Якутские буквы:

Якутский → Якутский

ардай

аат.
1. Туох эмэ быыһа, арыта. Незаполненная, открытая часть чего-л.
Килиэккэлэр ардайдарынан ньирэйдэр ыйытардыы чоҕул-игил көрөллөр уонна кэбинэн энньэрэҥнэһэллэр. А. Федоров. Түүн түспүт хаһыҥ, мас тротуар ардайдарыгар ирбэккэ, кырыара кылбачыйан сытара. В. Гаврильева
Ситэ охсуллубакка, хорутуллубакка хаалбыт сир. До конца не скошенное или не вспаханное место
Сатаатар, от күрүөтэ тутуҥ, эбэтэр тыраахтар ардайын охсуҥ. «ХС»
Биир, былырыыҥҥы ардай быһыылаах, үрдүк соҕус сир кэлбитигэр, суха дириҥник ылла. Суорун Омоллоон
ср. др.-тюрк. ара ‘межа’
2. Аппа, хапчаан. Овраг, ущелье. Ол кэннитэн убаҕас мастаах тыа ардайыттан улахан бэриэтчит табаны мииммит киһи тахсан кэллэ. ДСН Т
Ардай аһыы — сиэмэх, адьырҕа кыыл сытыы тииһэ. Острые клыки хищного зверя
Алаа Моҕус хамсаабат буолбут. [Бөрө] дьэ иҥиир тараһатын ардай аһыытынан тоҕо тардан кээһэр. Саха фольк. Күтүр улахан күөрт бөрө, чохчойо түһээт, төбөтүн үөһэ ньолотон, ардай аһыытын ырдьатан улуйда. В. Протодьяконов. Сомуоһуна аҥаар муннугар от өрөһөлөнө сытарыттан, ардай аһыыларын ардьаппытынан, эһэ тахсан кэлбит. И. Бочкарев. Ардай аһыылаахтар (анаҕастаахтар) — сиэмэх, адьырҕа кыыллар. Хищные звери
Маннык хараҥаҕа ардай аһыылаахтар, дэгиэ тыҥырахтаахтар кэлэр-барар тиҥсирийэр кэмнэрэ. Н. Якутскай
Ардай аһыылаахтар, бадаҕа, Ас тахсыаҕын таайдахтара. С. Данилов
Дьэ ити кэмҥэ [тымныы, аас-туор күннэргэ] ардай анаҕастаахтар үөр табаны булбуттара. Р. Кулаковскай


Еще переводы:

огрех

огрех (Русский → Якутский)

ж. ардай, арыттатыы, көтүтэн кэбиһии; пахать без огрехов арыттатыыта суох хорут.

үксээхтээ

үксээхтээ (Якутский → Якутский)

үксээ диэнтэн атаах. Билсии-көрсүү мэлийээхтээтэ, Үөҕүү-хомуруу Үксээхтээтэ, Атыы-тутуу Арааттанна, Ардай аһыы Ардьаҥнаата... Күн Дьирибинэ

аһыылан

аһыылан (Якутский → Якутский)

аһыылаа диэн (соччо тут-бат ф-тан) бэй
туһ. Онтон атын эбитэ буоллар ойууннар маннык ардай аһыыланыахтар суоҕа этэ. С. Курилов (тылб.)
Онон үһүс дьаарыс олохтоохторугар [салгын куйаарын олохтоохторугар] салгын үгүс үөрүйэхтээх холун этэ хойдубут, буутун этэ буспут, ардай аһыыламмыт эһэ эрэ сананара. И. Федосеев

промежуток

промежуток (Русский → Якутский)

м. 1. (в пространстве) арыт, быыс, ардай; промежуток в несколько метров хас да метрдээх арыт; 2. (во времени) быыс, (туох эмэ) икки арда; в промежутке между встречами көрсүһүүлэр быыстарыгар.

күүдээх

күүдээх (Якутский → Якутский)

аат. Суптугур тумустаах кутуйах. Землеройка
Хаардаах оттор быыстарынан сур күүдээх сүүрэкэлээн сүтэр, тииккэ тииҥ ойуолаан куһурҕатар. Амма Аччыгыйа
Бүүчээннэр сотору-сотору таастартан таастарга бырдаҥалаһаллар, кыһыл күүдээхтэр төкүнүһэллэр. Болот Боотур
Аатырбыт ардай аһыылааҕыттан кыра күүдээҕэр, тииҥэр тиийэ мустубуттар. С. Васильев

ньаччый

ньаччый (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Ыстыыр, кэбинэр хамсаныыны оҥор (хол., сүөһүнү этэргэ). Двигать челюстями в разные стороны (напр., о жвачных животных)
Аҕыс тииһин ардай аһыытыгар ньаччыйбытын иһин ахсаана аччаабат баар үһү (тааб.: талкы). [Ынахтар] аат эрэ харата кэбинэн ньаччыйа сыталлара. Айталын

ырдьыгынас

ырдьыгынас (Якутский → Якутский)

I
ырдьыгынаа диэнтэн холб. туһ. Үһүс остуолга дьадаҥылар ыттыы ырдьыгынаһа-ырдьыгынаһа уҥуоҕу тиниктээтилэр. И. Гоголев
Хара тыа ардай аһыылаахтара күөн көрсүһээри, тиистэрин килэҥнэтэн ырдьыгынастылар. Е. Макаров
II
даҕ. Ырдьыгыныыр кэмэлдьилээх. Рычащий, ворчащий, злой (напр., о собаке). Ырдьыгынас ыт

ырдьат

ырдьат (Якутский → Якутский)

ырдьай диэнтэн дьаһ
туһ. Киһи …… сымыһаҕын быһа ытырбыт, тииһин ырдьаппыт. Суорун Омоллоон
Сэмэн, тииһин ырдьатан баран, туохтан эрэ күлэн саһыгыраан кэлэр. Амма Аччыгыйа
Күтүр улахан күөрт бөрө …… ардай аһыытын ырдьатан улуйда. В. Протодьяконов

ардьаҥнаа

ардьаҥнаа (Якутский → Якутский)

ардьай диэнтэн б
тэҥ көстүү. Арсан Дуолайга маарынныыр Албын-көлдьүн ыраахтааҕы, Ардьайдаах тииһэ ардьаҥнаан, Алларастаан айдаарыйда, Ар-бур тыла сатаарыйда. Эллэй
Билсии-көрсүү Мэлийээхтээтэ, Үөҕүү-хомуруу Үксээтэ, Атыытутуу Арааттанна, Ардай аһыы ардьаҥнаата. Күн Дьирибинэ
[Абааһы уола] Ардахтаах най хара тыынын Аҕыс хахсаат сата гынан Таҥнары сатыылатан, Арай субу аһаары-сиэри Ардьаҥнаан тиийэн кэлэрэ эбитэ буоллар. Күннүк Уурастыырап

кэл-бар

кэл-бар (Якутский → Якутский)

көр бар-кэл
Үгүс борохуот кэлэр-барар, үгүс да аал устар, элбэх да киһи кэлэр-барар. П. Ойуунускай
Маннык хараҥаҕа ардай аһыылаахтар, дэгиэ тыҥырахтаахтар кэлэр-барар, тиҥсирийэр кэмнэрэ. Н. Якутскай
Кэлиэх-барыах сирин булбата — барыах-кэлиэх сиргин булума диэн курдук (көр бул)
Биир улахан суолу уорбут киһи быһыытынан туохтан да аһара куттанна, кэлиэх-барыах сирин булбата. Күндэ
Ийэтэ ити саҥаны истээт кэлиэх-барыах сирин булбата. «ХС»