злобный; лютый; агрессивный (напр. драчливый, бодливый); кырыктаах ынах бодливая корова; кырыктаах кыыл лютый зверь.

быть люто злобным, агрессивным (напр. драчливым, бодливым).

даҕ.
1. Кыайарын кырбыы сылдьар идэлээх. ☉ Драчливый, задиристый
Кырдьыга да, ол оҕолор Кырбыйа, дьорҕоот буолаллара. Баал Хабырыыс
Тыл көмөлөһүө суоҕун көрөн, Жора кырбыйа уолу харытыттан харбаан ылар. АНК БТТ
2. Боотур, ытырыык (сылгы туһунан). ☉ Агрессивный, кусачий (о лошади)
Сорох атыырдар саҥа сыһыарыллыбыт биэлэр кулуннарын тутан кэбиһэр, кырбыйа кэмэлдьилээх буолаллар. «ХС»

даҕ. Күүс өттүнэн сэриинэн саба түһэр, тугу эмэ бас билэргэ дьулуһар. ☉ Агрессивный, захватнический
Ыраахтааҕы баттыырүктүүр, эргинэр сирин кэҥэтэр иһин халабырдаах сэриини ыытар. М. Доҕордуурап
Орто Азияҕа халабырдаах похуотунан бара сырыттаҕына, Кири [киһи аата] өлөрөн кэбиспиттэрэ. КФП БАаДИ
Былыргы сэһэннэргэ үксүлэригэр Тыгын сырыылара халабырдаах майгылаахтара этиллэр. ССЛИО

даҕ. Харсар кыдьыктаах, кырыктаах (үксүгэр атыыр оҕус туһунан). ☉ Имеющий агрессивный норов, бодливый (обычно о быке)
Харсыыгынан аакка киирбит хара атыыр оҕустаахтар. Күннүк Уурастыырап
Куп-кугас түүлээх оҕус муҥнаах бүтүн үөр сүөһүттэн уратыта диэн өсөһө уонна харсыыга буолуо. Н. Заболоцкай
ср. др.-тюрк. харшы ‘вражда, раздор; противник’

даҕ.
1. Иһиттэн күүстээх дьайыылаах; кимиилээх (тыасуус, айылҕа туһунан). ☉ Энергичный, наступательный, активный (о природных явлениях)
Соҕотох кини [тыраахтар] тыаһа кимиэллээх, Хочо иһэ дьигиһийдэ. А. Бродников
Күһүн, кэлэн иһэр кэм кэлэн иһэр курдук, кимиэллээх, ыксаллаах. В. Сыромятников
2. Олус уохтаах, хатан, итирдэр. ☉ Очень крепкий, хмельной, пьянящий. Кимиэллээх кымыһы Кэбирэх арыынан киэргэттим. Саха сэһ
1977
Кимиэллээх кымыс Итиригэ буолбут. ГДМ БМБ. Кистэлэҥ баар удьурхай хамсаҕа, Кимиэллээх арыгы таммаҕар. Р. Гамзатов (тылб.)
3. көсп. Чиҥ, кытаанах; куһаҕан дьайыылаах. ☉ Твердый, строгий; наступательный, агрессивный
Хамандыырдарын саҥата бастаан холку курдук эрээри, кэнникинэн кимиэллээх буолан биэрдэ. Г. Колесов
Ити суруйууга …… Данте кимиэллээх киҥэ-наара тарыйа тардыллыбыта. ЛВ МТА

1) ощетиниваться, оскаливаться; быть агрессивно настроенным, оказывать сопротивление (о собаке, хищниках); бу ыт киһиэхэ боотургуур эта собака рычит и готова броситься на человека; 2) перен. разг. держать себя вызывающе; напрашиваться на драку.

ж. 1. тенденция, хабаан, тардыһыы (сүрүн хайысха); демократические тенденции советской литературы советскай литература демократическай хабааннара; агрессивные тенденции агрессияҕа тардыһыы; 2. (предвзятая идея) тенденция, бэйэттэн соҥнооһун (уус-уран образтан тахсыбат, ааҕааччыга эрдэттэн соҥнонор идея).

1. даҕ.
2. Кыылынан, харамайынан аһылыктанар (кыыллары, көтөрдөрү этэргэ). ☉ Хищный (о зверях)
   Тыа сиэмэх адьырҕаларыттан биир сүдүлэрэ бөрө. Я. Семёнов
   Сылгы чыычааҕа сиэмэх көтөрдөртөн дурдахахха оҥостоору, үксүн дьонноох сиргэ уйа туттара. И. Федосеев
   Кыра сиэмэх кыыллартан саамай адьырҕалара, быһыйдара, сымсалара уонна сыаналаахтара киис. «ХС»
3. көсп. Олус иҥсэлээх, барытын апчарыйар эрэ санаалаах. ☉ Жадный, полный стремления овладеть кем-чем-л., хищный (о человеке)
   Сиэмэх куолай кулаактан Сирбит бэрдин былдьыаҕыҥ! Эллэй
   Алаас муҥунан баайдаах, АлаТорҕон диэн ааттаах Айаҕымсах, сиэмэх бэрдэ Алааһыгар ыаллаах этэ. П. Дмитриев
   Хайдах эрэ кинини ымсыы-түөкэй, сиэмэх буолуо диэх санаам кэлэр. «ХС»
4. Өлөрөр-өһөрөр санаалаах, хаанымсах; сэриинэн ииригирбит. ☉ Жаждущий крови, кровожадный; агрессивный
   Сүрдээх сиэмэх ойуун дииллэр. Болот Боотур
   Гитлер сиэмэх бииһин сиппийиигэ Кини [саха норуота] силгэтэ ситтэ. Эллэй
   [Котенко] өлүгүн кутааҕа укпуттар, Өһүөннээх ол сиэмэх түөкүттэр. И. Федосеев
   Сиэмэх буулдьалар ыйылаһа түһээттэрин кытта, Егоров эмискэ ханна да барбытын билбэккэ хаалар. «ХС»
5. аат суолт. Кыылынан, харамайынан аһылыктанар кыыл. ☉ Хищник
   Быйыл уопсайа оройуон үрдүнэн түөрт уон сэттэ сиэмэх бултанна. «Кыым»
   Бандеров булдун сиэмэх тыыппат, кутуйах үргээбэт. «Кыым»
   ср. телеут. йимэк ‘обжорство’