айбардаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Хабыыча соҕотох оҕо буолан талбытынан айбарданан улааппыта. П. Аввакумов

айбардаа диэнтэн холб. туһ. Мин уолум эмиэ кинилэри кытта айбардаһа сылдьар, кыаммат буолан баран. Л. Попов

айбардаа диэнтэн дьаһ
туһ. Колхуос сайдарыгар кыһаллыбат дьону бас-баттах ыытымыаҕыҥ, көҥүл айбардатымыаҕыҥ. С. Федотов

туохт., сөбүлээб. Бэлэми сиэ-аһаа, айбардаа. ☉ Мо т ат ь , т р а нжирить
Сопхуос иитэн биэрбит сүөһүтүн этин, үүтүн, арыытын, бэлэми кинилэр эрэ мэтиргэтэллэрэ бэрт. «ХС»

көр харгы
Лабаанан лыахтары тутарбыт, Чаргыга таастары тамныырбыт. Суорун Омоллоон
[Алыһар:] Аны чычаас ууларга, Арылыһар чаргыларга Аҥаардастыы дьаарбайтыаҕым, Аймаан, аһаан айбардыаҕым! П. Тобуруокап
Улахан аал ханна эрэ тиийэн кытылга оҕустарыа, чаргыга олоруо. «Кыым»

туохт. Талбыккынан дьаһайан, айдааран-куйдааран айбардаа. ☉ Держать себя своевольно, кричать, шуметь, чувствовать себя свободно
Аҕыйах хонуктааҕыта немецтэр айаан-буйаан ааспыттар быһыылаах: уулуссаҕа немецтии суруктаах кэнсиэрбэ бааҥкалара, снаряд дьааһыктара, кааскалар, билээгэлэр бөх буолан сыталлар. И. Никифоров
Үрүҥ кырыа хаалтыстанан, Үгүс буолан аргыстаһан, Аҕыйах саастаах эрэттэр Айаан-буйаан бу иһэллэр. А. Николаев
[Куһаҕан Хочугур:] Аны билигин оонньуурдарым барахсаттары аҕалан, оонньоохуйдаан, айаан-буйаан көрдөҕүм. И. Гоголев

чалбааттаа диэн курдук
[Сайсары:] О, тойон эһэм, Аан Мичил Хотун эбэм, аһааҥ, сиэҥ, асхарыйыҥ, чалбаалааҥ, мичик гыныҥ, күлүм гыныҥ. Суорун Омоллоон
[Ыалдьыттар] дэлби арыгылаан-айбардаан чалбаалыыллар. Е. Неймохов
Хайа, эмээхсин испэккэ олорор эбиккин дуу? Бу киэһэ чалбаалыыра буолуо дии санаабытым. В. Яковлев

аат., балык. Бөҕө ситимҥэ баайыллыбыт элбэх күөгүлэрдээх дьаакыр эбэтэр тоһоҕо көмөтүнэн, үрэҕи туора үтүллэр балыктыыр тэрил. ☉ Перемет (рыболовная снасть)
Миитэрэй оҕонньор бэрэмээтиттэн биир сап-саһархай өрөҕөлөөх сүүнэ улахан хатыыһы ылбыта. А. Сыромятникова
Мэндээрики үрэх балыгын хаһыа да буолан, бэрэмээтинэн быһа тарда сытан, туох да баһаамы хоторон ылан айбардыылларын туһунан этиллибит этэ. П. Аввакумов
Кытылга кэккэлии тардыллыбыт мас уонна туос тыылар тастарыгар илим, туу, бэрэмээт, күөгү, атара уонна куурдар аргылар, балык хатарар сибиэлэр турбуттар. «ХС»

I
туохт. Талбыккынан, сөбүлүүргүнэн тутун, кими да кытта аахсыма. ☉ Поступать, действовать, вести себя своенравно, независимо
Толлор киһитэ суох, көҥүл айаабыт. СГФ СКТ
Дьэ, ити курдук аҥаардастыы айаан сылдьыбыт үгүс ахсааннаах норуот [хуннар] кэлин өттүгэр өнүйбэккэ, улам сүтэн-оһон барбыта киһини бэркиһэтэр. «ХС»
Дьокуускай куораппытыгар, Сэргэлээх уопсайын бэһис куорпуһугар көрсөн, бүтүн сайыны устудьуоннуу айаан, айманан олорбуппут. Н. Габышев. Тэҥн. айбардаа
II
аат. Дуорааннаах күүстээх хаһыы (үксүгэр атыыр оҕус, кулааһай туһунан). ☉ Гулкий, протяжный рев (обычно о быке, изюбре)
Ол кунан оҕус Дьалхааннаах айаата Салгын баһыгар Саар куолакал тыаһын курдук Сатарыы, ньириһитэ турар эбит. П. Ядрихинскай
Сүүрүк уларыйар тыаллыын хатыһыыта, Кулааһай айаата — бу саас кинигэтэ. К. Кулиев (тылб.)

сыһ.
1. Элбэхтик, өлгөмнүк, дэлэйдик. ☉ Обильно, достаточно, в достатке
Алмааһынан ыстаал тимири Кырылаччы кыһыахпыт, Техника саҥа дьиктилэрин Дэлэгэйдик айыахпыт. Эллэй
Оһох уота наһаа дэлэгэйдик дэбилийбэхтиир, оҕонньор уот буурҕа ортотугар киирбэхтээн ылыталыыр. Амма Аччыгыйа
2. көсп. Холкутук, ыгылыйбакка, иҥнибэккэ (дьон ортотугар тутун). ☉ Свободно, непринужденно (держаться в обществе)
Вася Губин бэрт дэлэгэйдик кэпсээн киирэн барда. Амма Аччыгыйа
Плисада хаҥас илиитинэн бөппүрүөскэтин тутан, сэдэх буруону туора үрэ-үрэ, дэлэгэйдик туттан кэпсии сытта. Н. Габышев
Кини [Быргый] даҕаны киһибин буолан киэҥник дэлэгэйдик тутта, эгэ кэлэн аҥаардастыы айбардыы сылдьара кэлиэ дуо. ФЕВ УТУ