Якутские буквы:

Якутский → Русский

аарык

уст. побрякушка, погремушка; үүн аарыга побрякушки узды.

Якутский → Якутский

аарык

  1. аат., эргэр. Кылыгыраччы тиһиллибит лыҥкынас кэрэ тыастаах тиэрбэс киэргэл (үксүгэр көмүстэн, алтантан үүнү, быыһы, дүҥүрү киэргэтэргэ оҥоһуллара). Побрякушки, погремушки в виде колечек (обычно украшающие уздечки, занавески, бубны). Үүн аарыга
    Ат туйаҕын тыаһа кэннигэр тибигирээн, аарык тыаһа кыыгынаан кэлбитигэр, Уулаах хаһыырбытынан эргиллэ түһэн көрбүтэ: Хаппытыан Ачаарап олорор эбит. Эрилик Эристиин
    Хоболоох бөҕө хомулунна, Аарыктаах үүннээх аараата, Соноҕос ат дьоруолаата, Сиэр ат сиэллэ. С. Зверев
    Айан суолунан чуораан Аарык буолан айманна. «ХС»
  2. даҕ. суолт., көсп. Баараҕай, сүҥкэн; айдааннаах-куйдааннаах, киэҥ-куоҥ. Громадный, величественный (по размерам); шумный, оживленный и широкий (напр., дорога); громкий, шумный (напр., об имени, известии)
    Аҕыс айдам аарык салаалаах Аар-Луук Маһым барахсан баара Аҕыс аҥыы арахсарга дылы буолла. П. Ойуунускай
    Алтан аарык массыыналар Барылыы-харылыы тураллар эбит. С. Зверев
    Былыр миигин мин ийэм Тайҕа аарык суолугар Ыраах айаннаан иһэн Төрөппүт диэн сурах баара. С. Данилов

Еще переводы:

побрякушка

побрякушка (Русский → Якутский)

ж. разг. аарык, түҥкүнэс; дуона суох мал.

аарыгыр=

аарыгыр= (Якутский → Русский)

1) бряцать, брякать, звенеть (от аарык) алтан аарыга аарыгырда (ск.) забренчали медные побрякушки (бубна) 2) перен. хвастать, хвалиться

алатык

алатык (Якутский → Якутский)

сыһ. Уһулуччу, уратытык. По-особому, особенным образом
Арай нарын кулгааҕар Аарык тыаһан курдуктук, Алатык киирэринэн Араҥалыы истэн, Биһиги нэтээгэбит Бэркэ диэн биһирээтэ [сүлүһүннээх ырыалааҕы]. И. Чаҕылҕан

чалыгырыар

чалыгырыар (Якутский → Якутский)

аат., кэпс. Сахсыйдахха чалыгырыыр тыастаах киэргэл, аарык. Побрякушки, погремушки
Көрдөһөбүн, көмөлөһүҥ: сарсын бары араас аарыктаах, чалыгырыардаах оонньуурда, куукалката, эмсэхтэ аҕалан бэлэхтээҥ. Л. Габышев

аарыктаа

аарыктаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Аарыгынан киэргэт. Украшать что-л. побрякушками, погремушками. Былыр үүнү аарыктыыллара. Олоҥхоҕо ааны эмиэ аарыктыыр эбиттэр
2. көсп. Дорҕоонноохтук дуораһыччы айдаар (хол., хайҕаан, уруйдаан). Шуметь, шумно, громко восхвалять кого-что-л.
Аарыктаан айдаардан үрдэтэн эрэбит. П. Ойуунускай

алалаа

алалаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Ала, эриэн гына оҥор. Сделать пестрым, наводить, выводить пестроту. Бүгүн сиэрдийэ маһын алалаатыбыт [хатырыгын хастырыта охсон эриэн гынныбыт]
2. көсп. Бэлиэтээн, атыттартан чорбот, туспа тут. Выделять особо (от всех остальных, однородных предметов)
Аарык оҕонньор кымньыылаан Аллаах аттарын хаамтарар, Арай биир «соноҕоһу» алалаан Сотору-сотору солбуйар. С. Васильев
3. көсп. Онон-манан бус, сит (отон туһунан). Поспевать местами, островками (о ягоде).

тоҥулла

тоҥулла (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ. Лээмкэ сүүрэригэр анаан таба сыарҕатын иннигэр баайыллар үүттээх мас эбэтэр муос. Деревянные или роговые детали нарт, через которые продевается лямка
Сахалыы аалык, аарык …… таба лээмпитэ «аал» туохтууртан үөскээбит быһыылаах, ол эбэтэр аалык табалар хаамыыларын тэҥнээн, мэлдьи тоҥулла иһинэн сүүрэ, аала сылдьар аналыттан аат ылбыт курдук. «ХС»

үмүрүйтэлээ

үмүрүйтэлээ (Якутский → Якутский)

үмүрүй диэнтэн төхт
көрүҥ. Күн хараарара, Күһэҥэ быстара кэлэн, Өлүүлээх долгун субу үрдүбүнэн Үмүрүйтэлээри гынан эрдэҕинэ, Арай иһиллэр «Аҕаа!» — диир хаһыы, Аарык чуораан айманарыныы! «ХС»
«Кини маннык эбит дии, оттон мин акаары!» — дии саныыр кини, Соня тырымнаспыт харахтарын, …… иэдэстэрэ үмүрүйтэлээн ыла-ыла, дьолломмут, үөрбүт-көппүт мичээрин көрөкөрө. Л. Толстой (тылб.)

быарык

быарык (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Ойуун дүҥүрүн тутааҕа: кириэстии биттэхтээх тимир төгүрүк (уобуруччу). Рукоятка шаманского бубна: железный круг с поперечинами в виде креста
Айыы ойууна абаҕам, Эгинэ буолбут Кулан аарык быарыктаах Түөлбэ хаан дүҥүрүн Үс төгүл охсон бүрдьүгүнэтэн баран, Ыллаан ыҥсалыта олордо. Өксөкүлээх Өлөксөй
Эмээхсин үс салаалаах тиит аллараа мутугар быарыгыттан ыйаммыт дүҥүрү көрдө. И. Гоголев
Дүөрбэ дүҥүрүҥ дьөлөрүйдүн, Быарык тимириҥ быһыннын, Нэс ыарыы тиэрэ тэптин, Араҥ өлүү таҥнары хаттын! С. Зверев
ср. др.-тюрк. йа баҕры ‘средняя часть лука’

хаҥырҕас

хаҥырҕас (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Халыгырас-кылыгырас тыастаах тиэрбэс киэргэл, аарык. Предмет украшения в виде металлических колечек, побрякивающий, позвякивающий при встряхивании
Кэтэҕэриин диэкинэн кэриччи көрдөҕүнэ, — аҕыс оронноох дьиэ буолла. Хаҥас оронунан хаҥырҕастаах хаппахчы айаҕа килэйэн көһүннэ. Ньургун Боотур
Улуу Кудаҥса обургу хаҥырҕастаах алтан тайаҕар тайанан саҥа аллайа олорбут. П. Ойуунускай
Инньэ гыналларын кытары, Хаҥас диэки Хайырҕастаах хаппахчы Суон-модун олуура сулбуруйда, Күлүүппэлээх күлүүһэ төлөрүйдэ, Хаарчахтаах хараҕата халбарыйда, Хаҥырҕастаах аана аһылынна. Күннүк Уурастыырап
ср. маньчж. хангир-кингир ‘позвякивание браслета’