туохт., кэпс. Бөллөөтүнэн сымыыттаа, сиппэтэх сымыыты сымыыттаа. ☉ Снести недозрелое яйцо (о птицах)
[Айыы, абааһы бухатыырдара охсуспуттарыгар] Сыһыы сылгыта Сыппытынан кулуннуур, Көтөр кынаттаах Көппүтүнэн бөллөөттүүр, Сур бөрө оҕотуттан мунар, Хагдаҥ эһэ Арҕаҕыттан тахсар Алдьархайа буолла. С. Васильев

аат. Туох эмэ бүтэһик тобоҕо; ким эмэ күүһүн, сэниэтин эбэтэр удьуорун тобоҕо, бүтэһигэ. ☉ Последний остаток чего-л., последние остатки силы или потомства кого-л.
Былыргы киһи былата быстыбат (өс хоһ.). Былыргы киһи былата буолабын. ПЭК СЯЯ
«Мин была буолбут киһибин, онон миигин ханнык да айыы-абааһы кыайан сиэбэт», — диир Мутук оҕонньор санаата иэйдэҕинэ. И. Гоголев. Тэҥн. тобох, холто, элээмэ

сыһ. Бүтэҥитик уонна быһыттаҕастык (туох эмэ хаптаҕайынан ньыгыл эттиги охсуолаатахха иһиллэр тыаһы үтүктэргэ). ☉ Глухо и отрывисто (подражание звуку от ударов чем-л. плоским по плотной массе)
Икки тобугунан Күөн түөһүн Күбүргэччи охсунан, Сүүрэн-көтөн Сүөдэгэлдьийэн истэ. П. Ойуунускай. Куралай Кустук аны айыылыын-абааһылыын Дьааҥы халлаан икки ардынан көтө сылдьан, көхсүгэ-төбөҕө күбүргэччи бэрсиһэ тэбиэлэһэн тиҥиргэтистилэр. Д. Апросимов

үтэй диэнтэн атын
туһ. Эн кыыскын айан абааһыта булбут этэ. Онтуҥ улахан абааһы. Үс хонукка кыайан үтэйиллибэт. И. Гоголев
Сергей бэркэ таптаан испит үлэтиттэн бүгүн тэйэн, соҕотохтуу эмиэ быстах үлэҕэ үтэйилиннэ. В. Яковлев

туохт.
1. Эппиттэрин, кэпсээбиттэрин кырдьыктан, чахчы буолбутун курдук санаа. ☉ Принимать за правду, за истину что-л. увиденное или услышанное, верить
Уон алта саастаахпын диэбитин итэҕэйэн, Кыһыл Аармыйата кэккэтигэр ылбыта. Софр. Данилов
[Ньургуһун Ньукулай:] Омук омуктан табаар арааһын аҕалан тоҕо тардан биэриэм диир, ону барытын итэҕэйэллэр. Күндэ
2. Кимиэхэ, туохха эмэ бигэтик эрэн. ☉ Быть убежденным в чем-л., уверенным в ком-л., верить
Сүөдэр, мин эйигин бэркэ таптыыр, итэҕэйэр уолум этиҥ. Н. Неустроев
[Марина:] Эйигин бэйэҕин көрдөхпүнэ, эрэйбин, кыбыстыбыппын төрүт умнан кэбиһэбин, сүрдээхтик итэҕэйэбин, албыннаабат дии саныыбын. П. Ойуунускай
Итэҕэй - туолуоҕа ырабыт, Мин сиэним, эн ону итэҕэй. С. Данилов
[Дуня:] Итэҕэйэбин: эн хайаан даҕаны сорудаҕы толорон кэлиэҥ! С. Ефремов
3. Туох эмэ улахан суолталааҕы, ыарахан сыаналааҕы (хол., харчыны) эрэнэн туран кимиэхэ эмэ туттар, биэр. ☉ Полагаться на кого-что-л., доверять кому-л., верить
Кини харчытын итэҕэйдэ.  Баранаак баара, былырыын отут солкуобайдааҕы иэс көрдөөбүппүн итэҕэйбэтэҕэ. М. Доҕордуурап
[Ньукулай оҕонньор:] Босхо диэбэппин, булан төлүөм, иэс итэҕэйиҥ диибин. Күндэ
Табаары иэс итэҕэйэн (кирэдииккэ) атыылааһыҥҥа туспа быраабыла баар. СГПТ
4. Көрөн, кэпсэтэн чахчытын бил. ☉ Убедиться в чем-л. воочию, в личной беседе, поверить
[Сынаҕы Баай:] Эйигин тыллыын-өстүүн ураты киһи Үөскээн эрэр диэн аартык аайы Айдааран кэпсэтэллэр, ону бэйэм Илэ кэпсэтэн итэҕэйээри кэллим. И. Гоголев
Дьон ууга түспүттэрин букатын да сымыйаргыах киһи, таҥастара илийбитэ бэрдиттэн итэҕэйдэ. Н. Заболоцкай
Дьон, уол тугу гынарын көрөн итэҕэйээри, саһан тиийэн ыраахтан дьоно хайдах быһыылаахтык олороллорун сирэй бэйэтинэн көрөн итэҕэйэргэ сорунна. Л. Толстой (тылб.)
5. Таҥараны, абааһыны, иччини баар дии санаа. ☉ Быть убежденным в существовании бога, злого духа и т. д., верить
Урут итэҕэйэр баар эрдэҕинэ: «Тыый! Саҥарсымаҥ, ааттаамаҥ, айыы абааһы буолбут тойон», - диэн сытар сиринээҕэр буолуох, аатын да ааттаппат, кэпсээбэт буолаллара. Саха фольк. «Таҥараны итэҕэйэҕин дуо?» - диэн аккыырай ыйытта. П. Ойуунускай
Абааһыны, айыыны, Иччилэри итэҕэйэр - Иэдэйбит да дьоҥҥут! - диэн Үөрэхтэммит, сайдыбыт, Үксү билбит-көрбүт киһи - Кыыспыт Ымыы мөҕүө диэн, Кыраҕыйа саныыра. Күннүк Уурастыырап
Тукаам, эн миигин ойууну итэҕэйэр эбит диэн киртитэ сылдьыма. Н. Заболоцкай
п.-монг. итеге

туохт. Эмискэ ыараханнык, сытыытык ыарый (былыргы сахалар өйдөбүллэринэн, куһаҕан тыын дьайыытыттан). ☉ Заболеть внезапно и необычайно остро, страдать от острых приступов боли (по старинному верованию якутов, от воздействия злого духа)
Оҕонньор барахсан өлөөрү гыннаҕа, ол иһин сотору-сотору таарымталанар буолаахтаабыт этэ. А. Софронов
Айан абааһыта синньигэс биилгэ быһа кымньыылаан, быарга анньан, искэ тэбэн, үрүҥ сүнньүгэ охсон эмискэччи таарымталаммыт киһи ынчыктаан тиҥиргэтэ сытан ойууну эрэ саныыр. Амма Аччыгыйа
Өппүөнньэ эмээхсин өтөрдөөҕүтэ сүрэҕинэн таарымталанан өлбүт диэн сурах баар. Н. Павлов

аат.
1. Киһи курданарынан синньиир өттө, киһи ортотунан синньиир сирэ, курданара. ☉ Талия (часть туловища человека)
Тогойкин тоҥмут биилин ититтэҕэ аатыран, чохчоҥноомохтоон, хойуоллаҥнаамахтаан ылла. Амма Аччыгыйа
2. иис. Киһи курданара баар сиринэн былаачыйа эбэтэр сон ордук синньиир миэстэтэ, өттө. ☉ Талия (часть одежды). Сон биилэ.—Бииллээх соннооххо билиспэтэх, оноолоох соннооххо орооспотох (өс ном.)
тюрк. бил
◊ Биил аҥаардас көр хоннох аҥаардас
Накыйбах дабыкычыйан тиийэн, биил аҥаардаһан тустардыы, сыста түһэн, иккитэ-үстэ быраҕан көрбүтэ, оҕонньор ибир да гымматах. Күннүк Уурастыырап. Биил бааччыта – иһи, биили баанан тымныыттан харыстанар таҥас. ☉ Набрюшник. Оҕонньор биил бааччытын уһулла. Синньигэс биил – киһи курданарынан синньиир өттө. ☉ Талия (часть туловища человека)
Синньигэс биилин ааһа түспүт уһун хара суһуоҕун [Маша] икки салаа гына өрөр үгэстээх. М. Доҕордуурап
Айан абааһыта синньигэс биилгэ быһа кымньыылаан таарымталаммыт. Амма Аччыгыйа