1) шум, крик, гомон, гвалт; дьон айдаана эмискэ ньим барда людской гомон вдруг затих; 2) скандал, дебош; айдааны тардыма не устраивай скандала; 3) суматоха, суета; паника; киэҥ айдаан таҕыста поднялась большая суматоха.

n. noise, uproar, commotion

аат.
1. Күүгээн, улахан дуорааннаах дорҕооннор холбоспуттара (хол., элбэх киһи күүрээннээх кэпсэтиитэ, араас тыас-уус, сүөһү, көтөрсүүрэр саҥата бииргэ холбоспута). ☉ Шум-гам, громкие нестройные звуки, голоса
Ынахтар маҥыраһыылара уонна ыанньыксыт дьахталлар айдааннара намтаан хаалла. Эрилик Эристиин
Оҕолор ытаһыылара, дьахтар кыланыыта, эр киһи көөҕүнэс куолаһа — киһи дьүүлүн-дьаабытын арааран истибэт айдаана Аласовтаах кулгаахтарыгар саба биэрдэ. Софр. Данилов
2. Улахан моргуор, этиһии; содуом, муҥхаал. ☉ Шумная ссора, ругань; скандал, дебош
Өй мэйдээх тулуйбат айдаана, ыйа-хайа буолла [уолаттар мөккүһүүлэриттэн]. Н. Лугинов
Эн кэллиҥ да наар иирсээн, айдаан төрүттэнэр. Туох аатай, доҕор! Софр. Данилов
3. Олохсуйбут бэрээдэги кэһии, долгуйууну, күүркэйиини, утары турууну үөскэтии; норуот олоҕун долгутар сабыытыйалар. ☉ Беспорядки, волнения, выступления против установленного порядка; события, волнующие народную жизнь
Императорскай университет хаһан да көрбөтөх айдаана буолла. П. Филиппов
Сэрии айдаана тохтоон, Эн кэллиҥ айаас ат сиэлэр, Ойбон алларан, от оттоон, Улааппыт Сахаҥ сиригэр. П. Тулааһынап
Биир киэһэ: «Соҕурууттан икки борохуот иһэр», — диэн дэриэбинэҕэ айдаан, үөмэхтэһии бөҕө буолар. Н. Якутскай
△ Быһылаан, өлүүсүтүү, алдьархай. ☉ Беда, несчастье, событие с тяжелыми последствиями
Айдаан тахсыбыт [эһэ сүөһүлэри тарпыт] сириттэн биэрэк ырааҕа суох этэ. Н. Заболоцкай
Мин — кыргыһыы, айдаан төрүөтэбин, Кинилэргэ ол төрүөт наадалаах, онон эрэн-итэҕэй: Эйигин, дьэллиги, саҥарбат гыныахтара. А. Пушкин (тылб.)
4. Элбэх түбүктээх, сүүрүүлээх-көтүүлээх, кэпсэтиилээх дьыала, оннук дьыаланы оҥорон, дьаһайан түбүгүрүү. ☉ Очень хлопотливое дело; осуществление хлопотливого дела
Ытыы-соҥуу олороллоро уурайан, туой киһилэрин көмөр кыһалҕатын, айдаанын кэпсэтэ олордулар. Эрилик Эристиин
Биһиги да кэммитинэн олоробут, туох да кэлбэтбарбат. Арай күн тура-тура сир үллэһигин айдаана. А. Бэрияк. Үлэни-хамнаһы кыайар буолтум кэннэ холкуос тэриллиитин айдаана буолар. И. Бочкарев
♦ Аҕыс айдаан көр аҕыс. Аҕыс айдаанынан көр аҕыс
◊ Айдааны тарт — иирсээни, этиһиини, элбэх саҥаны-иҥэни, мөккүөрү сүпсүлгэни таһаар. ☉ Производить большой шум, затевать ссору, скандал
Микиитэ балаҕаҥҥа сүүрэн бөтүөхтээн тахсан киэҥ айдааны тарта. Амма Аччыгыйа
[Устудьуоннар] аны ханнык факультет биэчэригэр баралларын быһаарсыы буолла. Ол сырыы аайы эмиэ улахан айдааны тардар. Н. Лугинов
Бостуой да үгүс айдааны тардаҕын. Мин буолларбын биэрэр дойдуларын ылыах этим. М. Доҕордуурап

сыһыан холб. Саҥарааччы этиллэр санааны туох эмэ быһылааҥҥа тоҕоос, төрүөт буолла диэн сыаналыырын көрдөрөр. ☉ Выражает, что с точки зрения говорящего высказываемая мысль считается причиной, условием чего-л. скандального (на беду, к скандалу). Айдаан быатыгар, кыыстара истэн турбут эбит
□ Айдаан быатыгар, уһанар дьиэбэр чуорааннаах торуойка сүүрдэн кэллэ. М. Шолохов (тылб.)

аат. Олус улахан хаһыы-ыһыы; ньиргиэрдээхтик биллэ-көстө сатааһын. ☉ Шум-гам; шумиха
Дьиҥ күүстээх уонна дьиҥ кэрэ хаһан да айдаана-дарбаана суох, сэмэй буолааччы. Амма Аччыгыйа

аат. Этиһии, өстөһүү. ☉ Ссора, дрязги, нетерпимые отношения друг к другу
Чэ, ол эрээри, хайаабытын да иһин, айдаан-иирсээн аҕыйаҕа ордук. Софр. Данилов

аат. Иирсээн, этиһии; элбэх саҥа-иҥэ, сүпсүлгэн. ☉ Большой шум, ссора, скандал
Айдаанкуйдаан Айманан барда, Ампаалык буолла. П. Ойуунускай
[Солко:] Биһиги куһаҕана суох олохтоох холкуоспут. Мэнээк элбэх айдаан-куйдаан диэни билбэппит. С. Ефремов
Айдаан-куйдаан, суор кыланыыта, кыырт, мохсоҕол чаҥырҕааһына илин сиэҥ үрдүн диэки сыҕарыйбыта. Далан

көр айдаанкүүгээн
Эмээхсинэ, кыыһа, наһаа элбэх хос ааттаах, айдаан-күйгүөн аргыстаах Хабырыыс уолчаана — бэйэтиниин түөрт киһи саастарын тухары сирдэрэ суох. Амма Аччыгыйа

аат. Элбэх саҥа-иҥэ, элбэх киһи, тыынар тыыннаах саҥата. ☉ Шум-гам
Ыалдьыттар күлсүүлэрэ-салсыылара, айдааннара-күүгээннэрэ ах баран, салларга, самнарга дылы гыннылар. Күннүк Уурастыырап

аат. Элбэх киһи саҥаран аймалаһыытыгар хаһыыүөгү, күлүү-салыы холбоспута. ☉ Шумгам, гомон, гвалт множества голосов
Нэһилиэк сэбиэтин диэки күүгээн-айдаан, күлсүү дорҕооно иһиллэр. А. Софронов
Сорох үөрэнээччилэр дьиэҕэ бэриллэр сорудахтарын күүгээн-айдаан да буола турар кэмигэр …… бэрт үчүгэйдик оҥоруохтарын сөп. ОАП ОТХ