Якутские буквы:

Якутский → Якутский

айыыһыттан

туохт., эргэр. Оҕону төрөт, төрөө. Родить, разрешаться (дочерью или сыном)
[Ыстаарыһын кулуба:] Кинээһиҥ талаҕын анныгар алта ыйдаах оҕонон айыыһыттаммыт дьахтар эн дуо? Эрилик Эристиин
«Бу хайдах айыыһыттанаары гыммыт курдуккунуй?» — Кириллин Кыыс Хотуну моонньуттан кууста уонна кулгааҕар ип-итиинэн тыыммахтаата. А. Сыромятникова

айыыһыт

аат., миф. Киһи-сүөһү төрүөҕүн таҥаралара. Айыысыт (общее название богинь, покровительствующих увеличению потомства)
Аал уот иччитигэр Ас кутан Ааттаһан барбыттарыгар, Ахтар айыыһыт ала чахчы Айхалынан алҕаабыта. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Дьахтар талыыта киирэн] Айыыһыт ийэтин ыҥырар Абытай халахайа буолла, Эдьээн иэйэхситин эргитэр Энэлгэн тойуга буолла. П. Ойуунускай
Айыыһыт хотун хатаҕалаан, киниэхэ [кыыска] олус кэрэ дьүһүнү уонна кэрэ, чуор куолаһы бэлэхтээбит. И. Гоголев. Тэҥн. иэйэхсит
Айыыһыт аттаныыта (айыыһыты атаарыы) эргэр. — дьахтар төрөөбүтүн үһүс күнүгэр оҥоһуллар былыргы сиэртуом. Старинный обряд отправления Айыысыт на третий день роженицы (с обильными угощениями, сложными ритуалами). Айыыһыт тардыыта эргэр. — былыр оҕоломмотох дьахтарга айыы ойуунунан оҕокутун көрдөһүннэрэр уустук сиэр-туом. Старинный обряд испрашивания кут ребенка нерожающей женщине (пир, исполнение сложных ритуалов)
Суон Байбаас бэйэтинэн ыҥыыр атынан кэлэн, айыыһыт тардыытын тэрииригэр Хобоону көмөлөһөрүгэр көрдөстө. И. Гоголев

Якутский → Русский

айыыһыт

миф. айысыт (общее название богинь, покровительствующих увеличению потомства); ынах айыыһыта богиня-покровительница коров.


Еще переводы:

туом

туом (Якутский → Якутский)

I
аат. Норуот итэҕэлигэр олохсуйбут үгэс, сиэр. Обряд, часть обряда, укоренившиеся в обычаях народа
Эһэни өлөрдөхтөрүнэ, араастаан алгыыллар, араас туомнары толороллор. Болот Боотур
Оҕото суох дьон бу кэмҥэ Айыыһыттан оҕо көрдөһөн «Айыыһыт тардар» диэн туому толороллоро. А. Фёдоров
Саха норуотун былыргы итэҕэлэ, араас бырааһынньыктара, туомнара эмиэ сылгы иитиитин кытта быстыспат ситимнээх. «ХС»
Туому (эрэ) толорон — сиэри (эрэ) ситэрэн диэн курдук (көр сиэр I)
Итэҕэллээх дьон туомун эрэ толорон таҥара дьиэтигэр сылдьарга күһэллибиттэрэ. «Кыым»
ср. калм. тоом ‘внимание, глубокое уважение’
II
аат. Элбэх чааһынан тахсар кинигэ биир чааһа. Том (книги, издания). А.С. Пушкин суруйууларын тиһэх туома таҕыста. Саха тылын быһаарыылаах улахан тылдьыта уон биэс туомнаах буолуохтаах

анабыллаах

анабыллаах (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Кимтэнтуохтан эмэ ыйаахтаах, эрдэттэн оҥоһуулаах. Предназначенный, предопределенный кем-чем-л.
    Үөһэттэн анабыллаах буоллахпына, мин Марыынаны ойох ылыах тустаахпын. Н. Неустроев
    Ахтар айыыһыттан анабыллаах Айыы хаан санаабын Аараабыт тосхолбун Аҕам тойон алдьатар Аналлаах эбит буоллаҕа. С. Зверев
    Онтукам, харсаах майгылаах, абааһыттан дуу, айыыттан дуу анабыллаах дьахтар түбэстэҕэ үһү. Н. Неустроев. Тэҥн. аналлаах
  3. Онуоха эрэ туһааннаах. Специально для чего-л. предназначенный
    Хараҕын бүөлүү үүммүт Халыҥ халтаһатын Анабыллаах кулуттара, Аҕыс арыалдьыттара, Алтан тордуоҕунан Атытан кэбистилэр. Эллэй
    Хаҥас өттүбэр Сэттэ кыыс дьахтар Арыалдьыттаах туран, Анабыллаах алгыс Алгыыр күнүм буолла. Нор. ырыаһ.
  4. аат суолт., көр аналлаах
    2
    Анабыллааххын мэнээк кыбыһыннарбат буол. С. Ефремов
иэйэхсит

иэйэхсит (Якутский → Якутский)

аат., миф. Киһини, сылгыны, сүөһүнү, ыты араҥаччылааччы, көрөөччү-харайааччы дьахтар таҥара. Общее название богинь, покровительствующих людям, конному и рогатому скоту, собакам
Сылгы сүөһү айыыһыта Дьөһөгөй айыыттан төлкөлөөх, Ынах сүөһү иэйэхситэ Дэлбэн иэйэхситтэн эҥээрдээх, Түөлбэ күөлүм саҕа Дириҥ далай түһүлгэни тэрийдибит. Нор. ырыаһ. Эдьэн Иэйэхсит эдьиийгит Эскэл тый саҕа Эҕэрдэ хаанынан Эркиннии эрчийдин. Өксөкүлээх Өлөксөй
«Иэйэхситиҥ эҥээрдэстин, айыыһытыҥ аргыстастын», - диэн былыргылыы бэйэтэ билэринэн алгыы-алгыы, сыллаата-уураата. Эрилик Эристиин. Тэҥн. айыыһыт

кэрим

кэрим (Якутский → Якутский)

  1. көр кэриим
    2
    Сылгы айыыһыта Киэли Баалы тойоҥҥо, Киэҥ Киэли хатыҥҥа Кэримин ситэрдэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
    Бу Үөһээ дойду кэримин ситэрэн баран, онтон Орто дойду кэримин ситэрэн баран, онтон Аллараа дойду кэримин ситэрэн баран тахсан иһэн …… төннөн барбыт. Ньургун Боотур
  2. көр кэриир
    2
    Бороҥ күн анныгар туох баар барыта биир кэрим кинини [Марбаны] өһөөбүттүү дуу, кинини кытта бииргэ ытаспыттыы дуу буолан көһүннэ. Күндэ
ньилбэҕэй

ньилбэҕэй (Якутский → Якутский)

көр ньилбэгэй
[Айыыһыт] Бэдэр ньилбэҕэйэ Бэртэлээх сутуруолаах. П. Ойуунускай

быһыы-таһаа

быһыы-таһаа (Якутский → Якутский)

аат. Киһи уопсай тас көрүҥүн тутула (бөгүүрэтэ), киэбэ. Телосложение, фигура человека
[Ньургун Боотур] Үөһээ өттө Үҥүүбатас курдук, Аллараа өттө Атараарбыйа курдук, Быыра ох курдук Быһыы-таһаа быакаллыбыт. П. Ойуунускай
[Саха Айыыһыта — грек Герата] кинилэр толуу, кэрэ быһыылара-таһаалара маарыннаһарын тэҥэ, функциялара даҕаны чугас уруулуу диэххэ сөп. Эрчимэн
Дьиҥ хос ааттар баһыйар үгүстэрэ киһи быһыытын-таһаатын (Уһун Дьурантаайы, Ордьоох Уйбаан), саҥатын (Кэбигэрэй Миитэрэй, Сэбирдэх Уйбаан), одуу-чинчи быһар суоллартан үөскээбиттэр. ФЕВ УТУ

аньыыһыт

аньыыһыт (Якутский → Якутский)

көр айыыһыт
Илибиэтэ эмээхсин — наһаа тыллаах, кырыктаах хотун, бүгүн букатын аньыыһыт курдук элэккэйдик туттар. Болот Боотур

айылгылан

айылгылан (Якутский → Якутский)

туохт. Үтүө майгылан, бары өттүнэн үтүө буолан көһүн. Быть во всех отношениях добрым, отменным
Айыыһыт хотун айылгытын айылгыланаҥҥыт. ПЭК СЯЯ

ньаадьы

ньаадьы (Якутский → Якутский)

аат.
1. Ыалга иитиллибит оҕо төрөппүт уонна ииппит дьонноро бэйэ-бэйэлэригэр. Биологические и приёмные родители ребёнка по отношению друг к другу
Оҕотун ылан ииттэххинэ, ол киһиҥ ньаадьыҥ буолар. Багдарыын Сүлбэ
Быыкаанныыр Кыстааныктаахха ньаадьылара буолан, көҥүл олордо. Н. Павлов
Балбаара эмээхсин уһуннук тэринэн, кэһии мунньунан, ньаадьытыгар Кэтирииҥҥэ тиийбитэ. А. Сыромятникова
2. эргэр. Сүөһү айыыһыта. Богиняпокровительница скота
Үгэх иччитэ иһэгэй дьиэлээх Хаҥас диэки ньаадьыга ньымааттаата. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кинини кытта буоллаҕына Киллэрбиттэрэ эбитэ үһү Хотон иччитэ оҥорон Ньаадьы Ньаҥханы. П. Ойуунускай
Сайылыгыҥ оҥкучаҕар ньаадьы уйата баарын ыалыҥ оҕото алдьаппыт. Суорун Омоллоон
3. түөлбэ. Киис тыһыта. Самка соболя
Эбэҥкилэр кииһи олус күндүркэтэн атыырын «атас», тыһытын «ньаадьы» диэн ааттыыллар. Я. Семёнов
ср. монг. найз ‘друг, приятель; подруга, приятельница’, калм. нээдьи ‘друг, подруга’, туба. ньанджы ‘друг’, эвенк. нядю ‘родня (близкая)’

сиэги

сиэги (Якутский → Якутский)

аат., эргэр.
1. Бөҕө, уһун сиэл быа, хатыс. Длинная прочная волосяная верёвка, бечева. Бу ойуун ынах сүөһү айыыһытыгар кыырдаҕына алта былас аан сиэги нэдьэрэс эриэн сиэл быаны илэ курданан киирэрэ үһү. Саха сэһ
1977. 2. Үксүн табаны хаайар кыараҕас быа күрүө. Тесный загон из натянутых верёвок, предназначенный для поимки оленей
Сиэги тарда-тарда, хаам оҥорооҥоро, хоройу тута сатаатылар. Болот Боотур
Биһиги, сиэгигэ киирбит сылгылар курдук, үлтү булумахтанан устуруойдаатыбыт. «ББ»
3. Саҥа быкпыт от эбэтэр мас лабаата. Молодая трава; молодая ветка
Добун хара тыа Дьоллоох тоҥуутун Торутар күнүм, Сис хара тыа Сиэгитин силэйэр күнүм …… Күөрэйэн тиийэн кэллэ. С. Зверев
Нус-хас сырыылаах тайахтар, дьанта сиэгитин сэлбиисэлбии, хааман дьайаҥнаһан ааспыт суолларын быстылар. Н. Борисов
Сиэттиһэ үүммүт сиэги мастарын кэлин өттүгэр …… күөх буруо унаарыйан эрэр. ПЭК ОНЛЯ VII
ср. калм. зээг ‘тонкий шнур, верёвка, кант’