аат. Айдаан-куйдаан, этиһии-охсуһуу; айдааннаах, суумнаах арыгылааһын. ☉ Гвалт, скандал; шумная, разгульная попойка
Иирээн-кутураан ортотугар олороллор.  Итириктээх арыгыга иирдэн, Иирээнкутураан эркинниигин. Өксөкүлээх Өлөксөй

чаҥырҕаа диэнтэн хай
аата. Айдаан-куйдаан, суор кыланыыта, кыырт мохсоҕол чаҥырҕааһына илин сиэн үрдүн диэки сыҕарыйбыта. Далан
Арҕаа эҥээргэ кыырт чаҥырҕааһынын суор кыланыыта улам баһыйан испитэ. «ХС»

көр сүпсүлгэн
Дьэ, ол курдук уолаттар, туох да тыаһаууһа, айдаана-куйдаана, сүпсүргэнэ суох баран хаалбыттара. И. Федосеев
Арай биир сарсыарда Семён Захарович Борисов тигинээн кэлэр. Сүпсүргэн бөҕө буола түһэр. И. Бочкарёв

даҕ. Этиһэр үгэстээх, майгылаах. ☉ Склонный к ссорам, сварливый, бранчливый
Этиһиик буолбуккун дуу? Н. Якутскай
Дьиппиэр, этиһиик бэрэдэбиэс дьахталлар ортолоругар Ньургуйаана ала чахчы уратыланан көһүннэ. У. Ойуур
Көмүлүөк оһох, Этиһиик ойох, Арбаҕар баттах, Аһаҕас айах Кыраттан сылтаан Айдаан-куйдаан. Сибэккилэр

1) сжиматься, стягиваться; суживаться; туос иһит итииттэн үмүрүйэр берестяная посуда от горячей воды сжимается; 2) стягиваться, собираться (в одно место —о людях); 3) перен. убавляться, уменьшаться; иэспит-күүспүт үмүрүйдэ наши долги уменьшились; 4) перен. утихать, затихать, стихать; айдаан-куйдаан үмүрүйэн барда шум стал утихать.

сыһыан холб. Этиллэр санаа үгүс өттүнэн урут этиллибитинэн быһаарыылларын көрдөрөр. ☉ Употребляется в случае, когда высказываемая мысль определяется в большей степени предыдущей мыслью (больше всего, во многом, большей частью)
Улахан итэҕэстэр бааллара биирин үксүн итинэн быһаарыллар. «Кыым»
Биир үксүн ол да иһин уруокка сүгүн олорооччута суох. Софр. Данилов
Күнү быһа айдаан-куйдаан, киирии-тахсыы! Биир үксүн киһи онтон да сылбаахы буолар. В. Яковлев

прил
холку, айдаана-куйдаана суох, нус-бааччы. Спокойный ребенок. Спокойное время

прил.
холку, чуумпу

аат. Элбэх саҥа-иҥэ, күүгээн, тыас-уус бииргэ холбоспута. ☉ Шум-гам, гомон, гвалт
Айдаан-куйдаан Айманан барда, Ампаалык буолла. П. Ойуунускай
Ол [оонньуу] сырыттахтарына туохтан саҕаламмыта буолла, соҕотохто айдаан, ампаалык буола түстэ. В. Яковлев
Дьиэ иһигэр киһи саҥата-иҥэтэ ампаалык бөҕө. Р. Кулаковскай
△ Бэрээдэгэ суох быһыы, араллаан, аймалҕан. ☉ Суматоха, неразбериха
Бу Александр Борисович эмиэ киирэн, ампаалыгы таһаарар киһи буоллуҥ. В. Яковлев
«Бэйэм чааһым ол ампаалыкка киириэ суохпун!» — Өлөксөй туора хаамта. А. Сыромятникова

тыаһы үт. туохт.
1. Сылаастык, уһуннук утуй. ☉ Спать спокойно, долго
Саха балаҕаныгар, оһох сылаас суоһугар утуйан быккырыы сыттарбын баҕас. Бэс Дьарааһын
△ Соччо саҥа таһаарбакка ытаа. ☉ Плакать (не очень громко)
Сорох ардына ийэтин батыһа сылдьан талаҕынан охсор, көхсүн иһигэр кыҥынайа-кыҥынайа ытаан быккырыыр. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. Айдаана-куйдаана, иҥэ-дьаҥа суох, им-дьим олор (ыал туһунан). ☉ Жить без шума, спокойно (об отдельной семье)
Бэргэһэлэнэн баран, туһунан ыал буолан быккыраан олоруохпут. А. Софронов
Бэйи сотору тиийиэм. Оччугуй балаҕаммытыгар бэйэбит эрэ быккыраан олоруохпут. Бэс Дьарааһын

аат. Ууга түһэр кынаттаах көтөр бииһин бүтүннүүтүн хомуур аата. ☉ Общее собирательное название водоплавающих птиц
Кус-хаас барбыт. Уу-чуумпу буолбут. Туох да саҥа-иҥэ суох. Күндэ
Ол сир кус-хаас таптаан саарар Улуу күөллээх, эйимнээх, Эһэ, бөрө ыыра-дьаара Аппалардаах, тэҥкэлээх. С. Данилов
♦ Кус-хаас тойуга (лахсыыра, саҥата) — айдаан-куйдаан, биитэр өйдөөбөт тылынан (омук тылынан) кэпсэтии. ☉ Шум-гам или разговоры на непонятном, чужом языке
Абааһы аймаҕа …… кус-хаас тойугун туойаннар, куба лахсыыр тылынан тыллананнар, төттөрү көтөннөр, күлүк аччаата, сыт намтаата. П. Ойуунускай