Якутские буквы:

Якутский → Якутский

аар-дьаалы

саҥа алл. Дьиктиргээһиннээх, кыйаханыылаах, сэнээһиннээх, күүстээх уустук иэйиини көрдөрөр (үксүгэр атын тыллары кытта холбоһор, фольк. тут-лар). ☉ Междометие, выражающее сложное чувство сильного удивления, раздражения, пренебрежения (часто употр. в сочет. с др. межд. и модальными словами, обычно встречается в фольк.)
Аар-дьаалы, аат-татай, оҕолоор! Мин саллар сааһым тухары саманнык сүрдээх сүүнэ тыалы көрбөтөҕүм! Саха фольк. Аардьаалы!.. Аар-татай!.. Аматын даҕаны Өлөксөй, Өндүрэй Өллөхтөрүн аайы Алгыстаах тылларым Араҕас арыынан чаллыргыы таммалаан Соргубут сонуура. П. Ойуунускай
Аар-дьаалы, аны биһиги кутурбуппут сурукка киирииһи дии. Болот Боотур

Еще переводы:

иэдээнигим-куудааныгым

иэдээнигим-куудааныгым (Якутский → Якутский)

саҥа алл. Саха олоҥхотугар абааһы кыыһын ырыатын киирии тыллара. ☉ Запев бесовской девы в якутском эпосе олонхо
Иэдээникпин-куудааныкпын... Иһиликпин-таһылыкпын... П. Ойуунускай
Иэдээнигим-куудааныгым... Иһилигим-таһылыгым... Аар-дьаалы!!! Аарт-татай!!! Эрилик Эристиин

алкыйтар

алкыйтар (Якутский → Якутский)

алкый диэнтэн атын
туһ. Бар дьоҥҥутугар, Очурга оҕустарбакка, Араскаакка алкыйтарбакка, Айаннаан тиийэҥҥит, Ахтылҕаҥҥытын таһаарыҥ. П. Ядрихинскай. [Куралай Кустук:] Аар-дьаалы, ааһар былыт албаһыгар алкыйтара сыспыппын, бэйи эрэ аны бэйэтин [кыыһы] көрүөххэ! Д. Апросимов
Аныгы абылаҥнаах үйэ аан ийэ дойдуну соҕотохто алкыйтаран ааһар адьынаттаах. С. Федотов
Аан дайды аҥаардастыы Атаҕастабылыгар алкыйтаран. Аттанар күнүм аһайда. А. Софронов

уустаан-ураннаан

уустаан-ураннаан (Якутский → Якутский)

сыһ. Уус тылынан ойуулаан, ураннык, уобарастаан (суруй, кэпсээ, хоһуй). ☉ Художественно, образно (писать, рассказывать, воспевать что-л.). Хомус тардан дьүрүһүтэ-дьүрүһүтэ, ону-маны уустаан-ураннаан ыллыыр идэлээҕэ. И. Гоголев
Борокуот туһунан Дьэргэ кэпсиир этэ да, ити курдук сиэрин ситэрэн, уустаан-ураннаан тугу да сэһэргээбэт этэ. Болот Боотур
Аар-дьаалы оҕолор! Дьэ, уорастыйан, тумарыктыйан дойду дии! Улуу олоҥхоһут оҥостон олорон уустаан-ураннаан хоһуйбутун курдук. НС ХСБС

үөрэҕэстэт

үөрэҕэстэт (Якутский → Якутский)

үөрэҕэстээ диэнтэн дьаһ
туһ. Аар дьаалыбын, оҕолоор, Алаатыгарбын, оҕолоор... Үчүгэй ахан кыыстаах буолаҥҥыт, Үөһээ бөҕөнү үөрэҕэстэттэххит буоллаҕа. П. Ойуунускай
Аймахтара Кунгааҕа көнө саастаах үөл тиити булан кэртэрэр. Ол маһын суллатар, үөрэҕэстэтэр, хайыттарар. И. Егоров
Отут гаалаах сир тыатын үчүгэйин бэрэбинэҕэ, сиэрдийэҕэ уонна атын маһын уокка анаан дүлүҥнэтэн, үөрэҕэстэтэн холкуос солонор сирин таһыгар чөмөхтөппүтэ. АГГ СТК

хончой

хончой (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Көнүөххүнэн көнөн, төбөҕүн өрө тутта сырыт (үрдүк уҥуохтаах киһини этэргэ). ☉ Напряжённо выпрямляться, вытягиваться в высоту (о рослом человеке)
Үс-түөрт мүһэ-хары уҥуоҕа тутуурдаах Күүстээх Күөнчэ хончойон иһэр эбит. Күннүк Уурастыырап
Хончойбут үрдүк киһи сөҥ күөмэйинэн: «Кэл, нохой, манна олор», — диэт хаптаһын ороҥҥо миэстэ биэрэрдии сыҕарыс гынна. Болот Боотур
♦ Хоруоба хончойдо көр хоруоп
Аар-дьаалы! Аар-татай! Оҕонньор барахсан Хоруоба хончойон, Хоҥуруута көстөн, Өлбүт, өлбүт курдук, Өлөн сытар этэ. П. Ойуунускай
[Акыым] Ээ, били алтан болууска, Түптүр Хара киһи хоруоба хончойдоҕо буолуо. Суорун Омоллоон
ср. монг. гонзойх ‘быть продолговатым, овальным, удлинённым, вытянутым’

сүөл

сүөл (Якутский → Якутский)

даҕ. Сиэргэ-майгыга сөп түбэспэт, киһи толооһургуон курдук, толоос. ☉ Заслуживающий порицания, осуждения, предосудительный, неприличный
Уол маннык сүөл ыйытыыга тугу даҕаны хардарбатаҕа. В. Протодьяконов
Бу киһи маны оҥоруон сүөл быһыы курдук көстүөҕэ. «ХС»
♦ Сөп даҕаны, сүөл даҕаны диэ- бэт — сөбүлэһэрин дуу, сөбүлэспэтин дуу, туох да диэн биллэрбэт. ☉ соотв. ни да, ни нет
Уол тугу даҕаны хардарбатаҕа. Сөп даҕаны, сүөл даҕаны диэбэтэҕэ. В. Протодъяконов. Туллукчаана ыйытыыга сөп даҕаны, сүөл даҕаны диэбэтэҕэ, көннөрү кинини көрөн эрэ кэбиспитэ. «ХС»
Айыыда биир да тылы ыһыктыбата, сөп даҕаны, сүөл даҕаны диэбэтэ. «Чолбон». Сүөл дойду фольк. — ыраах сытар, үтүөкэннээх дойду. ☉ Далёкая, удивительно красивая страна
Сүөл үчүгэй дойду. Саха фольк. Аар дьаалы! Алаата! Маҕай аллаах кэллэр кэллин!.. Мин даҕаны сүөл дойдуга Сөптөөҕө буолуоҕум! Суорун Омоллоон
ср. кет. с,эл ‘плохой’