҕо, Чурапчыга солуок, сонуок дииллэр. Ньурбалар, Сунтаардар буоллаҕына буола дииллэр. Багдарыын Сүлбэ
Саас биирдэ аҕата арай кинини буолаҕа илдьэ барда. Суорун Омоллоон
II
аат., кэпс. Бэйэ баһын билинэн көҥүлүнэн тутта сылдьыы. ☉ Воля; своеволие
Бороҕон кулубата кэлбитин — Буолабын бэриммэтим: «Богдо баҕас тоҕо модунай?» — диэммин. Саха нар. ыр. II
Мунду балык курдук дуу Мунньустаахтаан тураммыт, Буолабытын буллубут, Молодуойдуур доҕоттор! Саха нар. ыр. III

дьэ

дьэ (Якутский → Русский)

модальное сл. 1) выражает совершение действия после длительного ожидания наконец, наконец-то; дьэ , өйдөөтө ээ наконец-то он понял; дьэ , тиийдилэр наконец они приехали; дьэ эбэтээ ну, наконец-то, вот наконец-то; дьэ эбэтээ , биһиги да кыайдыбыт ! наконец-то, и мы (это) одолели!; 2) выражает презрение, отвращение: дьэ киһи ну и человек; дьэ сүгэ ну и топоришко; 3) усиливает повеление, просьбу, желание ну; давай(те); дьэ , илдьиҥ ну, ведите; дьэ , үлэлиэҕиҥ давайте работать; дьэ , кзпеээ ну, рассказывай; 4) подчёркивает высказываемую мысль: дьэ , бэйэм да итинник саныыбын да, я и сам так думаю; дьэ , мин бардым ну, я пошёл; дьэ , итинник вот так; дьэ , билигин маннык а теперь вот что; 5) в диалоге употр. в кач. вопр. сл.-предложения и (выражает повышенный интерес к происходящему: мунньахха сырыттым .— Дьэ? я был на собрании.— Ну?; 6) усиливает знач. нек-рых модальных сл. и межд.: арай дьэ а вот; дьэ хата вот наоборот; бэйэ дьэ ! ну постой, ну погоди I; дьэ онон и следовательно; дьэ өлүү эбит ! ох, наказание!; оо дьэ ! ох!; дьэ дуо (или дуу ) ну вот (тогда); дьэ дуо , оччоҕо биһиги үлэлиэхпит да үлэлиэхпит ну вот тогда-то мы и поработаем # дьэ туран и вот, ну вот; дьэ туран бараллар и вот они идут дальше; дьэ уонна и после (всего) этого; кини билигин үлэһит , дьэ уонна хайдах күн ортотугар диэри утуйа сытыаҕай он сейчас работает, где же ему спать до полудня.

сипсий

сипсий (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Кистээн, ким да истибэтинэн сибигинэйэн эт, кэпсээ. ☉ Говорить, рассказывать шёпотом, тайком (чтобы другие не слышали)
Арай [Чөркөй] уһуктан кээлтэ, Хаххан кэлэн уйатыгар олорон ойоҕор тугу эрэ сипсийэн ахан эрэр эбит. Суорун Омоллоон
Миигин көрөөт, ким эрэ истиэ диэбиттии, сипсийэ былаан эттэ. И. Гоголев
Ибрагим доҕорун кулгааҕар бэрт өр тугу эрэ сипсийэн барбыта. В. Гаврильева
2. көсп. Күүскэ үр, тыалыр. ☉ Сильно дуть (о большом ветре)
Сипсийдэҕэ баҕас Тугун сибиэнэй… Тыалырдаҕа баҕас Тугун сытыытай. А. Софронов
Уһун түүн уостубат уордаах Буурҕа түннүгү сипсийэр. Баал Хабырыыс
Хаһыҥмыт хаарыйан, Сиккиэрбит сипсийэн, Күһүммүт сибиэнэ Билиннэ. А. Абаҕыыныскай
3. көсп., сөбүлээб. Ким-туох эмэ туһунан кистээн хобулаа, үҥүс. ☉ Наушничать, доносить тайком, нашёптывать
[Хаалдьыт:] Хата ону онно-манна, наадалаах-наадалаах буолуо диир дьоннорго, сипсийэн көрүллүө. А. Софронов
Сынаҕы баай кулгааҕар: «Сэрэн, угаайыга киирсимэ!» — диэммин Сипсийиэх бэйэм дуу? Оччоҕо аҕабын Таҥнаран биэрэбин буолбаат!.. И. Гоголев
Хобуоччу хаһан да итэҕэстэри утары аһаҕастык туруммат, табаарыстара истибэттэригэр кулгаахха сипсийэр. СГПТ
♦ Иһэ сипсийдэ кэпс. — аччыктаата, аһыан баҕарда. ☉ Проголодался, в животе урчит
[Аҥаа Моҥус:] һаай, дьэ куртаҕым курулуйда, иһим сипсийдэ, идэмэрим көттө. И. Гоголев
Төһө да алмааһы булларгын ис сипсийдэҕинэ арыылаах килиэп наадата кэлиэ ээ. Н. Лугинов
Суругу, хаһыаты дуоһуйа ааҕан баран, испит сипсийбитин дьэ өйдөөн, аһаан-сиэн өлүмнэстибит. И. Никифоров
др.-тюрк. суфша, монг. шивших

айбыт

айбыт (Якутский → Якутский)

  1. аат. Күн сиригэр баар гынааччы, айан үөскэтээччи (үксүгэр итэҕэлгэ — таҥара эбэтэр аҕа туһунан). ☉ Творец, создатель (обычно в верованиях — о боге-творце, часто ирон. — об отце)
    Айбыттан аналлаах айаатыыр илбиһим олоппокко сордоон, ойоҕоспор оонньоон тамахпын илитэн ыллыырым эбэтээ! П. Ойуунускай
    Өбүгэлэр үҥкүүлэрэ үөдүйэн, Төрүттэр үҥкүүлэрэ төгүрүйэн, Айбыттар үҥкүүлэрэ араалланан, Сэттэ омук сэгээк ырыата эйээрдэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
    Тоойуом, чэ даа, барыах. Били айбытыҥ букатын, чэ кыайыаҕа. А. Сыромятникова
  2. даҕ. суолт. Күн сиригэр баар гыммыт, айан үөскэппит. ☉ Создавший, сотворивший. Айбыт аҕа. Поэт айбыт ырыалара. Норуот айбыт номохторо
    □ Мин бардым горняк-үлэһит Айбыт куоратын туойаары, Тэбиий, тимир эрдииһит, Дэбилит дьэҥкир бааллары! Эллэй
    — Махтал! — диибин. — Барҕа махтал Миигин айбыт айылҕабар, Ытыыр, күлэр, уйадыйар Тэбиэс сүрэхтээн айбыккар. С. Данилов
    Кэбис, кэбис, айбыт аҕа сүрэҕэ Таас буолбатах эбит. И. Гоголев
    ♦ Айбыт (таҥара) <бэйэтэ> билэр — ким да билбэт; киһи билэр кыаҕа суох (ону таҥара эрэ билиэн сөп; үксүгэр ыйытыыга, хоруйга тут-лар). ☉ Никто этого не знает, никому неведомо (соотв. бог его знает, один бог знает)
    Оҕонньорго уолуттан …… ыарахан дьааһыгы уонна туох эрэ суулаахтары аҕалбыттар. Онно туох-туох баарын айбыт бэйэтэ билэр. Болот Боотур
    Былыр-былыргыттан кыһыл көмүс былдьаһыгар төһө элбэх иирсээн, төһө үгүс өлөрсүү буолбутун айбыт бэйэтэ билэр. «ХС»
    Кинилэр онно тугу кэпсэппиттэрин айбыт таҥара эрэ билэн эрдэҕэ. И. Гоголев