көр куруук II
Саныы сытабын куруутун Олоруом диэн бултуу-алтыы, Сир олоҕун хомолтотун, Үөрүүтүн тэҥҥэ таптыы. С. Данилов
Мин санньыйдыам? Санааҕар эрэ ини — Мин куруутун, Эйигин көрдөрбүн эрэ, үөрэбин. И. Чаҕылҕан

1. аат.
2. Кимниин эмэ кыттыһан бииргэ тугу эмэ гынар (оҥорсор, дьарыктанар, үлэлэһэр о. д. а.) киһи. ☉ Компаньон, соучастник, партнер
   Куһаҕан киһи биир сүрүн бэлиэтэ — бэйэтин аргыстарын, кыттыгастарын холуннарар, намтата сатыы сылдьаахтыыр үгэстээх. Амма Аччыгыйа
   Кыттыгаһа эмиэ бултуу-алтыы ыстанар, биһиги кинини ымсыыра одуулаан хаалабыт. И. Гоголев
   Көрсө түстүм кыттыгаспын, Кыттыгаһым саатын сүкпүт, Кыыла турбут, өрө көрбүт. М. Хара
3. Биир өйдөөх-санаалаах, биир интэриэстээх дьон холбоспут түмсүүлэрэ. ☉ Артель, товарищество
   Киһи буоларга дылы, кыттыгастары, артыаллары тэрийтэлиэм диирэ эбээт. Күндэ
   Кыттыгаһы, холбоһугу, артыалы, хоммуунаны үөскэтэн, үөдүтэн сайыннаран иһэллэр. «Чолбон»
4. даҕ. суолт. Кимнээх эмэ кыттыспыттарын түмүгэр баар буолбут, уопсай. ☉ Общий, совместный
   Даарыйа эмээхсин Микиитэлиин кыттыгас халандаар хаптаһыннаахтар. Амма Аччыгыйа
   Кыттыгас таһаартарар үлэлэригэр Кылбановскай бэйэтэ киллэрбит биир даҕаны ыйааһыннаах соҕус научнай матырыйаала суох. В. Яковлев
   Аспытүөлбүт кыттыгас. Н. Кондаков

I
аат. Сири оҥорон, бэлэмнээн баран, үүнээйи сиэмэтин түһэрэн олордуу (үксүгэр бурдугу). ☉ Сев, посев
Кииллэйдэр ыһыыларын болдьоҕун сиирэ-халты тутуһан син сөпкө бүтэрбиттэрэ. «ХС»
Аҕата солообут бааһынатын лаппа кэҥэттэрбитэ, бурдук ыһыытынан дьаныһан дьарыктанан барбыта. ЛНН АДь
Бастаан утаа оҕуруокка хаппыыста ыһыытыгар, уу кутууга, хортуоппуйу буордааһыҥҥа биир тутаах үлэһит этим. ЕЗГ КО
◊ Уйалаан олордуу (ыһыы) көр уйалаа
Оҕуруот аһын үүннэриигэ уйалаан ыһыы ньымата эмиэ туттуллар. Ыһыы үлэтэ көр үлэ. Быйыл дойдубар ыһыы үлэтин иннинэ тиийиэм дии санаабытым. И. Сосин
Ыһыы үлэтэ саҕаланыаҕыттан сир тоҥуор диэри бааһынаҕа үүммүт сыыс оту ылҕаан иһиллэр. КПЫ
II
аат. Ыраахтан киһини ыҥыран биитэр тугу эмэ этэн хаһыытааһын, үөгүлээһин. ☉ Громкий, протяжный крик издалека
Тиэтэйбит [киһи аата] үөхсэрин, ыһыытын тохтоппокко, сүүрэн илгистэн эрэр эбит. «Чолбон»
Нөктөкө саҥа бөҕөнү саҥарбыт, ыһыы бөҕөнү ыһыытаабыт. ИСА
ср. др.-тюрк., алт. сыгыр ‘свистеть’
III
1. аат. Тимири быһар анал кытаанах хатарыылаах биилээх туттар тэрил. ☉ Ручной клиновидный инструмент с режущей кромкой, предназначенный для рубки металла, обработки камня, зубило
Суорба тааһы чочуйар, оҥорор тэриллэрэ баара-суоҕа тимир ыһыы уонна өтүйэ этэ эбээт. В. Протодьяконов
Үүт оҥоһуллуохтаах сиригэр уһуктаах тимиринэн биитэр ыһыы уһугунан, өтүйэнэн кыратык чэчиргэччи охсон, кафель дьэҥкир лааҕын ыраастанар. ДьХ
Кэрдиистэри ыһыынан биитэр үс кырыылаах игиинэн оҥоруохха сөп. «Кыым»
2. даҕ. суолт. Хатарыллыбыт курдук эттээх-сииннээх, доруобай. ☉ Плотного телосложения, крепкий, здоровый
Биһиги, сахалар, уһун үйэлээх, кытаанах, ыһыы дьоммут. Н. Босиков
Буолаахтаамына, өссө кини ыһыы киһи буолан, бачча эриһэн бултуу-алтыы сылдьаахтыыр. П. Аввакумов
Төһө да сааһыран, кырдьан этиргэн бэйэтэ ииннэр-хаттар, этэ-сиинэ чарчыстан истэр, Маайа ыһыы эмээхсин. М. Попов
Бэйэтэ уҥуоҕунан намыһах, ол да буоллар ыһыы, иҥиир киһи. Н. Заболоцкай
△ Тымныыны тулуйумтуо, үчүгэй туруктаах (хол., биэ). ☉ Выносливый, стойкий, крепкий (напр., о кобыле)
Уон сэттэ саастаах биэни биири эмэ, саамай ыһыыларын, тулуурдаахтарын хааллараллар. ҮБНьТ
ср. др.-тюрк. азыҕ ‘клык’

мест
алтыа

алта диэнтэн хомуур ахс. аат. ☉ Вшестером
Оҕолор алтыа буолан оскуола дьиэ иһигэр киирэн хаалтарыгар, маһы, олбуору күлүктэнэн фашистар комендатураларыгар сүүрбүтэ. Суорун Омоллоон
Сааскы ыһыы саҕаланыытыгар Ананий Золотовскай алтыа буолан тутуу үлэтигэр хаалла. М. Доҕордуурап

андылаа диэнтэн бэй
туһ. Чурапчы кэнники ууланна «Куохара» үрэҕэ угуттаан. Соболонно, андыланна, Аһыыллар бултаан-алтаан. Баал Хабырыыс

саҕалан II диэнтэн хай. аата. Үлэ күнүн саҕаланыыта
□ Сааскы ыһыы саҕаланыытыгар Ананий Золотовскай алтыа буолан тутуу үлэтигэр хаалла. М. Доҕордуурап

туохт. Бултаа-алтаа. ☉ Промышлять, охотиться, добывать (рыбу, дичь)
Хамначчыт буолартан уурайан, туулаан-туһахтаан да иитиллэр баҕалааҕа. А. Сыромятникова

туохт. Соболоох буол (күөлү этэргэ). ☉ Наполняться карасями (об озере)
Чурапчы кэнники ууланна «Куохара» үрэҕэ угуттаан. Соболонно, андыланна, Аһыыллар бултаан-алтаан. Баал Хабырыыс

чоокунаа диэнтэн холб. туһ. Уолаттар муус буолбут хаатыҥкаларынан хааман чоокунастылар. С. Никифоров
Аҕалара бултаан-алтаан, Тиҥ өрүстэн эргиллэрин кэтэһэн, кыргыттар таһырдьа элбэхтик чоокунаспыт дьоннор. Айталын