даҕ. Дэлэй астаах-таҥастаах, үлэлээх-харчылаах. ☉ Обладающий большим достатком, состоятельный, богатый
Баайдар баар буоланнар, баттыгас баар. Ол иһин үлэһит-хамначчыт аймаҕа баай-тот бииһин хаан өстөөҕүн курдук көрөр. М. Доҕордуурап
Харытыана абаланан: «Дьэ, доҕоор, үгэргээмэ! Үчүгэй, баай-тот дьон буоллаххыт. Эһиги үчүгэйгититтэн туһаммыт аҕыйах», – диэтэ. П. Ойуунускай
Ол Лэкиэ этэ. Кырдьык даҕаны, улахан баай-тот олохтоох, дойдутугар муҥур баһылык буолбут киһи. Болот Боотур

1. көр сууралхай. Сииктэлээх, талахтаах Күөх дьирбии аппанан, Суураххай кумахтаах Сүүс курдук саалынан Таба кыыл ааһара, Туйаҕа тыаһыыра. С. Васильев
   Арҕаа уонна хоту халдьаайыларыгар суулла турар суураххай буордаах эмпэлэрдээх. И. Сосин
   Суккуллар уулаах, Суураххай кумахтаах, Сууллар эниэлээх, Соһо чуоҕур хайалардаах, Суостуганнаах Суола эбэ хотунуом. Н. Степанов
2. көсп. Дьүдьэх, ииммит-хаппыт көрүҥнээх. ☉ Худой, болезненного вида
   — Оҕом ити тоҕо суураххайа бэрдэй? Астаах-таҥастаах, баай ахан ыал оҕото эбээт! А. Сыромятникова

1. даҕ., кэпс. Тот (дэлэй астаах-таҥастаах) буолан бардам, баламат майгылаах (ордук оҕоҕо тут-лар). ☉ Дерзкий, наглый от пресыщенности жизнью
   Оҕолорум сордоохтор …… Тоттук оҕолортон Тобулута сынньыллан сордонуохтара. Өксөкүлээх Өлөксөй
   [Хачыгырга] тоттук уол ыстанан кэлэн, баттаҕар түстэ. Эрилик Эристиин
   Баһыкка Ньургуһуну Сэрбэкэ кинээс тоттук уолугар Мардьааһайга сыыттыыр. Т. Сметанин
2. аат суолт. Баай-тот олохтонон тугу да туохха да холообот бардам киһи. ☉ Сытый, дерзкий человек
   Бардам бааралаата, Тоттук тоҕуоруйда. С. Зверев
   Аччыкка бары ас амтаннаах, Тоттукка тоҥ хаһа да сымсах. Айталын
3. сыһыат суолт., кэпс. Кыһалҕаны билбэккэ, аччыктаабакка. ☉ Безбедно, сытно
   Аны кыыл баар буолан, тоттук олоробут. А. Софронов
   «Аартыктар» сүөһү аһылыгар тутайбатахтара, тоттук, эмистик туораабыттара. Э. Соколов
   Дохуоттарын таһыгар элбэх таба сүөһүнү ииттэн, айахтарыгар баҕас тоттук олороллоро. «Чолбон»

даҕ.
1. Сииктээх, курааннаабат буолан үүнүүлээх, өҥ. ☉ Влажный, плодородный, урожайный (о земле, почве)
Кыыс Амма кытыллара нүөл кырсынан, уохтаах буорунан сураҕыраллар. С. Д анилов. Күөл үрдүнээҕи нүөл кырыстаах ырааһыйа ортотугар тойон сэргэ турар. Н. Лугинов
Быдьаҥадьалар нүөл сир дээх-дойдулаах дьон. Багдарыын Сүлбэ
△ Быйаҥы, үүнүүнү аҕалар, элбэх уулаах (үксүгэр ардаҕы этэргэ). ☉ Приносящий хороший урожай, плодородие (обычно о дожде)
Таптыыгын дохсун, намыын Өрүү нүөл самыырдары, Ыспыт сиэмэҥ нарын-нарын Күөх от буолан быгарын? С. Данилов
Атырдьах ыйын саҥатыгар хас да хонуктаах нүөл ардах курулатан, онтон салгыы тыала суох сылаас күннэр түһэннэр, өтөрүнэн буолбатах үтүө күһүн кэлэн турара. В. Протодьяконов
2. поэт. Ыраас, сибиэһэй, сииктээх (салгын туһунан). ☉ Влажный, свежий, чистый (о воздухе)
Үчүгэй даҕаны, бу хотугу нүөл чэгиэн салгын. Н. Габышев
Нүөл, сылаас салгын уйан дууһаҕар угуттаан киирэр. УКД ЧХ. Сааскы с а й д а м нүөл тыаллаах Салгын мүөтүн и һ э б и н. «ХС»
3. көсп. Дэлэччи астаах-таҥастаах, быстаран сутаан хаалбат, лаппа кыанар. ☉ Обладающий достатком, обеспеченный, состоятельный. Нүөл ыал. Нүөл олохтоох сопхуос
4. кэпс. Кураһа суох, үчүгэй, толору, тупсаҕай хааннаах-сииннээх. ☉ Имеющий здоровый, приятный вид (о человеке)
Күбэйээнэ эмээхсин сирэйэ мырчыстаҕас гынан баран, буһуу арыы курдук нүөл, нус-хас, дьоһуннаах сэбэрэтэ ис киирбэх. И. Данилов
Дэлэгээссийэ салайааччыта нүөл хааннаах Ваня Рябчинскай нөрүс гынна, инники хардыылаата. ИИА КК
♦ Нүөл кырыс (буор) — туох эмэ үөскээн, айыллан тахсарыгар бигэ төрүт, т и р э х ( айымньы туһунан). ☉ Б л а г о д а т н а я почва, прочная основа (для литературных произведений). «Кыым» хаһыат уонна Саха сэбиэскэй уус-уран литературата
Ити биир нүөл кырыстан силис тардан үөскээбит, быстыспат ситимнээх өйдөбүллэр. Софр. Данилов
Норуот тылынан уус-уран айыытын нүөл кырсын сүмэһининэн угуттанан саха суругунан литературата үөскээбитэ. Умнуллубат к.