Якутские буквы:

Якутский → Русский

баатыр

фольк. мужественный, доблестный, смелый || храбрый богатырь; ср. боотур 1.

Якутский → Якутский

баатыр

I
көр боотур
Аакайдааччылар боотуру баатыр дииллэр. Багдарыын Сүлбэ
Кыыс оҕо Куо-Чамчай, Кыскыйдаан баатыр Уот Кутаалай диэн Удаҕан дьахтар Эдьиийдээх этим. П. Ойуунускай
Биир чокуурунан эстэр бинтиэпкэ саалаах баатыр чуолҕан үүтүнэн кэтээн олорор. Суорун Омоллоон
тюрк. батыр
II
туохт.
1. поэт. Киэҥник биллэр гына аатыр, сураҕыр. ☉ Прославляться, становиться известным
Батталлаах олох баранна, Масчыт, отчут баатырда. Эллэй
Оо, дойдум! Оо, көмүс түгэх, эн Уурумньуҥ, саппааһыҥ түөрүллэн, Бары сир баһынан аатырдыҥ, Баатырдыҥ, үйэҕэр баатырдыҥ! Дьуон Дьаҥылы
2. кэпс. Туохха эмэ табылын (хол., булка). ☉ Сопутствует удача в чем-л. (напр., в охоте)
Онно кини [Бүөккэ] тыытылла илик хаҥыл бултаах сиргэ түбэһэн ити курдук баатырда. В. Протодьяконов

Еще переводы:

ньахчаҕалдьый

ньахчаҕалдьый (Якутский → Якутский)

ньахчай диэнтэн арыт
көстүү. Ахсым Баатыр оруолун толорооччу артыыһы олох астыммата — ньахчаҕалдьыйан, кырата да бэрт, эбиитин куолаһа симигиэн! Итинник Ахсым Баатыр баар үһү дуо? Е. Неймохов

боотур

боотур (Якутский → Русский)

уст. 1. доблестный, мужественный; сильный; ср. баатыр; 2. воин (прошедший специальную военную выучку).

баатырыы

баатырыы (Якутский → Якутский)

баатыр II диэнтэн хай
аата. «Дьэ, бу түбэлтэ! Дьэ бу баатырыы! Дьэ бу баатырыы! Бу кэрэлэрин, бу үчүгэйдэрин!» – диэмэхтээбитэ [чех суруйааччыта] Ян Козак. И. Федосеев
Бу да ыйга кылап гынар сэдэх үөрүү, булт быһылааннаах суолугар баатырыы ити маҥан тириититтэн тигиллибит сээруктартан – хааһахтартан тутулуктааҕа. А. Кривошапкин (тылб.)

уһурумах

уһурумах (Якутский → Якутский)

уһурбах диэн курдук
Ордук булчут, балыксыт дьон олохторо-дьаһахтара уһурумах курдук көстөрө. БСИ ЛНКИСО-1994
Туспа аҥаардас булдунан олорооччу уһурумах баатырдар бааллара эмиэ көстөр. БСИ ЛНКИСО-1938

күрсүү

күрсүү (Якутский → Якутский)

күрүс I диэнтэн хай
аата. Олоҥхоҕо бухатыырдар оонньууларыгар, үһүйээн кэпсээннэргэ баатырдар күрсүүлэригэр атах оонньуута баара бэлиэтэнэр. М. Чооруоһап
Дьэ, итинэн, икки ыт күрсүүтүгэр кыра ыт кыайыылаах хаалбыта. Далан. Билиҥҥи сэрии уратыта, билэргит курдук, тимир, уот күрсүүтэ, хатыһыыта. Саллааттар с. 1970

мэйиилээх

мэйиилээх (Якутский → Якутский)

даҕ., кэпс. Өйдөөх. ☉ Умный
«Убайыҥ, бука, эйигиннээҕэр көбүччү мэйиилээх киһи эбитэ буолуо эбээт!» — диэтэ Арамаан уол. Амма Аччыгыйа
«Төһөтүн да иһин мэйиилээх киһи», — дэһэллэр баатырдар бэйэ-бэйэлэригэр. Г. Угаров

ньахчас гын

ньахчас гын (Якутский → Якутский)

ньахчай диэнтэн көстө түһүү. Дагдаҕар Баатыр кинини ньахчас гыныар диэри, санныга сырбаппыта, ол аата иҥээҥнэспит быһыыта этэ уонна күлэн сатарыппыта. Далан
Уол ньахчас гына түстэ. Суорун Омоллоон
Кэннигэр турар саллааттара, куттанан, ньахчас гынан биэрдилэр. А. Сыромятникова

аакайдааччы

аакайдааччы (Якутский → Якутский)

аат., тыл үөр. Аакайдаан саҥарар киһи, аакайдыыр түөлбэ олохтооҕо, нэһилиэнньэтэ. ☉ Представитель акающего говора; акающее население
Аакайдааччылар боотуру баатыр дииллэр. Багдарыын Сүлбэ
Нам, Уус Алдан курдук аакайдааччылар бөлөхтөрө. «ХС»
С.А. Новгородов о, а дорҕооннор аралдьыһыыларынан «оокойдооччулар» уонна «аакайдааччылар» диэҥҥэ араарбыта. ВМС СДО

бууһурҕаччы

бууһурҕаччы (Якутский → Якутский)

сыһ. Тыастаахтык (муннунан салгыны күүскэ тыынан таһаарарга). ☉ Шумно (о выдыхании воздуха через ноздри)
Ол күтүр Муус Байҕал ортотугар бууһурҕаччы тыыннаҕына, манна туманнаах тымныы түһэр дэһэллэр. Н. Якутскай
Дагдаҕар Баатыр, Чогдоон атын сиэтэн истэҕинэ, балачча өр бууһурҕаччы тыына-тыына тугу да саҥарбакка, тэһиини былдьаһа испитэ. Далан

бэрэ

бэрэ (Якутский → Якутский)

аат. Улахан күөл аттыгар баар кыра күөл (бэйэтэ туспа анал аата суох буолар). ☉ Озерцо (прилегающее к большому озеру, обычно не имеющее названия)
Мутукча ойуур кэтэҕэр Мороду сааскы саҥата! Эбэ (күөл) илин бэрэтигэр Эмиэ санаам тардыста. М. Тимофеев
[Володя] Дьээкэн бэрэтэ диэн сиргэ ииппит чааркааныттан кыһыл саһылы ылбыта. «ББ»
«Күөл бэрэтиттэн буруо тахсар эбит буоллаҕына, дьон баар эбиттэр», — Туоҕа Баатыр сэрэйбитэ. Далан