үгүрүө диэнтэн атаах.-аччат. Төбөтүн өрүү хамсатар, Чүөчэрийэр чөкчөҥө, Өмүрэхтэри ыксатар Үгүрүөчээн элбэҕэ. И. Эртюков

сыһ. Өмүрэх курдук, өмүрэххэ маарынныырдык. ☉ Подобно страдающему имеряченьем (эхоламией)
Олоҥхоҕо баар өмүрэхтии, эмискэ ититээт, тымныйар Тимир оһохторо кырыарбыт. Р. Баҕатаайыскай
— Таптал! – дии-дии өмүрэхтии, Татакалыыр табыллыбат. Хобуоччу эмээхситтэри Хобулуур-сиилиир сатаммат. Ф. Софронов

кыаһылаа диэнтэн холб. туһ. Эн даҕаны өмүрэҕин-соһуйаҕын даҕаны, Строду кытта Пепеляевы кыаһылаһан баран тураҕын ээ. Софр. Данилов

хахаар диэнтэн холб. туһ. Биир өмүрэх эмээхсин тэҥҥэ хахаарыһан киирэн барда. Болот Боотур
Балаҕан иһигэр соһуйбут кууруссалар хахаарыстылар. В. Миронов
Төбөлөрүн үрдүлэринэн …… сулустаах халлаан күөнүгэр көстүбэт хаастар хахаарсаллар. СЮ ЫБ

саҥа алл. Туох эрэ күүтүллүбэтэхтэн соһуйары бэлиэтиир (былыр өмүрэх дьахталлар соһуйар саҥалара). ☉ Крик удивлённого человека (в старину крик женщины, страдающей имяреченьем, эхоламией). Уу бабат! Бу туох түстэ! Уу бабат! Тыаһа суох киирэҥҥин киһини соһуттуҥ дии!
□ Куһаҕан Ходьугур били үөнүн дьиэ муҥунан кутан кэбиспит
Алчах көтүөлээтэҕин аайы: — О, бөтөкөс! Уу бабат!.. — дии-дии оонньообут. — Алаата үчүгэйин! — диэбит. Саха ост. I

аат. Сирэйинэн буолбакка үгэргээн, хоһорҕоон, түгэхтээхтик этии. ☉ Выражение, имеющее подтекст, намёк на что-л., иносказание
Урут Арамаан убайын үгэтигэр-хоһоонугар оччо кыһаммат этэ. Амма Аччыгыйа
«Өмүрэх таба эппитин "өйдөөх" өйдөөбөтүттэн ордук өлүүлээх суох», — диэн өһүргэммит оҕонньор үгэ-хоһоон дойҕохтонон барда. С. Федотов
«Миигин хоруотаан, холуннаран сурук суруйбут. Маай бырааһынньыгынан үгэ-хоһоон тыллаах тэлэгирээмэ ыыппыт. Онон мин арахсабын», — диэтэ. А. Бродников

туохт. Салгыны эҕирийэн ылан, чорбоччу туттубут уоскунан күүскэ төттөрү үрэн, хатан тыаһы таһаар. ☉ Издавать свистящий звук, свистеть
[Чыычаахтар] Им сүтүүтэ иһиирдилэр, Түүн үөһэ үһүүрдүлэр. Өксөкүлээх Өлөксөй. Ойуун дүҥүрүн, былаайаҕын ылар, үстэ хатан баҕайытык үһүүрэр, үстэ суордуур, үстэ дьааһыйар. А. Софронов
Үөһэттэн Өмүрэх үгүрүө Үһүүрэн түһэн иһэн: «Үөрдэхпиэн», — диэн үөгүлээт, Өрө күөрэс гынна! П. Тобуруокап. Тэҥн. иһиир

сыһыан т.
1. Эйэҕэс соруйууну, күүскэ көрдөһүүнү бэлиэтиир (бука диэн). ☉ Выражает вежливое побуждение, усиленную просьбу говорящего (пожалуйста)
Баһаалыста олорунан кэбис, сэһэргээ. Г. Угаров
Киир, баһаалыста! «ХС»
Керфил бар, баһаалыста, мин чымадааннарбыттан икки кыратын киллэр эрэ, көрдөһөбүн. Суорун Омоллоон
2. Саҥарааччы сөбүлээбэт, үгэргиир сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает отрицательно-ироническое отношение говорящего к чему-л.
Баһаалыста, көнөтүнэн кэпсээн абыраа! Д. Очинскай
Ардахтаахха, баһаалыста, Аллан тахсар бадараана. Күннүк Уурастыырап
Үргэн барар өмүрэхтэр, Үлтүркэйдэр – кэбирэхтэр, Ыгыллымаҥ, баһаалыста! «ХС»

I
даҕ. Иэдээннээх, алдьархайдаах. ☉ Бедовый
Өмүрэх таба эппитин «өйдөөх» өйдөөбөтүттэн ордук өлүүлээх суох. С. Федотов
«Иэдээн, иэдээн, доҕоччуок, – диир кини Пьергэ, – ийэлэрэ суоҕар дьэ өлүүлээх кыргыттар; мин кэлбиппин да кэмсинэбин». Л. Толстой (тылб.)
II
даҕ. Элбэх өлүүлэртэн, чаастартан турар. ☉ Состоящий из многих частей, долей
Харамай хараҕа микроскобунан эрэ таба көстөр баһаам үгүс өлүүлэрдээх. ШВФ З
Сиэмэлэрин үөскэҕэр иккилии сиэмэ-өлүүлээх үүнээйилэри икки өлүүлээхтэр диэн ааттыыллар. КВА Б

1. уолдьас диэнтэн дьаһ. туһ. Оһолго уолдьаһыннарбыт, Төрүөккэ түбэһиннэрбит, Өмүрэх өлүү төрдө, Күөх өксөкү бииһэ, Тойон убайдарым обургулаар! Саха фольк. Икки тэрилтэҕэ иккиэннэригэр биир да тезиһинэн выступайдаан сырбаттахха, оҕолорбун уолдьаһыннарар инибин. С. Никифоров
2. Тугу эмэ (хол., үлэни) бүтэрэ сыс. ☉ Почти завершить что-л. (напр., работу)
   Үлэтин уолдьаһыннарбыт. Аҕатын баайын уолдьаһыннарда. ЯРС
   Халлаан биир нэдиэлэ туран биэрэрэ буоллар, [бурдук хомуурун] уолдьаһыннарыа этибит. С. Окоёмов
   ♦ Тыыммын уолдьаһыннарда көр тыын II. Киһи тыынын уолдьаһыннара сыста дии, кутталын