аат. Уҥуохха маарынныыр эрээри, имигэс уонна чиҥ эттик (үксүгэр киһи, сүөһү эттэрин чааһын холбооттуур). ☉ Разновидность соединительной ткани в организме человека, животных, хрящ. Кулгаах өҥүргэһэ. Мурун өҥүргэһэ. Хабарҕа өҥүргэһэ
□ Тоноҕос уҥуоҕун уонна сүһүөх икки ардыларынааҕы өҥүргэс араҥалара кылгааһыннарыттан киһи намтыыр. ДьДьДь
Оҕо бастаан төрөөтөҕүнэ, уҥуохтара өҥүргэс буолар. ЗРИ ЭОТВХ
♦ Өҥүргэһинэн көр — хараххын тиэрэ, үрүҥүнэн көр. ☉ Смотреть, закатив глаза, белками наружу (о взгляде умалишённого, больного человека)
Сүнньэ доргуйан, кэтэҕин кэдэрги тартаран, хараҕын өҥүргэс курдук түҥнэри көрөн таһаарбыта. Күннүк Уурастыырап
Дьахтар иҥиир ситиитин тартаран, иччитэ суох өҥүргэһинэн килэччи көрөн, өлөөрү хардыргыы сыппыта. Болот Боотур
◊ Өҥүргэстээх балыктар — өҥүргэс дьардьамалаах балыктар (хол., акула, хатыыс). ☉ Хрящевые (о рыбах)
Өҥүргэстээх балыктарга дьардьамалара олоччу өҥүргэс [олохторун устатын тухары уҥуоҕурбат]. ББЕ З. Сымыыт өҥүргэһэ — сымыыт үрүҥүн буспута. ☉ Белок варёного яйца
Буспут сымыыт өҥүргэһин курдук муус-маҥан суораты хоруудаҕа мөлбөһүтэ кутта. С. Федотов. Харах өҥүргэһэ — харах үрүҥ өҥнөөх тас чиҥ бүрүөһүнэ, харах үрүҥэ. ☉ Склера. Хараҕын өҥүргэһэ ып-ыраас
ср. туркм. оҥурга ‘позвонок; позвоночник’, шор. өҥэгэш ‘глазной зрачок’

туохт.
1. Кытаат, мастый. ☉ Грубеть, затвердевать, костенеть (напр., о растениях)
Күөх луугу уонна чочунааҕы уҥуоҕура иликтэринэ бэс ыйыгар үргээн тууһаныллар. ТИИ ЭОСА
Өҥүргэстээх балыктар дьардьамалара олохторун устатын тухары уҥуоҕурбат. ББЕ З
Көйөрүллэр аһылык үгүс өттүн ордук дороххой, уҥуоҕурбут, хаачыстыбатын сүтэрбит аһылыктар — уу ото, соломо, былах, мас лабаата ылаллар. АДГ СКУо
2. көсп., кэпс. Эр киһи киэбин ыл, улаат, төлөһүй (уол оҕону этэргэ). ☉ Переходить из подросткового возраста в юношеский, мужать
Уорбаҕа угуллубут Уруттаан уҥуоҕурбут Уолҕамдьы санаалаах Уолчааным сордоох! А. Софронов
Ийэм ыарытыйар, мин кырабын. Уҥуоҕура илик үһүбүн. В. Миронов

I
аат. Балыктар уонна атын уу харамайдара ууттан кислороду быыһылаан ылан тыынар уорганнара. ☉ Органы дыхания рыб и некоторых других водных животных, жабры
Убайдарым балыктары хайыыларыттан талахха тиһэн баран, миэхэ туттараллар. В. Иванов
Кэргэнэ синньигэс талахха илимтэн ылбыт балыктарын хайыытыттан тиһэ турда. «ХС»
Өҥүргэстээх балыктар хайыылара хаппаҕа суох. ББЕ З
♦ Таҥнары (төттөрү) хайыылаах — төттөрү сүргүөхтээх диэн курдук (көр сүргүөхтээх)
Таҥнары хайыылаах, түҥнэри сүргүөхтээх киһи диэн ити баар. Э. Соколов
II
хайыы аҕай көр аҕай II
Кини дьоллоох олох маҥнайгы дьаамыгар хайыы аҕай кэллэ. П. Ойуунускай; хайыы сах (сахха) — хайа сах (сахха) диэн курдук (көр сах III)
Ньургуһун Лоокууттуун дьонноро хайыы сахха кинилэр кэскиллэрин тосхоллуулларын билбэккэ сылдьаллара. Дьүөгэ Ааныстыырап
Икки улууһу хайыы сахха кыһыллартан ыраастаабыт курдук сананаллар. «ХС»; хайыы үйэ (үйэ- ҕэ) — хайыы сах (сахха) диэн курдук
Хайыы үйэ бары мунньустубуттар. Амма Аччыгыйа
Сайыҥҥы от-мас хагдарыйан, хайыы үйэҕэ күһүн буола оҕуста. В. Протодьяконов