нареч. 1) обильно; достаточно; дэлэгэйдик туттан олорор ыал семья, живущая в достатке; 2) перен. свободно, непринуждённо (напр. держаться в обществе).

1) обильный, достаточный || обилие, достаток; дэлэгэй мэччирэҥнээх дойду край с обилием тучных пастбищ; ас-таҥас дэлэгэйэ обилие товаров потребления; 2) иерея, держащийся свободно, непринуждённо (напр. в обществе приятных ему людей); 3) перен. всегда спокойный, уравновешенный.

сыһ.
1. Элбэхтик, өлгөмнүк, дэлэйдик. ☉ Обильно, достаточно, в достатке
Алмааһынан ыстаал тимири Кырылаччы кыһыахпыт, Техника саҥа дьиктилэрин Дэлэгэйдик айыахпыт. Эллэй
Оһох уота наһаа дэлэгэйдик дэбилийбэхтиир, оҕонньор уот буурҕа ортотугар киирбэхтээн ылыталыыр. Амма Аччыгыйа
2. көсп. Холкутук, ыгылыйбакка, иҥнибэккэ (дьон ортотугар тутун). ☉ Свободно, непринужденно (держаться в обществе)
Вася Губин бэрт дэлэгэйдик кэпсээн киирэн барда. Амма Аччыгыйа
Плисада хаҥас илиитинэн бөппүрүөскэтин тутан, сэдэх буруону туора үрэ-үрэ, дэлэгэйдик туттан кэпсии сытта. Н. Габышев
Кини [Быргый] даҕаны киһибин буолан киэҥник дэлэгэйдик тутта, эгэ кэлэн аҥаардастыы айбардыы сылдьара кэлиэ дуо. ФЕВ УТУ

1. даҕ.
2. Элбэх, өлгөм, баай. ☉ Обильный, достаточный
   Дьэ, быыһанар эрэллэнэн, дэлэгэй астанан, бииргэ түмсэн олороннор, кинилэр ордук элбэхтик саҥардылар, ордук улаханнык күлүстүлэр диэхпин мин тардынабын. Амма Аччыгыйа
   Мин төрөөбүт Сахам сирэ дьикти баайдааҕа, дэлэгэй быйаҥнааҕа, хайа, аан дойду үрдүнэн биллэр буолбат дуо? Суорун Омоллоон
   Урут аас-аччык олох, иһи тугунан көппөтөр эрэ толкуй. Оттон билигин дэлэгэй, талбыт ас-үөл. «ХС»
   △ Кыһалҕаны билбэт, дэлэй, көҥүл (олох). ☉ Вольготная, не знающая нужды (жизнь)
   Үчүгэй, доҕоттоор, үчүгэй Үлэ-дьол, үлэ-чиэс кэмигэр Уйгута-быйаҥа дэлэгэй эйэлээх олоххо олорор. П. Тобуруокап
   Кини [Ася] кэтит сүүстээх, киэҥ харахтаах төгүрүк сирэйин тыа холку, дэлэгэй олохтоох дьахтарын намчы нуһараҥ мичээрэ сымнатар. Н. Габышев
   Кини [билиҥҥи үөрэнээччи] туох да кыһалҕаны билбэккэ дэлэгэй олоххо улаатар. «Кыым»
3. Киэҥ-куоҥ, холку. ☉ Просторный, широкий
   Хаһааҥҥыта эрэ маҥан эрээри, кырааскаҕа биһиллэн, дьэрэкээн өҥнөммүт дэлэгэй киэҥ халадаай ырбаахылаах, сулбугур самыытыгар нэһиилэ иҥнэн сылдьар бороҥ ыстааннаах. Софр. Данилов
   Тугун баҕас дэлэгэйэй төрөөбүт өрүспүт, тугун баҕас кыаҕай, баараҕай бу хотугу эбэ! Н. Габышев
   Кини уһун күөлгэ олохсуйан, икки ынаҕар дэлэгэй күрүө-хаһаа туттан баран, буунтан ордук сирин табынан солооһун оҥостуммута. А. Бэрияк
4. Холку, ыгыма суох, киэҥ көҕүстээх. ☉ Спокойный, уравновешенный
   Андрей дуоска аттыгар умса көрөн, баһын санньытан турдар даҕаны, олус холку, дэлэгэй, соруйан кэтэҕин тарбанар. Н. Габышев
   Ордук ийэтэ оҕонньорун тылынан хаадьылаан тахсааччы буолан баран, анарааҥҥыта холку, дэлэгэй муҥутаан, аахсааччыта суох. Г. Васильев
   Оо, онно Брагин үөрбүтүн! Кини ботуруона баранан, ыппакка дьаадьыйан испит этэ. Ол үрдүнэн барахсан холкутун, дэлэгэйин сөхпүтүм. «ХС»
5. аат. суолт. Туох эмэ элбэҕэ, өлгөмө. ☉ Обилие, достаток, изобилие чего-л.
   Сэбиэскэй Сойуус охсуһар кыаҕа дэлэгэйин туоһулаан, икки сүүс тааҥка халҕаһалыы ньирилээн ааспыттара. Амма Аччыгыйа
   Уолбас ааттааҕа, от баһаама, уйгу дэлэгэйэ киниэхэ сытар эбит. Күннүк Уурастыырап
   Кыргыттар оттоон-мастаан, туустаан-сэлиэйдээн, бууттаах бааҕы ортотунан буһаран адаарыппыттара дэлэгэйин, сыта үчүгэйин бэйэтэ минньигэһин эриэхсит! Амма Аччыгыйа

даҕ. Муҥутуур элбэх, наһаа баар. ☉ В высшей степени достаточный, изобильный
Коммуна аайы, биитэр аҕа ууһун аайы дэри-дэлэгэй көтөр аал баар буолуоҕа, араас массыына барыта баар буолуоҕа. П. Ойуунускай
Сыһыыга баппатах сыспай сиэллээҕи, Сылгы сүөһүнү, миинэр миҥэни Дэри-дэлэгэй тэниттиннэр. П. Ойуунускай