арка.

па-арка техническэй бэлэмин коэффициена (1 баар массыыналар, трактордар пааркалара үлэни толорорго бэлэм-нэрин көрдөрер кэрин сыыппара. П. т. б. к. массыыналар Үлэлииргэ бэлэм турбут массыына-күннэрин уонна уопсай массыына-күннэрин (өрөмүөн, көрүү-харайыы күннэрин киллэрэн туран) сыһыаннарыгар тэн.)

аат. Дуҕалыы моһуоннаах улахан, үрдүк тутуу (үксүгэр киирэртахсар сиргэ оҥоһуллар). ☉ Арка
Борук-сорук халлааҥҥа пааркаҕа киирэр аарка адаарыйан көһүннэ. Софр. Данилов
Манна паарката аһыахха, Баараҕай тутуута ыытыахха! Арыллар аарката анньыахха, Күүлэйдиир суолла тэлиэххэ! С. Васильев. Көрүүй, оол аан бастакы этиҥнээх ардах Кустук аарката бар дьоммутун Урууга ыҥыра дьэргэйдэ. В. Миронов

аат.
1. Илин диэкигэ утары сытар, түөрт хайысхаттан биирдэстэрэ, күн саҕахха киирэр өттө. ☉ Запад
Биһиги оройуоммут сирэ мантан арҕаа үс көһүнэн бүтэр. Амма Аччыгыйа
Ыкса киэһэ ардах астан, былыт арҕааттан көтөҕүлүннэ. М. Доҕордуурап
Арҕааттан най хара этиҥ былыта халлааны хараҥарда халыйан таҕыста. Т. Сметанин
2. эргэр. Киһи көхсө эбэтэр сүөһү (үксүн сылгы) көхсүн илин өттө, арҕаһа. ☉ Человеческая спина или передняя часть спины, загривок животного (чаще лошади)
[Удаҕан уонна Кулун Куллустуур] ийэ көлөһүннэрэ иннилэринэн барда, аҕа көлөһүннэрэ арҕааларынан түстэ. ПЭК ОНЛЯ III
[Үрэкиин оҕонньор] онтон уҥуохтара кыйыттакыйытта, дьагдьайталаан барда, сыҕарыҥнаан эмээхсинин сылаас түөһүгэр арҕаатынан сыһынна. Болот Боотур
3. эргэр. Туох эрэ кэннэ, кэлин өттө. ☉ Тыл, зад, задняя сторона чего-л.. Аттаах киһи дьиэ арҕаатынан ааста
□ [Манчаары] ол олордоҕуна, Хачыкаат, хаҥас оронтон оһох арҕаатынан эргийэн кэлэн, хонноҕун анныттан кууһа түспүт. МНН
ср. тюрк. арка ‘спина’

1. аат., эргэр.
2. Тиэрбэстии иэҕэн оҥоһуулаах ытарҕа. ☉ Кольцеобразные серьги
   Күн уота көмүс иэмэх аалыытын курдук күлүмнүү тохто турар дойдута [эбит]. ПЭК ОНЛЯ I
   Иилэҕэс көмүс иэмэҕин Икки тэргэн кулгааҕар Илибирэччи иилинэн кэбистэ. П. Ядрихинскай
3. Ытарҕа аллараа өттүгэр ыйана сылдьар уһуллар киэргэл. ☉ Съемные подвески к серьгам
   Тэллэҕэ тэлээрэн, Иэмэҕэ эргичийэн, иэдэһэ килбэчийэн, Тиҥилэҕэ тилигирээн Хаалта үһү кыыс оҕо... Өксөкүлээх Өлөксөй
   Илбиргэстээх сырайдаах, эрийии көмүс иэмэхтээх ытарҕатын иилиммит. С. Зверев
   Маша кыһыл көмүс ытарҕатын иэмэҕэ ыраас иэдэһигэр күлүмнүүр. М. Доҕордуурап
4. Ойуун таҥаһыгар иилиллэр тимир. ☉ Подвески на шаманском костюме.
5. Туох эмэ иэҕиитэ, өҕүлүннэриитэ. ☉ Искривление чего-л., изгиб
   Хайыһар иэмэҕэ.  Киэҥ халлаан, хайыһар иэмэҕин курдук, таҥнары санньылыйан түһүүтүгэр. Саха фольк. Ый иэмэҕэ түүн үөһэ халлааҥҥа Дьиктитик сырдыырын курдук, Ол очуос ыраах акыйааҥҥа Көмүс чыпчааллара сырдык. Таллан Бүрэ
6. даҕ. суолт. Имиллэҕэс, чэпчэкитик иэҕиллэр, өҕүллэр. ☉ Легко гнущийся, податливый
   Иэмэх мас. Иэмэх талах.  [Тыал] Хатыҥ иэмэх таһаатын Күүһүнэн кууһа сатыыр, Көмүскэнэр лабаатын Кум-хам тутан бүк баттыыр. С. Данилов
   Иэмэх солко Симэх окко Ыҥырыалар Ылластылар. И. Эртюков
   ♦ Иэмэх <талах> курдук эрийсэллэр (иэхсэллэр) - унньуктаахтык тэбис-тэҥҥэ, ылбат-биэрбэт киирсэллэр (хол., тустууга). ☉ Упорно бороться, состязаться совершенно на равных, наравне с кем-чем-л. «Һоо! Үлүгэрим эбит..
   Иэмэх талах курдук эрийсиэм хааллаҕа... П. Ойуунускай
   Түптэ бурҕаллыар диэри Түһэн кэбистэҕэ, Иэмэх талах курдук Иэхсибитинэн бардылар. П. Ойуунускай
   Хайалара кыайара биллибэт, иэмэх талах курдук тэҥҥэ эрийсэллэр. И. Федосеев
   Тустуу саалатыгар тэниччи тардыллыбыт икки көбүөргэ кыракый уолаттар тустан иэмэх курдук эрийсэллэр. «ББ»
   Иэмэх талахтыы (мастыы) эрийсэллэр көр иэмэх <талах> курдук эрийсэллэр (иэхсэллэр). Кинилэр аан дойду ааттаахтарын хабыр хапсыһыыларын, иэмэх мастыы эрийсиилэрин бэркэ сыныйан көрбүттэрэ. И. Федосеев
   Биһиги саамай күүстээхпит Федор Павлов учууталбытын кытта киирсэн, иэмэх мастыы эриһэрин тыыммакка да олорон кэтэһэрбит. «Кыым»
   ср. др.-тюрк. егмэ 'арка, свод дома'