түөлбэ. Ойуурга олохтоох дьоҕус көтөр, кукаакы. ☉ Кукша (вид сойки)
Куруҥтан санаата туолбут Кугас кукаакы эрэкэ Күлэр саҥата айманна: «Һэ-һэ, һээх, һээх-һэ-һэ-һээх». «Кыым»

тыаһы үт. туохт. Кыра соҕустук көрдөөхтүк, сэниэтэ суохтук күл. ☉ Смеяться негромко, весело, издавая звуки «һэ-һэ-һэ»
«Өссө дьонуҥ таптаһар эҥин сурахтаахтара», — дьахтар күлэн сэһигирээтэ. В. Титов
Роман Иннокентьевич эмиэ дьээбэҕэ тиллэн, «һэ-һэ-һэ» дии-дии күлэн сэһигириир. Л. Попов

сыһ. Өйдөбүл хаалар курдук. ☉ Так, чтобы осталось понятие, представление о чём-л. «Бэйи, эн күлүмэ, һэ-һэ-һэ!» — Өлөксөй элбэх өйдөбүллээхтик мичээрдээн кэбистэ. Э. Соколов. Санаатын ис хоһоонноохтук, саас-сааһынан өйдөбүллээхтик саҥарар. КИИ СТ-1

тэрбэй диэнтэн б
тэҥ. көстүү. «Һэ, һэ, — хаһаайка кыламаннара тэрбэҥэлээтилэр. — Көрүөхпүт, төһөнү аһаан хоротор эбиккин». Р. Баҕатаайыскай

кыраабыллаа диэнтэн холб. туһ. Ити кэриэтэ эн биһикки оппутун кыраабылласпат буоллахтара, һэ-һэ, балтараа барыс диэн ол буолуо этэ. Э. Соколов

аат. Баракаас, хаадьы, мэник-тэник быһыы, тыл-өс. ☉ Проделки, проказы, шутки, баловство
«Һэ-һэ, һатана уола, дьээбэтэ-хообото...» - эмээхсин күлэн мүчүйдэ. Э. Соколов
Кини ол-бу дьээбэтин-хооботун иһин бары абааһы көрөллөр эбит. ҮҮА
[Эрэһиинэ Уйбаан] охсо-тэбэ охсубатаҕын иһин, хайаан да туох эмэ дьээбэни-хообону оҥорбута эрэ баар буолар. «ХС»

талымастаа диэнтэн бэй. туһ. Кыһын обургу кыскыйан кэллэҕинэ талымастанарбыт бука суох буолуо ээ, аны куспутун ахтардаахпыт һэ-һэ… С. Маисов
Лыах көрүҥэ олус элбэх. Сорохторо аһылыктарыгар талымастанар эбиттэр. ФЕВ КК
Хас да сыл буолла хойуу чэйи сөбүлүүр буолбутум, уонна, аны туран, талымастанабын — иһэр-испэт чэйдээхпин. «Кыым»

сыһ. Араастык, арааһынайдаан, тус-туспатык. ☉ Разнообразно, по-разному, различно
Матыыбын эҥин-эҥинник уларыта-уларыта, иһиирэ турар. Амма Аччыгыйа
Таһырдьа буурҕа ордук сытайар, күүһүрэр, эҥин-эҥинник энэлийэр, иһиирэр. Н. Якутскай
— Ээ, суох, чөҥөчөк нолуога диэн ааттаналлар, — диир Макаар. — Ээ-э-э… Ойууртан ылыллар нолуогу этэллэр эбит дуу? Һэ-һэ, эҥин-эҥинник ааттааннар, — дии-дии, күлэр Баһылайап. Күндэ

туохт.
1. Балаҕаҥҥа эдэр кыыс утуйарыгар хаппахчыта оҥор. ☉ Снабдить спаленкой, устроить чуланчик-спальню для девушки
Хатан маһынан хаппахчылаан, Киил маһынан сыҥаһалаан, Улуу дьиэтин тула Ороннообут эбит. С. Васильев
«Эмээхсин дьиэлээх, кийиит оҕо оҥостоору хаппахчылаатаҕыҥ. Һэ-һэ...» — таһыттан киирээччи эҕэлээхтик күллэ. «Чолбон»
2. көсп. Кими, тугу эмэ бүөм сиргэ хаайан сытыар. ☉ Прятать, скрывать кого-что-л. в укромном месте, заслонив от чужих взглядов
Эн [Бүлүү эбэ] үйэлэр усталарыгар үс хос күлүүскэ хатаан хаппахчылаан сытыарбыт халыҥ баайгын, күндү хаһааскын сэбиэскэй киһиэхэ арыйан биэрдиҥ. Г. Нынныров
Сорох төрөппүттэр оҕону олох сабыдыалыттан, социальнай иитииттэн туоратан, аҥаардас дьиэҕэ эрэ хаппахчылаан иитэргэ сорунуулара ханнык да көдьүүһэ суох. МАС ТК

туохт.
1. Өлөн баран иккистээн тыыннанан уруккуҥ курдук баар буол. ☉ Оживать, воскресать. Өлбүт тиллибитин курдук санаатыбыт. Таҥара [Христос] тиллибит күнэ
△ Уҥан баран тыынна киллэр. ☉ Приходить в сознание (напр., после обморока)
Биирдэ хайыһарынан хайаттан түһэн иһэн болбуктаҕа …… быарбын быһа түһэн уһуннук уҥан баран тиллибитим. С. Данилов
Хачыгыр урут хотун ыҥырыытын уһаттаҕына хаста да уҥан тиллэрэ. Эрилик Эристиин
△ Ыалдьан баран үтүөр. ☉ Поправляться после болезни
Биир ый иһигэр оҕобут тиллээ ини. А. Софронов
Сөдүөччүйэ …… Маайа кыыһын төрөтөн баран, ситэ тиллибэккэ муҥнаммыта ый кэриҥэ буолла. Амма Аччыгыйа
Быыкаанныыр, тиллэн эрэр киһи быһыытынан, сып-сап аһаан кэбистэ. Н. Павлов
2. көсп. Кыһыҥҥы иһийииттэн, утуйууттан уһугун (харамайы, үүнээйини этэргэ). ☉ Оживать, пробуждаться после зимней спячки (о растениях, живых существах)
Айылҕа уһуктан тиллэрэ, Айылгы силигэ ситэрэ. Күннүк Уурастыырап
Сотору бырдах түһэр, тигээйи тиллэр. Н. Якутскай
Сайын кэлиэ: эмиэ от-мас тиллэн, Көҕөрүө үрэхпит, алааспыт. Дьуон Дьаҥылы
Балык кыһын ууну кытта муус быыһыгар тоҥон хаалар, оттон саас буоллаҕына муус уулуннаҕына ирэн, тиллэн кэлэр. ДьДьДь
3. көсп. Хат чөлгөр түс, уруккуҥ курдук буол (хол., эргэ тиэхиньикэ). ☉ Быть восстановленным (напр., о технике), оживиться (напр., о производстве)
Быраҕыллыбыт эргэ карьер тиллибит, уһуктубут курдук буолбута. В. Яковлев
Уум мотуора иккиһин тиллибититтэн Саабаҕа муҥура суох махталбын тириэрпитим. МАП ЧУу
Ааспыт үйэлэргэ умнуллубут былыргы култуура иккиһин тиллибит курдук буолбута. Ол иһин саҥа култуура үөскээбит кэмэ Возрождение диэн ааттаммыта. АЕВ ОҮИ
4. көсп. Киһи санаатыгар саҥалыы көбөн кэл. ☉ Вновь приходить на ум, всплывать, возникать, оживать в сознании (о мыслях, воспоминаниях)
Мин санаабар тиллэллэр Оччотооҕу дьулаан күннэр, Төһө даҕаны өллөллөр, Бэриммэтэх дьоруой дьоннор. С. Данилов
Халыма хомунаардара сэһэммитигэр өссө тиллиэхтэрэ. Н. Габышев
5. көсп. Туох эмэ туһалаах, төлөбүрдээх буол (хол., киһи үлэтин, эрэйин этэргэ). ☉ Быть оплаченным, вознаграждённым (о труде, усилиях и т. д.), воздаться
Мин сааһым тухары тохпут хара көлөһүнүм дьэ тиллээрэй. Амма Аччыгыйа
Ханнык да үлэ эрэйэ тиллэр буоллаҕына үчүгэй куолута. С. Ефремов
Оҕуруот аһын олордууга төгүрүк сыллаах кыһамньыгыт тиллэн, өлгөм үүнүүлэниҥ. ЕАМ ББКП
6. көсп., кэпс. Туохха эмэ (хол., дьээбэҕэ) ордук көхтөн, актыыбыр. ☉ Быть падким на проделки, проказы
Максим диэн итинник. Ким да буоллун, аҥаар кырыы ухаживайдаан иһэр. Көннөрүгэ дук-дах бэйэтэ, онно тиллэр. Н. Лугинов
Роман Иванович эмиэ дьээбэҕэ тиллэн «һэ-һэ-һэ» дии-дии күлэн сэһигириир. Л. Попов
Арай кини хаадьыга тиллэн, харахтыын үөрэн, мичээрдээн кэлээччи. М. Доҕордуурап
ср. др.-тюрк. тирил ‘жить; оживать, воскресать’, тирилмэк ‘оживать, воскресать; пробуждаться’, каракалп. тирилиу ‘ожить’