I
сыһ., кэпс. Үтүмэн үгүстүк, киһи сөҕүөн курдук элбэхтик. ☉ Изобильно, обильно. Быйыл бу бааһынаҕа бурдук айыылаахтык үүммүт
II
сыһ. («й» мурун дорҕ.)
1. Айыыны-буруйу оҥорордуу, айыыга киирэрдии; сиэри-майгыны, итэҕэлгэ олоҕурбут бобуулары кэһэрдии. ☉ Греховно, грешно (говорить, поступать)
Айыылаахтык оҥостунар киһи. ПЭК СЯЯ
2. Ыардык, хараҥатык, дьулааннаахтык (буруйу оҥоруу). ☉ Тяжело, страшно (о совершенных преступлениях).

1. даҕ.
2. Өрө күүрүүлээх, айар хабааннаах, айар күүрүүлээх. ☉ Вдохновенный, творческий
   Күһүөрү сайыҥҥы хартыына Айыылаах үлэ баар, бу манна Алтан от, мүөттээх от үрдүгэр Аар тойон ыҥырыа эргийэр. С. Данилов
3. эргэр. Үөһэттэн, үрдүк айыылартан айдарбыт. ☉ Сотворенный, созданный, получивший жизнь (от верхних всесильных божеств)
   Үрдүк Айыы таҥараттан айыылаах. ПЭК СЯЯ
   Үрдүк айыылаах Үүт бүлтэһэ, Үрүҥ оппуоха буолан Өтөн киирэн, үтүмэн буор үллүккүн Үрдэппитэ эбитэ буолуо [Сир тымырын уута]. С. Васильев
   △ Айыыны, буруйу оҥорбут, айыыга киирбит; буруйдаах. ☉ Грешник, греховный; виновный, преступный
   Сүтүктээх сүүс айыылаах (өс хоһ.). Айыылаах дууһа өлбөт диэн кырдьык ээ, бадаҕа. Н. Неустроев
   Туох диэн бэйэм айыылаах дууһабын эн иннигэр аһан, эйигин астыннарыахпын билбэппин. И. Федосеев
4. аат суолт. Айыыны оҥорбут киһи; буруйу оҥорбут, буруйдаах киһи. ☉ Грешник; виновник, преступник
   Чуучугуруур туус тумус тыаһа Чупчуруйан чуубурҕаата. Биир халыҥ айыылааҕы Мэҥиэстэр бэлэс бэлэм буолла. П. Ойуунускай
   [Даайыс:] Ханна да ыраах сылдьыбатым, туох да айыылааҕы, сааттааҕы оҥорботум. А. Софронов
   Тойонуом, тоҕо ыҥырдыҥ? Биһиги туох да айыылаахпытын билбэппит. И. Гоголев
   ♦ Хараҥа айыылаах — олус ыар, ынырык буруйу оҥорбут. ☉ Совершивший тяжкое преступление
   «Халыҥ буруйдаах, хараҥа айыылаах эмээхсин олоробун», — диэн баран, хараҕын уута иҥин быһаҕаһыгар диэри субурус гына түстэ. Ньургун Боотур
   Суут-сокуон билигин да баар! Киһини өлөрбүт хараҥа айыылааҕы билигин да сөптөөх сирин буллараллар. И. Гоголев
   ◊ Үтүө айыылаах (буоллар) — киһилии киһи, тэрилтэ эҥин (итинник буолуо суох этэ диэн хомуруйан этии). ☉ Добросовестный, порядочный человек (так не поступает — осуждение дурного поступка кого-л.); добротное, крепкое хозяйство, предприятие
   Дьэ, үчүгэй сордоохтор ээ, күн-түүн таҥнары түһэн иһэр буоллахтара үһү, үтүө айыылаахтара буоллар, сайдан, эбиллэн иһиэхтэрэ этэ. Суорун Омоллоон
   Үтүө айыылаах дьиэтигэр — уотугар, кэргэнигэр, оҕотугар тиийиэ этэ. «ХС»
   Үтүө айыылаах холкуостар, үчүгэйдик үлэлээн, хаһыатынан хайҕаналлар. Оттон мин холкуоспар баччааҥҥа диэри оҕуруоттарын олордуутун бүтэрэ иликтэр. Дьүөгэ Ааныстыырап
   Доропуун оҕонньор сааһын эбиммэт, көҕүрэтиммэт даҕаны үтүө айыылаах эбиэн кэриэтэ, хата, көҕүрэтиниэ эбит. Н. Заболоцкай

даҕ. Ыар буруйдаах. ☉ Совершивший тяжкое преступление
Оччоҕо биир айыылаахтара-харалаахтара бу умайа турар кутаа уот сымалаҕа төбөтүн оройунан түһүөх тустаах. Ньургун Боотур
Айыылаах-харалаах арыйбатах Алаһа аанын атыллаан …… Туналҕаннаах туонатын Тула көрөн ылбытым. С. Зверев

1) уст. сотворенный, созданный; таҥараттан айыылаах созданный богом; итэҕэс айыылаах недолговечный; 2) годный, готовый, могущий; үлэлиэххэ айыылаах могущий работать; барыахха айыылаах готовый ехать; кэлэр айыылаах буоллахпына если я смогу прийти # туох айыылаах ... что за...; туох айыылаах куһаҕан суолуй ! что за скверная дорога!
("й" носовой)
грешный, греховный || грешник; сүтүктээх сүүс айыылаах погов. у потерявшего сто грехов (т. к. т подозревает многих).