прил. абс рактнай, абстрак-цияламмыт (уопсайдаммы п, тэйитэн өйдөммүт); абстрактное понятие абстрактнай өйдөбүл; абстрактное искусство абстрактнай искусство.

ж. истина, кырдьык, дьшг; он скрыл истину кини дьиҥин кистээбит; абстрактная истина филос. абстрактнай истина.

дьөһ. Абстрактнай миэстэ сыһыанын көрдөрөн, ким, туох эмэ былааһын, кыаҕын иһиттэн босхолонууну, тахсыыны бэлиэтииргэ туттуллар (дэҥҥэ тут-лар). ☉ Выражая абстрактно-пространственные отношения, употребляется при обозначении предмета, лица, из-под влияния, власти которых выходит, освобождается другой предмет или лицо
Үс Ньүкэн Үөдэн түгэҕэ дойдуттан, Өлүү уутун үс күлэр күлүгүн анныттан Көтөҕөн сүгэн таһаарбытым. Ньургун Боотур

туохт. Туох эмэ уустугу, абстрактнайы ырытан, улахан өйдөөҕү этэр курдук дьоһуннаан саҥар. ☉ С серьезностью рассуждать о чем-л. сложном, абстрактном, умствовать
Киһим тугу эрэ «бөлүһүөктүүр», мин ону иһиллии да барбаппын. Амма Аччыгыйа
«Эн бөлүһүөктүүрүҥ курдук буолбатах. Күүһэ кыайар үлэтиттэн киһи буорту буолбат», — диэтэ Костя. М. Доҕордуурап

аат дьөһ. Абстрактнай миэстэ сыһыанын көрдөрөн, хайааһын хайа эмэ предмет иһиттэн тахсарын, араарылларын бэлиэтиир. ☉ Выражая абстрактные пространственные отношения, употребляется при обозначении предмета, из которого исходит действие (из)
Ыар санаам быыһыттан Ыгыллан тахсыбыт Ыарахан ырыабын ырыҥалаа... А. Софронов
Арай түүҥҥү Лена долгуннара ууларын быыһыттан «сити курдук» диэн сипсийдилэр. Т. Сметанин
Ньамалаһыы, үөгүлэһии быыһыттан ытыыр саҥаны кини тута арааран иһиттэ. С. Курилов (тылб.)

аат дьөһ. Хайааһын туох эмэ ортотунан, киининэн оҥоһулларын эбэтэр ааһарын бэлиэтииргэ туттуллан, абстрактнай өйдөбүллээх миэстэ сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает абстрактно-пространственные отношения, употребляясь при обозначении предмета, по центру, середине которого совершается действие (по центру, по середине)
Үөрүү, кырыыс үөһүнэн Кини хаамар соҕотоҕун. Эллэй
Уҥуоргу ол хайа сандаара сырдыаҕа! Ол суолу бу биһиги солуубут, Охсуһуу уотун үөһүнэн туоруубут! С. Васильев

дьөһ. Абстрактнай өйдөбүллээх миэстэ сыһыатын көрдөрөр, хайааһын предмет алын өттүгэр буоларын эбэтэр туһаайылларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Выражая абстрактно-пространственные отношения, употребляется при обозначении предмета, под которым совершается действие или под которое оно направлено
Өстөөх атаҕын анныгар тэпсиллэн сытааччы сүүһүнэн, тыһыынчанан дьоннор кинини күүппүттэрэ өр буолла. Т. Сметанин
Үйэбитин куттал анныгар моҥоон эрэбит. А. Сыромятникова
Туз-Булак Орунбаевтар курдук ыччаттара, урут хоргуйан өлөөрү Муссерен кымньыытын анныгар сыппыт буоллахтарына, билигин атын ыччаттар. Эрилик Эристиин

аат дьөһ.
1. Хайааһын туох эмэ киинигэр, ортотугар оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллан абстрактнай өйдөбүллээх миэстэ сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает абстрактно-пространственные отношения, употребляясь при обозначении предмета, в центре, середине которого совершается действие (в центре, в середине, в гуще)
Мин даҕаны дуолан тайаҕы кытта кубаны биир отууга өлөрөн, биир үтэһэҕэ үөлэн, булчут ахсааныгар киирбит үөрүү үөһүгэр сыттым. Т. Сметанин
Володя Новиков оҕо сааһыттан норуот айымньытын үөһүгэр үөскээбитэ, ол ону үөрэнэр оскуола оҥостубута. Н. Габышев

аат дьөһ. Хайааһын туох эмэ ортоку, түгэх өттүттэн оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллан, абстрактнай өйдөбүллээх миэстэ сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает абстрактно-пространственные отношения, употребляясь при обозначении предмета, из центра, глубины которого совершается действие (из)
Быыкаайык хатыҥыр кыысчаан этэ, кини сэриигэ өлүү үөһүттэн Өрүһүйэр күүстээҕин сөҕөрбүт. М. Ефимов
Кыайыы ыһыаҕын күөх түһүлгэтин күргүөмүн үөһүттэн саамал кымыс талыытын, көөнньүү кымыс күндүтүн чорооҥҥо кутан долгуччу уунуоҕун. Т. Сметанин
Күн уота үрдүктэн күлүмнүүр, сандаарар, Күүс үлэ үөһүттэн Геройу таһаарар. И. Эртюков

аат дьөһ.
1. Абстрактнай суолталаах миэстэ сыһыанын көрдөрөн, хайааһын туох эмэ кэлин өттүгэр оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Выражая абстрактно-пространственные отношения, употребляется при обозначении предмета, позади которого совершается действие (за, после, сзади, за спиной)
[Петушков] бөрүөтүн кэннигэр маннык тыллар үөскээн тахсан испиттэрэ. Эрилик Эристиин
[Ыччаттар] холкуостаахтар кэннилэригэр соһуллаҕыт. А. Федоров. Сэһэн этии кэннигэр туочука турар. ПНЕ СТ
2. Бириэмэ сыһыанын көрдөрөн, хайааһын туох эмэ буолбутун кэннэ оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Выражая временные отношения, употребляется при обозначении события, явления, после которых происходит действие (после)
Өйдөө: буурҕа кэмнэригэр Борук үөһээ көтөргүн, Түлүк түүннэр кэннилэригэр Төрүүр күнү көрдөргүн. Эллэй
Тоҕо эрэ оҕонньоттор эрдэ өлөллөр, эмээхситтэр кинилэр кэннилэриттэн хаалаллар. Ити туохтан эбитэ буолла? Далан
Өйүүн эбиэт кэннигэр Кэлэ сылдьаар, тоҕойуом. Р. Баҕатаайыскай