аат. Дьиэ үрдүгэр дьиэ, этээс. ☉ Этаж
Массыына тааһыгар түспүт күн толбоно утары дьиэ иккис мэндиэмэнин истиэнэтин имэрийэн ааста. Амма Аччыгыйа
Ампаар үөһээ мэндиэмэнэ барыта арсыынай табаар, чэй, табаах этэ. Н. Якутскай
Ик кис мэндиэмэн илин түннүгэ сарсыарда быдан эрдэттэн умайааччы. «ХС»
русск. фундамент

туохт. Бэйэҥ киэнин биэрэн ол оннугар тугу эмэ атыны ыл (үксүгэр тэҥ сыаналааҕы), атастас. ☉ Ме няться, обмениваться чем-л. (обычно равноценным)
Ким иэстээх иэһин иэстиир, ким атыылаах атыылаһар, Бу луҥтан тахсааччылар табаар, ас та һааран мэнэйдэһэллэр. А. Софронов
Олох тоох булчуттартан арсыынай таҥаска түүлээх хомуйан саа сэбигэр атас таһаллар, Америка атыыһыттарыттан тиийэ мэнэйдэһэллэр. Н. Якутскай
Дьөгүөр оҕонньор Тит Васильевичтыын бэркэ диэн тапсыбыттара, кыралаан ону-маны мэнэйдэһэр идэлэммиттэрэ. В. Иванов

аат.
1. Атыылыырга, атастаһарга анаан оҥоһуллубут мал, атыыэргиэн мала. ☉ Товар для продажи, обмена. Табаар оҥорон таһаарыы. Табаар дьааһыга. Табаары тиэйэн аҕалыы
□ [Кирилл Романович:] Күннээҕи, нэдиэлэтээҕи, ыйдааҕы ылбыт-биэрбит табаары иннэтигэр тиийэ бэлиэтэнэн, чөмчөтөн истэхпинэ эрэ төбөм эрэйдээх бүтүн хааларыгар тиийэр. И. Находкин
Бу күннэргэ саҥа табаар тахсан, киһи-сүөһү үгүс, үлэ-хамнас элбэх. Д. Таас
Кумааҕы кэмчититтэн, болоорхой, табаар суута кумааҕыга бэчээттэммит кыракый кинигэттэн ылан, ол ырыаны ыллыырбыт. «ХС»
2. Астан-үөлтэн ураты атыыга-эргиэҥҥэ сылдьар мал. ☉ Промышленные товары
Баайаҕа отделениетын киинигэр орто оскуола, …… табаар уонна ас-үөл маҕаһыыннара, бэкээринэ уонна да атын тэрилтэлэр бааллар. ПДН ТБКЭ
3. түөлбэ. Сатаҕай (миэтэрэлээх) таҥас. ☉ Ткань
[Ньукулай оҕонньор:] Бу табаар суоҕар, бэйэҕит хантан да сатаан табаар булан таҥыннарбаккыт. Күндэ
Ампаар үөһээ мэндиэмэнэ барыта арсыынай табаар, чэй, табах этэ. Н. Якутскай
Тоҥус кулубата Торуой уолуттан кыһын аайы табаар, чэй, табах, арыгы, хоруоҥка тиэйэн тахсан тоҥустартан саарба хомуйар эбит. Н. Павлов

1. аат., эргэр. Халлаан эбэтэр от күөҕэ өҥнөөх солко да, көннөрү да таҥас. ☉ Шелковая или простая ткань голубого, синего или зелёного цвета
   Аан дойдум, Арсыынай торҕону тиирэ тарпыт курдук, Аччаан, тунааран көһүннэ. Саха фольк. Торбос соммутун устан, торҕонон-солконон таҥныбыппыт. Суорун Омоллоон
   Саҥа төрөөбүт ньирэйи ийэтигэр салаппакка, салыҥ ыраас торҕонон куурда сотобут. ВБТК
2. даҕ. суолт. От күөҕэ эбэтэр халлаан күөҕэ (өҥ). ☉ Зелёный или голубой, синий
   Торҕо томоон дойдум …… Тус илин өттүн Туһаайа көрөн турдахха, Итир ньылба былыттар Иэнигийэн кэлбиттэр. Саха фольк. Тиэргэннэргэ түптэ иитэн, Торҕо буруо унаарыйда. Күннүк Уурастыырап
   Долгуннар торҕо арҕастара, киһилии саҥаран этиҥ эрэ. И. Эртюков
   Торҕо дьирим түптэ Күөдьүйэрэ тохтообут. ТТИГ КХКК
   ♦ Торҕо сиигин сииктээ — төрдүгэр-төбөтүгэр тиийэ ымпыктаан-чымпыктаан быһааран бил. ☉ Уяснить что-л. основательно, до конца
   Кимтэн кииннээҕин …… Торҕо сиигин сииктээн, Туос араҥатын араҥалаан Тутулун-туймуутун Көрбүт киһи баар ини! С. Зверев
   [Чоочо:] Туос араҥатын араҥалаан, торҕо сиигин сииктээн, …… остуруок дойдулаатаргын эрэ, миигин харыстыаҥ-араҥаччылыаҥ этэ. В. Протодьяконов
   [Абааһы уола — Босхолой Мүлгүҥҥэ:] Торҕо сиикпин сииктээ, Туос араҥабын араҥалаа, Тойокоонум оҕотоо! ТТИГ КХКК. Торҕо сэлиинэн (бөтөрөҥү- нэн) — быыстала суох түргэн сэлиинэн, бөтөрөҥүнэн (ат туһунан); сүүрүүнэн (киһи туһунан). ☉ Быстрой рысью, вскачь, галопом (о лошади); бегом (о человеке)
   Таня атын торҕо сэлиинэн, туос бөтөрөҥүнэн түһэрдэ. Л. Попов
   Уол оҕо курдук, торҕо сэлиинэн кэллим. Софр. Данилов
   Торуой оҕонньорго — Кутай баайга Торҕо бөтөрөҥүнэн кэлэрэ. С. Васильев
   Аттарбытын быһа биэртэлээн, …… иннибит диэки торҕо бөтөрөҥүнэн ойуттубут. Н. Кондаков
   <Торҕо> уодьуганын тарт көр уодьуган. Тойоттор торҕо уодьуганнарын тардарга Ньургун нуучча саханы үөрэтэрэ. Эллэй
   ◊ Торҕо бии (кылаан) — сытыы бии, кылаан. ☉ Острое лезвие
   [Миигин] Торҕо биилээхтээх даҕаны Толуннарара биллибэт. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Торҕо кылааннаах хотуурдар куһуйар-куһуурар тыастара Силип оҕонньор куйахатыгар сып-сытыытык хатанна. А. Бэрияк
   Эһиэннэрэ этэ буолбаат …… Торҕо биилээҕи көрсөн, Бааһырбыт туур оҕустуу, Орулуур дохсун уордаах сэрии дьоно? ИСТКТ. Торҕо күөх — чээл күөх, от, халлаан күөҕэ. ☉ Ярко-зелёный, ярко-голубой, тёмно-синий
   [Горькай] халлаан торҕо күөҕэ өҥнөөх харахтара оҕолуу үөрүү уотунан умайаллар. Амма Аччыгыйа
   Ураа устун дьулуруйар, Торҕо күөх буруо хоройор. И. Эртюков
   Толоон, сыһыы барахсан Торҕо күөҕү үллүннэ. С. Васильев. Торҕо тэһиин — ойуулаах-оһуордаах тэһиин. ☉ Узорчатый повод
   [Ата] Толомон маҥан күн Тоҥуутун курдук …… Торҕо тэһииннээх. П. Ойуунускай
   Айыы бухатыырын атын тэрилигэр «күн» толору …… «тоҕус маҥан күн тоҕуутун курдук тоҕус былас торҕо тэһиин». «ХС»
   др.-тюрк. торху, тув. торҕу, алт. торко

cf арсыын n. arshin, 1.9 ft. [<Russ. аршин ]

м. уст. арсыын (нуучча устаны кээмэйдиир кээмэйэ, 0,71 м тэҥ); # словно аршин проглотил арсыын маһын ыйыстыбыкка дылы (толоостук чинэччи тутта сылдьар киһини); мерить на свой аршин бэйэҕинэн холоо, бэйэҕинэн оҕус; видеть на два аршина под землёй сир да анныгар баарыөтөрүкөр (сытыы өйдөөх киһини).

туотай диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Арсыын саҕа бухатыыр Аа-дьуо хааман туотаҥныыр. С. Руфов
[Чөкчөҥө] Сайынын бу сиргэ Сайылаан туотаҥныыр. И. Эртюков

1. аат. Холуопактан оҥоһуллубут баархат таҥас. ☉ Плис (хлопчатобумажный бархат)
   Төрөппүттэригэр түөрт арсыын дьэрэкээн ойуулаах сиидэһи уонна үс арсыын килбэлдьигэс билииһи биэрбиттэр. А. Сыромятникова
2. даҕ. суолт. Билиистэн оҥоһуллубут. ☉ Плисовый
   Ылдьаа куобах истээх билиис сонун тэллэҕиттэн [ыт] ытыран баран тэбинэ-тэбинэ тарта. Н. Неустроев
   Бүөккэ билигин сабыс-саҥа билиис ыстааннаммыт. Н. Якутскай

дьирэй диэнтэн арыт
көстүү. Үс арсыын үрдүк киһи төттөрү-таары хааман дьирэлдьийэ сылдьар. ПЭК СЯЯ
Дьахтар холустук эргиллэн, көрүдүөр устун түргэнтүргэнник хааман дьирэлдьийэ турда. Софр. Данилов
«Бэйи, аныгы көрсүүбүт буоллун!» - диэн, фашист саныысаныы, комендатуратын диэки дьирэлдьийэ турбута. Суорун Омоллоон

даҕ. Кылгас, уһуга суох, мултугур быһыылаах. ☉ Короткий, закруглённый на конце, затупленный
[Муо ра ынаҕа] түлүөн курдук мултугур төбөлөөх, икки лабычааннарга майгынныыр арсыыҥҥа тиийбэт уһун икки кылгас мултурхай атахтардаах. ГКН МҮАа