Якутские буквы:

Якутский → Якутский

өтөрүтэ

өтөрү диэнтэн хат.- күүһ
ф. Үөрбэ-чаҕаан курдук Өтөрүтэ көрбөхтөөтө, Өһөгөйдөөх дьүһүннэннэ, Өлөрсөр киэби киэптэннэ. П. Ойуунускай
Күҥҥэ куйахтара күлүмнээннэр Күөн көрсүһэ көттүлэр. Өрөгөйдөөх өркөн үҥүүлэринэн Өтөрүтэ түһүстүлэр. М. Ефимов
Кыыһым эмискэ көнө түһээт, мин харахтарбын өһүөннээхтик өтөрүтэ көрүтэлээтэ. Г. Колесов

өтөрү

сыһ.
1. Курдаттыы, батары, нөҥүө өттүнэн тобулу көтөн тахсар курдук. Насквозь
[Туйаарыма Куо:] Бу айылаах Буолуом кэриэтэ Өргөстөөх төбөлөөххө Өтөрү түһэммин Өлбүтүм ордук буолсу. П. Ойуунускай
Дьахталлар күнүскүлэрин ыан ыыппыт ынахтара тигээччилээн лиһигирэһэн, харахтарын үүтэ көстүбэккэ, маска өтөрү түһүөх курдук сырыстылар. Амма Аччыгыйа
2. Туохха, кимиэхэ эмэ утары (бар, ким); тугу, кими эмэ утары (көр). Прямо (смотреть); напролом (идти)
Төрөөбүт Ийэ дойдубут, модун харытынан силэйтэлээн, өһөгөйдөөх өстөөҕү өтөрү киирсибитинэн барда. Амма Аччыгыйа
Ньукулай күөх дьирбиилээх хараҕынан үөс курдук, өтөрү көрөн туран, тугу эрэ сүүлүктээри үөннэнэр быһыылаах дии санаата. Р. Кулаковскай

өтөрү-батары

өтөрү-батары көр — толлубакка, хорсуннук утары көр. Смело, прямо, дерзко смотреть
Мустубут дьон өтөрү-батары көрөрүттэн Өксүөн Тоокуйап дьалты хаамта. У. Нуолур. Өтөрү-батары кэпсэт – аһаҕастык кэпсэт. Поговорить напрямую, начистоту
Кини [Сааскаҥ] харабылыттан уурайан, сарсыарда дьиэлээн истэҕинэ, көрсүһэн хайаан да өтөрү-батары кэпсэтэргэ санаммыта. Д. Таас. Өтөрү-батары саҥар (кэпсэт) – толлубакка, хорсуннук утары саҥар. Смело, дерзко, откровенно говорить, высказаться в открытую
«Былыргы Оҕо буолаҥҥын, былыргы кур санааҥ төбөҕүттэн төлөрүйбэт эбит», – Даша өтөрү-батары саҥарда. М. Доҕордуурап
ср. хак. өтире ‘сквозь, через, насквозь’, тув. өттүр ‘насквозь’

Якутский → Русский

өтөрү

нареч. насквозь; өтөрү оҕус = пронзать насквозь; өтөрү көр = пронизывать взглядом.

өтөрү-батары

өтөрү-батары көр = смотреть смелым, пронизывающим взглядом; разглядывать смело и дерзко; өтөрү-батары эт = говорить смело, дерзко, решительно.


Еще переводы:

ыйбахтаа

ыйбахтаа (Якутский → Якутский)

ый I диэнтэн тиэт
көрүҥ. Кини хас биирдии тыла ыйааһыннааҕын бигэргэтэрдии дьон диэки өтөрүтэ-батарыта көрбөхтүүр уонна сөмүйэтинэн суптурута ыйбахтыыр. ЖЕА ТС

үөлүс

үөлүс (Якутский → Якутский)

үөл I диэнтэн холб. туһ. Үйэттэн үйэ тухары Үрдүк сурахтаммыт Үөтүллүбүт үс биис уустара Үҥүүнэн-үөрбэнэн өтөрүтэ түсүһэннэр, Үөгүлэһэ-үөгүлэһэ үөлсэ оонньообуттар. П. Ойуунускай
Көрсүһэ түһээт үөрбүт курдук үөлсүбүтүнэн, ымсыырбыт курдук ылсыбытынан, кэтэспит курдук кэрдиспитинэн бараллар. Далан

аһарыс

аһарыс (Якутский → Якутский)

аһар диэнтэн холб. туһ. Ол кэнниттэн, Ньургун Боотур уонна Уот Уһутаакы кэннилэринэн өрө дьиэрэҥкэйдээн тэйсэ-тэйсэ, үҥүүлэринэн аһарса-аһарса, өтөрүтэ түсүһэн тула холоруктууллар. П. Ойуунускай
[Тустууктар] онтон-мантан харбаһан көрсөллөр да, кыырт хардааччы курдук аһарсан, сыыһа-халты харбаһан, тэбистэҥҥэ көрүлээтилэр. Эрилик Эристиин

силлиргэччи

силлиргэччи (Якутский → Якутский)

сыһ. Күүскэ, тыастаахтык (хол., хаамп, кэс). Резко, энергично, шумно (напр., шагать, бегать)
Ити дьыл …… өргөс-кылаан тылларынан өтөрүтэ үөхсүү, сирэйгэ-харахха силлиргэччи силлэһии күүрбүт дьыла этэ. Р. Кулаковскай
Иирэ талах кэтэҕиттэн хохсоот саппыкытынан кур сэтиэнэҕи силлиргэччи кэһэн, саас ортолоох киһи тахсан кэллэ. С. Тумат
[Чособуой] аттынан силлиргэччи үктээн ааһыар диэри тыыммакка да иһийэн хаалар. «ХС»

үөгүлэс

үөгүлэс (Якутский → Якутский)

үөгүлээ диэнтэн холб. туһ. Бары үөгүлэспитинэн [уолу] үөрбэнэн сыыһа-халты анньан хаалаллар
Саха фольк. Үйэттэн үйэ тухары Үрдүк сурахтаммыт, Үөтүллүбүт үс биис уустара Үҥүүнэн-үөрбэнэн өтөрүтэ түсүһэннэр, Үөгүлэһэ-үөгүлэһэ үөлсэ оонньооннор …… Аан алдьархай буолла. П. Ойуунускай
Ыһыах дьоно бары үөрэ түстүлэр: «Уруй! Уруй!» — диэн үөгүлэстилэр. И. Гоголев

өргөс-кылаан

өргөс-кылаан (Якутский → Якутский)

  1. аат., үрд. Биилээх-уһуктаах тимир сэп (батас, батыйа, үҥүү, быһах, кынчаал о. д. а.). Холодное оружие. Былыргы кэмҥэ ким үҥүү, Өргөс-кылаан ылбытай? — Ол күн улууһун көмүскүү Ньургун Боотур турбута. Эллэй
    Өргөс-кылаан, Үҥүү-батас тутуоҕуҥ, Бүтүн дойду Уорҕатынан күүрэн, Ньыгыл кэккэ Фронунан туруоҕуҥ! А. Абаҕыыныскай
  2. даҕ. суолт. Сытыы, чаҕаан, тобулхай (тыл, өй). Острый (ум, язык), проницательный (ум)
    Тыыллар тыйыс быччыҥнаах, Төлөн умайар түөстэрдээх Өргөс-кылаан өйдөрдөөх Үлэһит кылаас, өрө тур! Эллэй
    Ити дьыл үйэлэргэ сөҥө сыппыт өстөһүүлэр күөдьүйэн тахсаннар, амырыыннык адьырыһыы, өргөс-кылаан тылларынан өтөрүтэ үөхсүү күүрбүт дьыла этэ. Р. Кулаковскай
кымыстаа

кымыстаа (Якутский → Якутский)

I
туохт. Биэ үүтүн аһытан кымыста бэлэмнээ. Готовить кумыс из кобыльего молока
Урут биэни баай эрэ сахалар буолбакка, ону ааһан киһи эрэ барыта кымыстаан иһэрэ. ГМФ ССССС
Урут биэ үүтүн кымыстыыр эрдэхтэринэ тыаҕа чороон дэлэйэ. ФЕВ КК
Биир саас «Күүһү түмүү» холкуос (ити отутус сыллардаахха этэ) ыһыахха бэлэмнэнэн, кытыан биэлэри тутан кымыстыыр буолта. «ХС»
II
туохт.
1. Кымаахтаа, тарбахтарын төбөтүнэн ыга тут. Щипнуть, ущипнуть кончиками пальцев
Мотуруона эрин тобугун кымыстаан көрдө. Н. Павлов
Саргы оҕонньор түөһүн хаһан көрөөт: «Пахай, манна суох!» — диэт илиитинэн туора-маары сотто уонна барбах хараарар эмиий кэрэтин кымыстаата. «Кыым»
2. Кымаахтыыр курдук күүскэ, сытыытык ыарый. Покусывать, пощипывать (морозом), покалывать (в висках, в желудке)
Тымныы кини муннун, кулгааҕын кымыстыыр. Суорун Омоллоон
Төбөтө дыҥ курдук, ыалдьыбыт омунугар ханан эрэ чанчыгын диэкинэн ытырбахтаан, кэйэн, быһыта кымыстаан ылар. Н. Заболоцкай
Сардаана уураабыт сиринэн иэдэһин тутунна — санаата тиийбэт улахан дьоло бу кэлэн эрэрин таайан сүрэҕин туох эрэ минньигэстик дьөлүтэ кымыстаата. Болот Боотур
Аччык иһэ кымыстыырын кыатана-кыатана, дуона суох дьуухала сыыһын биитэр таба этин ыла, юкагир аттынааҕы тордоххо тахсар. С. Курилов (тылб.)
Сири <-буору> кымыстаа — сири <-буору> кымаахтаа диэн курдук (көр кымаахтаа)
Сэгэрим диэтэхпинэ кыбыстан, сири-буору кымыстыырыҥ. С. Данилов
Оҕонньор сылайбыт харахтара кинини өтөрүтэ көрбүттэригэр куттанан сири-буору кымыстаабыта. Далан
Кыыдаан акаарытык саҥарбытыттан бэйэтэ да кыбыстан, сирибуору кымыстыы түстэ. А. Федоров. Мин ытамньыйан, абабар сири кымыстыы олордум. Н. Заболоцкай
ср. монг. хумсла ‘щипать ногтями’, хумс(ан) ‘ноготь, коготь’, п.-монг. кимусун ‘ноготь, коготь’

ыйааһыннаах

ыйааһыннаах (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Төһө эрэ ыйааһыны тардар, үктүүр. Имеющий какой-л. вес
Абыдал [оҕус аата] туонна ыйааһыннаах атыыр оҕуһу муоһунан баһан ылан, үрэххэ илгэн кэбиспитэ. Н. Заболоцкай
«Ат тардыыта» диэн сыарҕалаах ат тардарыгар сөптөөх ыйааһыннаах таһаҕас. ПАИ СМС
Туундара куобаҕа ордук бөдөҥ, үскэл, түөрт аҥаар-биэс киилэлээх. Онтон атына ортотунан икки аҥаар-үс киилэ ыйааһыннаах. ПАЕ КБАТ
2. көсп. Дьоҥҥо-сэргэҕэ улахан сабыдыаллаах, аптарытыаттаах. Обладающий большим влиянием, пользующийся авторитетом
Дьоҥҥо-сэргэҕэ сөбүлэттэ, хаһаайыстыба да кыаҕырда, бэйэтэ оройуоҥҥа биир ыйааһыннаах киһинэн биллэр. Георг. Васильев
Нэһилиэк кинээһэ ааттаах киһи билигин даҕаны дьонугар-сэргэтигэр ыйааһыннаах буолуохтаах. ВС ХД
Кини бэйэтин дойдутугар ыйааһыннаах, убаастанар буолан …… Сорос фондатыттан көмө анаппыт. «Кыым»
3. көсп. Киһини чахчы итэҕэтэр, сүрдээх ылыннарыылаах (ким эмэ тылынөһүн туһунан). Такой, который заставляет поверить чему-л., весьма убедительный, весомый (о чьей-л. речи)
Улуус кулубатын үтүө сураҕа уонна ыйааһыннаах тыла Дьокуускай күбэринээтэригэр тиийэ биллэр буолбута. Ойуку
Кинилэр иккиэн местком чилиэннэрэ эҥин буоланнар …… ыйааһыннаах тыллаах дьонунан ааҕыллаллара. «ХС»
Кини хас биирдии тыла ыйааһыннааҕын бигэргэтэрдии дьон диэки өтөрүтэ-батарыта көрбөхтүүр уонна сөмүйэтинэн суптурута ыйбахтыыр. ЖЕА ТС

вещий

вещий (Русский → Якутский)

прил. уст., поэт, өтөрү көрөр, төл-көлүүр; вёщие слова өтөрү көрөр тыллар.

испииһэктэс

испииһэктэс (Якутский → Якутский)

испииһэктээ диэнтэн холб. туһ. Соҕотоҕун испииһэктээн өтөрүнэн бүтэриэ суох, эн испииһэктэстэххинэ сөп буолсу