прил. артиллерийскай, артиллерия; артиллерийский снаряд артиллерия снаряда.

воен. полигон; артиллерийскай полигон артиллерийский полигон.

ж. ытыы, ытыалааһын; упражнения по стрельбе ытыыга эрчиллии; артиллерийская стрельба артиллерийскай ытыалааһын.

воен. дивизион || дивизионный; артиллерийскай дивизион артиллерийский дивизион; миноносецтар дивизионнара дивизион миноносцев.

разн. знач. снаряд; артиллерийскай снаряд артиллерийский снаряд; гимнастическай снаряд гимнастический снаряд; снаряд эстиитэ взрыв снаряда.

в разн. знач. батарея || батарейный; артиллерийскай батарея артиллерийская батарея; электрическэй батарея электрическая батарея; паарынан ититэр батарея батарея парового отопления; батарея уота батарейный огонь.

в разн. знач. орудие; тыа хаһаайыстыбатын орудиелара сельскохозяйственные орудия; артиллерийскай орудиелар артиллерийские орудия; үлэ орудиелара орудия труда; тыл — бодоруһуу орудиета язык — орудие общения.

аат. Туохха эмэ (туох эмэ буоларыгар) эрдэттэн анаан оҥостуу. ☉ Подготовка, приготовление к чему-л.
Губревком сэбиэскэй былааһы утары туруулары эбэтэр турарга кистээн бэлэмнэниилэри утары охсуһууга ылларан олорор. Амма Аччыгыйа
Саҥа дьыл бырааһынньыгын кэнниттэн тута Сэргэлээх кыһыҥҥы экзаменационнай сиэксийэҕэ бэлэмнэнии түбүгэр түстэ. Н. Лугинов
Импровизация — уусуран поэтическай айымньыны анаан бэлэмнэниитэ суох, тутатына, эмискэччи суруйуу, хоһуйуу. ВГМ НСПТ
◊ Артиллерийскай бэлэмнэнии — кимэн киириэх иннинэ, өстөөх оборуонатын лииньийэтин, уот аһар туочукаларын, аармыйатын үлтүрүтэр, алдьатар, өлөрөр сыалынан артиллериянан уһуннук күргүөмнээхтик ытыалааһын. ☉ Артиллерийская подготовка. Артиллерийскай бэлэмнэнии саҕаланар
□ Кылгас артиллерийскай бэлэмнэнии бүтэрин кытары роталар, взводтар ахсын хамаандалар дуораһыйдылар. «Кыым»

с. 1. (по гл. прикрыть) сабыы, хаххалааһын; 2. (по гл. прикрыться) сабыныы, хаххаланыы; 3. (защита, охрана) хахха, сабыы, күлүк; хорошее прикрытие от дождя самыыртан үчүгэй хахха; 4. воен. хахха, хаххалыыр чаас; артиллерийское прикрытие артиллерийскай хахха.

сыһ. Кими эмэ өлөрөр-өһөрөр курдук, кыайыылаахтык (сэриилэс, охсус). ☉ Так, чтобы сразить наповал, до победы (биться, драться)
Күтүөтүм күүстээх холгунан Киэҥ-киэҥник далайтаатаргын Сууһарыылаахтык сууллартыаҥ этэ. И. Гоголев. Куралай Кустук сэттэ сиринэн сиикэй баастанан, алта сиринэн аһаҕас баастанан айалыы-дьойолуу турар солото суох сууһарыылаахтык сотуста, сэтэрэн туран сэриилэстэ. Д. Апросимов
— Эйигин артиллерийскай училищеҕа үөрэттэрэ ыытыахпыт. Улахан халыыбырынан сууһарыылаахтык ытарга үөрэниэххэ наада. И. Егоров