туохт.
1. Туохтан эмэ өҥҥүн сүтэрэн боруор, күлүгүр. ☉ Потерять свой блеск, цвет, окраску, загрязниться
Муус түннүктэр кырыаран көлбөҕүрбүттэрэ. Н. Түгүнүүрэп
Сабыс-саҥа көстүүмэ быылы бүрүммүккэ дылы көлбөҕүрэн көһүннэ. С. Федотов
Күн киэһэрэн, халлаан оройо көлбөҕүрдэ. Н. Борисов
2. Санааҕа ылларан, хараастан саппаҕыр. ☉ Иметь разбитый, кислый, унылый вид (от печали, переживания и т. п.)
Ыалдьааччы санаата түһэн, сирэйин саба туттан олорор буолар. Ол киһи илиитин сирэйиттэн араара тардаат …… «Ээ, көлбөҕүрүмэ, доҕор!» — диир. Киһи сэргэхсийэ охсон, мичээрдии хаалар. Амма Аччыгыйа
Күтүөт киһи көстөн кэллэ, Көрүҥэ көлбөҕүрбүт курдук, Ньуура курутуйбут курдук. С. Зверев
Ыарыытыттан сымыһаҕын быһа ытыран, көлбөҕүрэн олордо. И. Данилов
3. көсп. Уруккугунааҕар мөлтөө-ахсаа. ☉ Становиться слабее, ослабевать; сдавать
Кыыдааннаах кыһыҥҥа кини көмүс чуораан күөмэйэ, көлбөҕүрүөхтээҕэр, өссө ордук ыраастыйа лыҥкынаабыт быһыылаах. Амма Аччыгыйа
Сааһын тухары үлэҕэ умса көлүллүбүт киһи көлбөҕүрэн хаалар. Болот Боотур
Күдэн былыт көлдьүнүгэр Күүспүн өһүлтэрэн, Көлбөҕүрүөм диэбэтэҕим. П. Ядрихинскай

I
аат.
1. Итэҕэл быһыытынан айылҕаҕа уонна киһиэхэ сабыдыаллыыр кистэлэҥ күүстээх дьиктилээх албас, хомуһун. ☉ Колдовство, чародейство, волшебство
Оннооҕор буолуох былыргыттан кэлсибит апка абылатар, үгэскэ сүгүрүйэр кинитээҕэр буолуох бааллар. Н. Заболоцкай
Ол дойдуттан хомуһун бөҕөҕө уһуйуллан, ап бөҕөҕө алкыллан, аар-саарга аатырар ойуун буолан тахсыбыта. Болот Боотур
Чарчыына иһит арыгы туруоран, көрдөһөн-ааттаһан, ойуун абын өһүлтэрбит. И. Гоголев. Тэҥн. хомуһун
ср. монг. аб ‘волшебство’
2. көсп. Ким-туох эмэ киһини умсугутар, тардар күүһэ. ☉ Колдовская, чарующая сила кого-чего-л.
Онтон ыла таптал абыгар ылларар санаата суох этэ. Н. Габышев
Үөрэх арчылаах абынан Үтүөрпүт элбэх буойунун Эйэҕэс махтал суругун Эн остуолгар ааҕабын. И. Чаҕылҕан
Ити бары сырдык хааннаах, Күөх харахтаах, нуучча дьоно Поэзия абынан Мин бэркэ билэр дьонум. С. Данилов
II
даҕ. -Аҕ, -ар, -аһ — диэн саҕаланар олохторго сыстар: ап-аҕылас, ап-араҕас, ап-аһыы. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся со слогов -аҕ, -ар, -аһ: ап-аҕылас ‘весьма тяжело дышащий, с очень коротким ды-ханием’, ап-араҕас ‘желтый-прежелтый’, ап-аһыы ‘очень кислый, острый, креп-кий’, ап-арылхай ‘очень большие и свет-лые (о глазах)’
Кытарчы уойбут кө-рүҥнээх эрээри, субу кирилиэһи сабыс-саҥа тахсан турар киһилии, ап-аҕылас. «ХС»
Уйаҕа собус-соҕотох, ап-араҕас аппаҥныыр айахтаах, саллаҕар бастаах, баҕа курдук баҕайы бахчаллан олороро. И. Федосеев
Кини ап-арылхай харахтарынан тургутардыы көрдө. «ХС»
Ап-аһыы көлөһүн киһи хараҕар киирэр. Н. Павлов
Ананий хас эмэ хонукка буруону сиэбититтэн ыалдьыбыта. Наар ап-аһыы буруонан тыынар курдуга. М. Доҕордуурап
ср. др.-тюрк. сап: сап-сарыҕ ‘темно-желтый’