ж. итэҕэл, абааһыны-таҥараны итэҕэйии.

прил
абааһыны-таҥараны итэҕэйиини утарар

прил
абааһыны-таҥараны, араас бити итэҕэйээччи

туохт. Үҥэнсүктэн, ытаан-соҥоон, аһыннаран тылгын ылыннара сатаа. ☉ Молить, умолять, умилостивить мольбой
[Мэхээс:] Арай баран, ааттаһан-көрдөһөн, көмүспүн, уолбун кытта тупсан кэлииһикпин. П. Ойуунускай
Абааһыны-таҥараны барытын ааттаһа-көрдөһө сатаатыбыт. Ойуун да туһалаабата, аҕабыыт да абыраабата. Амма Аччыгыйа
Ох эрэ тиийбэт сиринэн хаалан иһэн, ытыы-ытыы, араастаан ааттастакөрдөстө. И. Гоголев

аат. Эйэҕэһэ суох, толоос, харсаах, холус буолуу. ☉ Грубость, бестактность, неучтивость, некультурность
Билиҥҥэ диэри биһиги олохпутугар куруубайдааһын, үөхсүү, итириктээһин, абааһыны-таҥараны итэҕэйии уо. д. а. курдук түктэри быһыылар күөрэйтэлииллэр. Дьиэ к. Барыларын кытта төһө да бииргэ сэриилэстэрбин …… мэлдьи куруубайдааһыҥҥа, күлүү-элэк оҥостууга, атаҕастааһыҥҥа кэтиллэн испитим. А. Фадеев (тылб.)

туохт. Болҕомтоҕо ыл, аахай, сэргээ (үксүгэр буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Обращать внимание, относиться с вниманием к кому-чему-л. (обычно употр. в отриц. ф.)
Дьөгүөр оҕонньор абааһыны-таҥараны итэҕэйдэр да, таһыгар соччолоох баар диэн баардылаабат. И. Никифоров
Сааһын тухары көрө үөрэнэн [эргэ курусааланы] сырдыкка киһи баардылаабат буолара. Н. Лугинов
Арай кийиитэ уонна уола тоҕо эрэ барыны бары баардылаабат, буолуох буолуохтааҕын курдук тутталлара. В. Титов

несов. 1. в кого, во что (быть уверенным, убеждённым) эрэн, итэҕэйэ санаа;. 2. рел. итэҕэй, абааһыга-таҥараҕа итэҕэй.

аат.
1. Тугу эмэ кырдьыктанар, туохха эмэ эрэнэр киһи. ☉ Тот, кто верит во что-л., комучему-л.
Сымыйаны итэҕэйээччилэр да сыр-мыр көстөн истилэр. У. Нуолур
Биһиги ким биһиги кыайарбытыгар итэҕэйээччини эрэ кэннибититтэн батыһарга ыҥырабыт. М. Горькай (тылб.)
2. Таҥараны, абааһыны итэҕэйэр киһи. ☉ Верующий (в бога, злого духа и т. д.)
Байбал Сэмэнэп, Арамаан Дьөгүөрэп оргуйан турдулар: «Итэҕэйээччилэр кэлэктииптэрэ көҥүллээбэт [чочуобунаны кулууп гынары], сибэтиэй сытар эбит дии онно». Амма Аччыгыйа
Абааһыны, таҥараны итэҕэйээччи оҕонньоттор, эмээхситтэр Ой Бэс туһунан өрдөөҕүтэ ити курдук сибигинэһэн кэпсэтэллэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Ким тойон таҥараны итэҕэйээччи, ким күн ыраахтааҕыны ытыктааччы хайаан да сиэртибэ сурутуох тустаах. Ордук күндү түүлээҕи. М. Доҕордуурап

1. аат.
2. Тугу эмэ чахчы толорорго, туох эмэ чахчы буоларыгар эрэл. ☉ Вера (уверенность в чем-л., в исполнении чего-л.)
   Ол хоһооннорун хас биирдии устуруоката өстөөххө өһүөнүнэн, саҥа революционнай буурҕа өссө күүскэ күүдэпчилэнэригэр бигэ итэҕэлинэн тыынара. Софр. Данилов
   Мин күүһүм, Мин көтөр кынатым - Эн кыайыылаах кырдьыккын өйдүүрүм, Эн кэхтибэт кэрэ кэскилгэр итэҕэлим. С. Данилов
   Баһыыба! Петр Егорович! Эрэлгэр... Итэҕэлгэр... Хайаан да, хайаан да эн тылгын, эн баҕаҕын толоруом! Г. Колесов
3. Бэйэ көнө суобаһынан, кыһамньытынан дьон билиниитин ылыы. ☉ Завоевание своей добросовестностью, искренностью признания людей
   Норуот үрдүк итэҕэлин ылан дьокутаат буолбута. М. Попов
   Булчуттар итэҕэллэрин ылан эрэр. И. Бочкарев. Урут итэҕэйэр дьоннорум, доҕотторум мин харахпар тоҕо эрэ итэҕэллэрин сүтэрэн эрэллэр. С. Ефремов
4. Киһиэхэ көстүбэт тыыннар, күүстэр баалларыгар итэҕэйэн олоҕурбут өйдөбүллэр холбоһуктара, онно үҥүү-сүктүү; абааһыны, таҥараны о. д. а. дьиктилээхалыптаах күүстэри итэҕэйии. ☉ Религия; вера (в бога, злого духа и т. д.). Ойуун итэҕэлэ иччиттэн, абааһыттан куттанарга тиэрдэр
   Саха фольк. Абааһы-таҥара итэҕэлэ үүнэри-үөскүүрү хам баттыырын, умса миинэрин туһунан кэпсэтэ истибит. Амма Аччыгыйа
   Итэҕэл, абааһы туһунан сымыйа сэһэннэри тарҕатан, хараҥа дьон санаатын булкуйар. Н. Габышев
5. Итэҕэйэр үгэскэ олоҕурбут үһүйээн. ☉ Суеверное предание, поверье
   Былыргы дьон итэҕэллэринэн, саҥа үүммүт ыйга харчы көөчүктээтэххэ, ол ый устата харчыҥ эбиллэ туруохтаах үһү. Н. Якутскай
   Индустар былыргы итэҕэллэринэн, Саҥа дьыл күн ким да кыыһыратымта сылдьыа суохтаах. Бастакы күн хайдах ааһар да, сыл бүтүннүүтэ оннук буолуо дииллэр. ДьДьДь
6. даҕ. суолт. Киһи чахчы эрэнэр, эрэмньилээх. ☉ Верный, преданный; внушающий доверие
   Сылын аайы сүүрбэлии-отуттуу сүүһү итэҕэл дьоннорунан ыыта турбутум. Эрилик Эристиин
   ◊ Итэҕэл сурук эргэр. - дэбиэринэс. ☉ Доверенность
   Итэҕэл суругу биэрэбин. ПЭК СЯЯ
   Икки уолтан улахана итэҕэл суруктаах этэ. Н. Неустроев

несов. 1. во что (быть убеждённым в чём-л.) эрэн, итэҕэйэ санаа; верить в успех борьбы охсуһуу ситиһиилээх буолуо диэн итэҕэйэ санаа; 2. в кого (считать способным оправдать ожидания) эрэн; верить в народ норуокка эрэн; 3. (быть религиозным) итэҕэй, абааһыны-таҥараны итэҕэй; 4. во что, чему (принимать за истину) итэҕэй, кырдьыктан; я не верю слухам мин үһүйээни итэҕэйбэппин; 5. кому (доверять) итэҕэй; # не верить своим глазам көрө сөҕөн кэбис; не верить своим ушам истэ сөҕөн кэбис; верить на слово тылга эрэн.