артиллерийский; артиллерийскай снаряд артиллерийский снаряд.

артиллерия || артиллерийский; артиллерия уота артиллерийский огонь.

ж. мортира (кылгас умнастаах артиллерийский орудие).

воен. полигон; артиллерийскай полигон артиллерийский полигон.

ж. картечь (1. чугастан ытарга аналлаах артиллерийский снаряд; 2. булт саатын бөдөҥ доруобунньуга).

воен. дивизион || дивизионный; артиллерийскай дивизион артиллерийский дивизион; миноносецтар дивизионнара дивизион миноносцев.

разн. знач. снаряд; артиллерийскай снаряд артиллерийский снаряд; гимнастическай снаряд гимнастический снаряд; снаряд эстиитэ взрыв снаряда.

в разн. знач. орудие; тыа хаһаайыстыбатын орудиелара сельскохозяйственные орудия; артиллерийскай орудиелар артиллерийские орудия; үлэ орудиелара орудия труда; тыл — бодоруһуу орудиета язык — орудие общения.

сов. 1. кого-что (покрыть) сап, саба тарт; 2. кого-что, перен. (скрыть) кистээ, сап; биллэримэ, көрдөрүмэ; прикрыть обман албыны кистээ; 3. кого-что (заслонить собой) хаххалаа, күлүктээ; 4. что (неплотно закрыть) сэгэччи сап; прикрыть дверь ааны сэгэччи сап; 5. кого-что, воен. саптар, хаххалаа, хаххалат; прикрыть наступление артиллерийским огнём кимэн киириини артиллерия уотунан саптар; 6. что, разг. (закрыть, ликвидировать) сап, уурат; прикрыть ларёк ларёгу сап.

I
туохт.
1. Бачыгырас тыастанан күүскэ таҥнары саалын (чаҕылҕан, этиҥ туһунан). ☉ С грохотом сильно ударить, грянуть (о молнии, громе)
Түөрт сүллэр этиҥ ньиргийдэ, Түөрт сааллар чаҕылҕан дапсыйда. П. Ойуунускай
Онтон сата тыал сапсыйбыт, Уот курбуу чаҕылҕан дапсыйбыт, Саллар этиҥ лүҥкүйбүт, Самыыр ыаҕастан куппут. Болот Боотур
[Хатыҥнар] ханнык этиҥ таҥнары дапсыйан, бу маннык кэбилэннилэр? С. Федотов
2. көсп. Күүстээх охсууну оҥор (артиллериянан, эбэтэр салгынтан саба түһүү). ☉ Нанести сильный удар (артиллерийский или с воздуха); обрушить удар (на позиции противника)
Сытыы, бэргэн кырбыйдарбыт Үрдүк мэҥэ халлааҥҥа Өрө күөрэйэн тахсаллар, Өстөөх үрдүгэр дапсыйаллар. А. Бэрияк
Кыһыл Аармыйа Модун хардарыыта Талаанньыты Кутаа уотунан дапсыйда. А. Абаҕыыныскай
Өстөөх бэйэтин инники кирбиитин бэйэтэ дапсыйа турар ээ. А. Данилов
II
туохт.
1. Илиигинэн эбэтэр туох эмэ тутан иһэргинэн (быанан, талаҕынан) оҕус, охсон аас. ☉ Шлепнуть или шаркнуть руками или мягким предметом (веревкой, веткой) по чему-л.; ударить
Ити кэнниттэн аты, мииммэккэ туран, быалаах кымньыытынан үстэ сиирэ-халты дапсыйбыта. Күннүк Уурастыырап
Төрөппүттэрэ ааттаахтар салаалаах талаҕынан биирдэ самыыга дапсыйбатахпыт. Эрилик Эристиин
Таарыйбыты таҥнары дапсыйан, лааппынан суолбун солонон, Түбэспити түҥнэри көтөн, Мин ааны былдьаһабын. А. Бэрияк
2. Кынаттаргынан күүскэ, тыастаахтык сапсынан көт (хотой туһунан). ☉ Лететь, шумно размахивая крыльями (об орле)
Күнү күннүктээн дапсыйа Хомпоруун көтүү үөрэҕэр Хотой оҕотун уһуйар. С. Данилов
Кыһаллыбакка сараадыйа дапсыйан иһэр сүдү көтөр. Амма Аччыгыйа. Туруору очуоһун үрдүгэр, Дапсыйар дабыдаллаах сүдүтэ Даллас гына олоро түстэ. Эрчимэн