Якутские буквы:

Якутский → Русский

өйдөбүнньүк

1) памятка; 2) память; 3) памятник; өйдөбүнньүк туруор = поставить памятник.

Якутский → Якутский

өйдөбүнньүк

  1. аат.
  2. Тугу эмэ өйдүү сылдьарга аналлаах кылгас бэлиэтээһин. ☉ Памятка. Бэйэбэр өйдөбүнньүк суруннум
    □ Сорох оскуолалар төрөппүттэр оҕолорун санитарнай-гигиеническэй быраабыланы тутуһар үгэскэ үөрэтэллэригэр анаан өйдөбүнньүк оҥороллор. Дьиэ к.
  3. Тугу эмэ санатар мал, бэлиэ, сурук. ☉ Память (памятная вещь)
    [Таас хайа суруктарын] быдан былыргы култуура өйдөбүнньүктэрэ буолаллар дииллэр. Багдарыын Сүлбэ
    Тукаам, кимиэхэ барытыгар кэриэс, өйдөбүнньүк диэн баар буолааччы. «ХС»
    [Бу кинигэни] партийнай тэрилтэлэргэ үлэҕэ ситиһиилэрин иһин өйдөбүнньүк быһыытынан биэрэллэрэ. «ББ»
    Бу наҕараадалыыр илиистэн быһа тардан суруйуу. Аармыйаҕа миигин атаарарыгар, аҕам итини миэхэ өйдөбүнньүк быһыытынан туттарбыта. «Кыым»
  4. Кими-тугу эмэ санатарга, кэриэстииргэ анаан оҥоһуллубут архитектурнай тутуу эбэтэр скульптурнай оҥоһук. ☉ Памятник. Өйдөбүнньүк туруор
    □ Үрдүгэр биэс салаалаах, кыһыл сулус өргөстөөх үс эркиннээх өйдөбүнньүккэ ол дьон (ытыллыбыт бассабыыктар) испииһэктэнэн тураллар. Амма Аччыгыйа
    Үрэх хордоҕойугар өйдөбүнньүк турар, Батыйа уонна Ыстыык. В. Иванов
    Кырдал саамай оройугар, Кыталыктыы кылбаҕар, үрдүк, Туналыйан аҕай турар Доодоропторго өйдөбүнньүк. Ф. Софронов
  5. даҕ. суолт. Өйдөтөргө, санатарга аналлаах. ☉ Памятный. Өйдөбүнньүк манньыат. Өйдөбүнньүк киниискэ. Өйдөбүнньүк бэлэх. Өйдөбүнньүк бэлиэ
    □ Бүтэрбиттэр үөрэх дьылын түмүгэр үгэс быһыытынан өйдөбүнньүк сэргэни туруораллар. «ЭК»
    Кини биһигини истиҥник эҕэрдэлээтэ, өйдөбүнньүк вымпел туттарда. «Кыым»

Еще переводы:

чоргуччу

чоргуччу (Якутский → Якутский)

сыһ. Чуолкайдык иһиллэр курдук, хатаннык, улаханнык (саҥар). ☉ Громко, звонко (говорить)
Кини «Өйдөбүнньүгүн» өйүттэн хат чоргуччу ааҕан, күөдьүйэн, кыһыл хаалтыстыын, хаанныын-сиинниин тэтэрэн киирэн барбыта. Н. Заболоцкай

айталаа

айталаа (Якутский → Якутский)

көр айыталаа
«Суоһалдьыйа Толбонноох» уонна «Уот Кудулу байҕал» диэн поэмалары айталаабыта [С. Зверев]. Л. Попов
Мин өбүгэм кириэппэһи, храмы туттубатах Хата айылҕа бэйэтэ Кинини арчылаабыт, Ааспыт суолун үйэтитэн Өйдөбүнньүк айталаабыт. М. Ефимов

кыайбыт

кыайбыт (Якутский → Якутский)

аат. Сэриилэһэн, охсуһан хоппут киһи. ☉ Одержавший победу на войне, в борьбе, победитель
Кыайбыттар үөрэн-көтөн, аһаан-сиэн барбыттар. П. Ойуунускай
Кыайбыттарга — мэтээл, уордьан. Дьуон Дьаҥылы
Хинган халыҥ хапчаан Кырыы тааһын туораан, Кыайбыттары өйдөтөрдүк Туругурда өйдөбүнньүк. А. Абаҕыыныскай

тойоннон

тойоннон (Якутский → Якутский)

тойонноо диэнтэн атын
туһ. Туга барыта сөпкө тойонноммут рубрика эрэ уһун үйэлэнэр. С. Федотов
Ол эрээри сүрэх сүппэт өйдөбүнньүгэ — Үрүҥ күн томтойор толуу толбоно Сайыҥҥы ырыалары санатан кэллэҕинэ, Тиллии, өрүһүллүү баара тойоннонор. Улуро Адо (тылб.)

туттарыы

туттарыы (Якутский → Якутский)

туттар I диэнтэн хай
аата. Үөрүү-көтүү ортотугар өйдөбүнньүк бэлэхтэри туттарыы саҕаланна. У. Нуолур
Холкуос туттарыы да, атыылааһын да бэрээдэгинэн, судаарыстыбаҕа биэрэр этэ хайаан да эмис буолуохтаах. ВБТК
Оту судаарыстыбаҕа туттарыы от хаачыстыбатыттан эмиэ тутулуктаах. КПЫ

эрэпириэссийэ

эрэпириэссийэ (Якутский → Якутский)

аат. Судаарыстыба, былаас дьарыйар-дьакыйар миэрэлэри туттуута. ☉ Карательная мера государства против своих граждан, репрессия
Ордук 1938 сыллаахха Дьокуускай куоракка эрэпириэссийэ олус сүрдэммитэ. Төһө саха эрэпириэссийэ кэмигэр сырдык тыына быстыбыта билигин чопчу биллибэт. ВУА БС
К. Туралысов «Саха сиригэр Сталинскай эрэпириэссийэ сиэртибэлэригэр достуойунай өйдөбүнньүгү» диэн ыстатыйатын улаханнык долгуйа аахтым. Г. Борисов

аркыыба

аркыыба (Якутский → Якутский)

аат., фольк. Үйэлээх өйдөбүнньүк, ытык сурук, бочуоттаах мэҥэ сурук. ☉ Священное памятное письмо
Бу аас бэйэлээх Үрүҥ аар тойон алаас-сыһыы саҕа араҕас маҥан аркыыматыттан арыйан туран, тарбаҕынан талан, харабылынан анаммыт бастыҥ талыы бухатыыр буолан аркыымаҕа анньыллыбыт. ПЭК ОНЛЯ I
Орто дойду дьоллоох остуоруйата кини аатын кыһыл уотунан, кыыһар сардаҥанан сүппэт, өлбөт гына суруйуоҕа, аан дойду алгыстаах аркыыбатыгар анньыаҕа. П. Ойуунускай. Алын өттүбүттэн Аал уот сиэтэҕинэ, Аралдьыйыам суоҕа дэтэн, Аркыыбаҕа астарбыта. ГД БМБ

ааҕыы

ааҕыы (Якутский → Якутский)

  1. аах диэнтэн хай. аата. Кинигэни ааҕыы. Уус-уран ааҕыы. Таба ахсаанын ааҕыы
    □ Бу күннэргэ сопхуос табатын күһүҥҥү ааҕыы бүтэн турар. А. Кривошапкин (тылб.)
    Оччотооҕу саамай прогрессивнай сурунааллары ааҕыыны …… тэрийбиттэр. П. Филиппов
    Кинилэр [сири оҥорооччулар] бириэмэни үүнүү биир хомууруттан иккис хомууругар диэри төһө кэм ааспытынан ааҕаллара. Ол курдук бириэмэни сылынан ааҕыы үөскээбитэ. КФП БАаДИ
  2. Уһулуччулаах дьоҥҥо анаммыт түмсүү, мунньах, кэмпириэнсийэ (үксүгэр э. ахс. тут-лар). ☉ Чтения (посвященные выдающимся людям)
    Киэһээҥҥи көрсүһүү үс чаастан ордук барда, онно бэһис Даниловскай ааҕыыларга бастаабыт оҕолор кыттыстылар. С. Руфов
    Суруйааччыга киниэхэ анаммыт ааҕыылартан ордук туох өлбөөдүйбэт өйдөбүнньүк баар буолуой? «Кыым»
    Сыл аайы манна кинилэр [декабристар] кэриэстэригэр аналлаах литературнай ааҕыылар ыытыллаллар. «Кыым»
кэриэстээ

кэриэстээ (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Кими тугу эмэ умнубакка ахта-саныы сырыт, ытыктаа, сүгүрүй. ☉ Чтить память кого-чего-л., преклоняться перед памятью когочего-л.
Кыыс оҕо сааһыттан уларыйбакка хаалбыта — арай ити, долгуннура үүммүт суһуоҕа буоллаҕа. Ону таптаабат, кэриэстээбэт, биэбэйдээбэт буолуо дуо! Амма Аччыгыйа
Үөскээбит өтөххүн кэриэстиэҥ — Кэнчээри ыччаккын кэскиллиэҥ. Айталын
2. Өйдөбүнньүк, кэриэс быһыытынан күндүтүк тутан, харыстаан илдьэ сырыт (кими, тугу эмэни). ☉ Свято хранить что-л., сильно дорожить кем-чем-л. (обычно в память о близких)
Сардырҕаан эрэйдээҕи …… кэриэстээн ити уолу бэркэ диэн аһынабын. Эрилик Эристиин
Ийэм «Ыстапаанньыйа тикпит ыаҕайата» диэн кэриэстээн, тыҥырахтаахха тыыттарбат сүөгэй ыаҕайалаах этэ. М. Тимофеев
Аҕам саамай кэриэстиир уон икки үрүҥ көмүс ньуоската …… мэлийдилэр. Н. Габышев

кэриэс-хомуруос

кэриэс-хомуруос (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Саамай тиһэх, кэриэс курдук этиллэр (кэс тыл). ☉ Последний, прощальный; заветный, сокровенный (о слове)
Тойонуҥ өлүнньүк таҥаһын таҥыннын, кэриэс-хомуруос тылы кэпсэттин, кур хоолдьуга кунанын булуннун! ПЭК ОНЛЯ II
Эһиэхэ, биһиги Эбэбит уонна эһэбит, Кэриэс-хомуруос кэс тылбытын Кэпсиир күммүт үүннэ. Р. Баҕатаайыскай
△ Киһи өлүөн иннинээҕи тиһэх, бэстилиэнэй дьайыыта. ☉ Последнее, прощальное (действие человека)
Бу дойдутугар [оҕонньор] ити булда, ама, кэриэс-хомуруос, тиһэх булда буолуох бэйэтэ дуо? В. Яковлев
2. Саамай күндүтүк саныыр, өйдөбүнньүк буолбут (мал); кимтэн эмэттэн, күндү киһиттэн хаалбыт, кинини санатар (ким, туох эмэ). ☉ Дорогой, заветный; памятный (о вещи)
Таҥара дьиэтин таһыгар кэриэс-хомуруос сирэ баар …… балтын уҥуоҕун итиннэ туппуттара. А. Сыромятникова
[Арыыса] Прокопий Чөрөктүүрэп баар-суох уруута. Эдьиийин, кэриэс-хомуруос киһитин, кыыһа. А. Сыромятникова
Кини [А.П. Мигалкин] бэлэхтээбит барабаана, горна кэриэс-хомуруос мал быһыытынан Тулуна оскуолатын пионерскай муннугар ууруллан тураллар. ПНИ ОСОТ
Оһуохай — өбүгэлэрбит ыччаттарыгар, удьуордарыгар кэриэс-хомуруос хаалларбыт …… духуобунай баайдара. «Кыым»