Якутские буквы:

Якутский → Якутский

арылый

дьүһ. туохт.
1. Төгүрүйэ кэҥээ уонна сырдаа (сырдык араҕас харах туһунан). ☉ Быть круглыми и ясными (о светло-карих глазах). Хотойдуу сытыы хараҕа арылыйар
□ Мунньаҕы Өлөксөй салайар, Уоттаах хараҕа арылыйар. С. Васильев
2. көсп. Сырдаан, сандааран көһүн. ☉ Показаться, виднеться ярким, сияющим
Аҕыйах сыл иһигэр Аар тайҕа быыһыгар Алмаас куората Арылыйа сырдаата. Саха нар. ыр. III
Күн үтүөтэ арылыйан тахсыбыт. Амма Аччыгыйа
Доҕоруом, эйэҕэс хараххар Дойдуҥ халлаана арылыйар, Будьурхай куудара баттаххар Волгаҥ күнэ чаҕылыйар. Л. Попов
ср. др.-тюрк. ары ‘очищаться; светать’

арыл гын

арый диэнтэн көстө түһүү. Эмискэ аһыллан ыл (түннүк сабыытын, кинигэ илииһин уо. д. а. туһунан). ☉ Резко приоткрываться (о шторах, книжной странице и т. п.)
[Дьахтар Кулун Куллустууру] төбөтүн оройугар үрэн сирилэппитигэр били ап чалахайа итии силим курдук саба тибиирэн кэбиспитэ арыл гына түспүтэ. ПЭК ОНЛЯ III
Ыстаап дьиэтин аһаҕас түннүгүнэн киэһээҥҥи сиккиэр тыалтан үрүҥ болотуна түннүк сабыыта арыл гынар. А. Сыромятникова

Якутский → Русский

арылый=

1) быть круглыми и ясными (о светло-карих глазах); 2) перен. быть очень чистым, прозрачным; арылыйбыт уулаах үрэх прозрачная речка.

Еще переводы:

арылыйыы

арылыйыы (Якутский → Якутский)

арылый диэнтэн хай
аата. Түүҥҥү улахан хаһыҥ кэнниттэн ыраас күн буолла, күһүҥҥү күн сэргэх арылыйыыта кыайыы сураҕынан аргыстанна. Л. Толстой (тылб.)

арылыт

арылыт (Якутский → Якутский)

арылый диэнтэн дьаһ
туһ. Мин, саха уола, Иэйэр-туойар ырыабынан Ийэ дойдум сибэккитин, Тимэх курдук арылытан, Тэрбэтэр-тэтэрдэр баҕалаахпын. С. Васильев
Айылҕа ыарын баһыйбыт, Аламай күнү арылыппыт, Үрдүк үтүө дьулуурдаах Үлэһит саха аатырдын. А. Бэрияк

арылыйбыт

арылыйбыт (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Киэҥ уонна ыраас (харах туһунан). ☉ Широкие и чистые (о глазах)
Бу халыҥ таҥас аннынан арылыйбыт аҥаар харахтаах, бүтүннүү тимир киппэ быччыҥ буолан өрө күүрэ түспүт эр бэрдэ барыларын баһыйан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Өйө-санаата дьолунан туолбутун туоһулуурдуу, арылыйбыт хара харахтара умнуллубат мичээринэн чаҕылыҥнастылар. М. Доҕордуурап
Лөгөнтөй үрдүк маччаҕар сүүһүн кэрдиистэрэ сүтэн, арылыйбыт киэҥ харахтарын симириктии көрөн олордо. Р. Кулаковскай
2. көсп. Сырдык, чаҕылхай. ☉ Ясный, яркий, блестящий
Арыылаахпыт ньууругар Арылыйбыт алтан оттор Арыы курдук араҕастар Аламай күнү санаталлар. П. Дмитриев

арылыйар

арылыйар (Якутский → Якутский)

даҕ., поэт. Сырдаан, сандааран көстөр. ☉ Сияющий, сверкающий
Хотолдьуйар бэйэлээх Хотугулуу өттүнэн Арылыйар Сүүрүктээх Алдан өрүс эбэлиин Аан Тараҕана сайылык Аатыран аххан турар эбит. Саха нар. ыр. III
Аймаһыйар уулаах, Арылыйар долгуннаах, Аммакалыыр эбэкэм Туналыйар ньууруттан Кэтит иэнэ суолланар Кэрэхсэллээх күнүм кэллэ. Саха фольк. Оой, арылыйар алааһым, Уйгу сайынтан итирдим, Көҥүл санаабын батыһан Күн көрүгэр көҕүйдүм. С. Данилов

буһуурҕат

буһуурҕат (Якутский → Якутский)

буһуурҕаа диэнтэн дьаһ
туһ. Арылыйар сыһыыларбыттан Астына үөрэбин, ытыыбын: Буспатах да дөлүһүөннэргит Буһуурҕатар амтаннаахтар, Сиппэтэх да сибэккилэргит Ситэрэр өҥнөөхтөр. Р. Баҕатаайыскай

аралый

аралый (Якутский → Якутский)

көр арылый
Күһүҥҥү көлбөҕүрбүт айылҕа, атыннык арыллан, араастаан аралыйа оонньоото. С. Федотов
Оннук таҥастаах буоланнар Онно бары маанылар: Модороон тупсан, бойборуйар, Нарын ордук аралыйар. С. Данилов
Араҕас сайылыгым Алдан арҕаа өттүгэр Арҕас тыа ортотугар Алтан туоһахта курдук Аралыйан сытара. С. Васильев

арылыҥ наа

арылыҥ наа (Якутский → Якутский)

арылый диэнтэн б
тэҥ көстүү. Аан ийэ дойдум Алтан тимэх курдук Арылыҥнаан киирэн барда. Саха фольк. Улунучаан, Улунучаан, Улун курдук арылыҥнаан, Күөрэгэйдии көрүлээн, Кэрэ кэми кэтэтэҕин, Кэскил туһун санатаҕын. С. Зверев
Сэгэртэйим сыыһа, арылыҥнаан, өрө көрдөххүнэ, оо, дьахтар да этиҥ ээ, хап-хара харахтаах! А. Сыромятникова

арылыс гын

арылыс гын (Якутский → Якутский)

арылый диэнтэн көстө түһүү. Сып-сырдыгынан сыдьаайан эмискэ аһылла биэр. ☉ Внезапно раскрываться, освещая ярким светом
Халлаан оройугар арҕааттан өрө үтэн тахсан иһэр былыт, арылла биэрдэ да — аан дойду көхсө сандал сырдыгынан арылыс гына түстэ. П. Филиппов
Алааска кини киирдэҕинэ Арылыс гына түһэрэ, Сибэкки сиигин тэбиирэ, Күөрэгэй көрүлүүрэ. С. Данилов
Аптаах кинигэни арыйбыт курдук, Ааспыт барыта арылыс гынна: Сортон дьолго олуктан олук Солообут суолбут сыыйыллан сытта. П. Тобуруокап

курдаа

курдаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Кимиэхэ эмэ куру кэтэрт. ☉ Подпоясывать кого-что-л.. Былаатынан курдаатым
2. көсп. Тугу эмэ эргийэ бар, түс, сыт, тулалаа. ☉ Опоясывать, окружать
Арылыйар халлааны Аалай кустук курдаата, Кыыстыы күлэ кылбааран, Кырамаҥҥа тайаата. Л. Попов

күндэлэстээ

күндэлэстээ (Якутский → Якутский)

туохт. Күлүмнүү чаҕылый. ☉ Ярко сиять, сверкать, искриться. Онно биһиги көрөр күммүт — Күлүмүрдүүр, Күндэлэстиир, Чаҕылыйар, Арылыйар, Чэмэлийэр, Тэгэлийэр. П. Тобуруокап
Киэһэ, боруҥуй буолуутун саҕана, саҥа ыстаансыйа дэриэбинэҕэ уоту биэрэн, бары дьиэлэр түннүктэрэ соҕотохто күндэлэстии түспүттэрэ. Д. Таас