аһын диэнтэн хай
аата. Кэмниэ кэнэҕэс, ардах астыыта, уу чаккырас буолбут дьон утум-ситим отууга мустан барбыттара. Н. Заболоцкай
Түспүт ардах астыытыгар, Түүн, уон икки ааһыытыгар, Арыый устан билгиһитэн, Арай боруом дьэ кэлбитэ. Күннүк Уурастыырап

туохт.
1. Туох эмэ аһы киһи сиир гына буһар. ☉ Готовить, приготовлять, стряпать (еду)
«Чэ, оҕонньор, туох астааххыный? Киирэн астаа. Мин кэргэммин аҕаллым», — диэн Бүөтүр хардарда. Эрилик Эристиин
Оҕуруот аһыттан үгүс араас аһы астыахха сөп эбит. Софр. Данилов
Симон дьиэҕэ мас көтөҕөн киллэрэн быраҕыталыыр. Онно Үүйэ алаадьы астыыр. Л. Попов
2. Өлбүт сүөһүнү, кыылы тириитин сүлэн эттээ, хол-буут араар. ☉ Свежевать и делить на части забитый скот, зверя
Дьэ, ийээ, мин Бөкө диэн сир тыатынан быһа түһэн истэхпинэ, тыаҕа икки киһи биир биэни өлөрөн астыы тураллар эбит. МНН
Маныаха [уокка] сыранан олорон эрэ, Чүөчээски куобаҕы астаан барда. Суорун Омоллоон
Ээ, үүтээнтэн кэлэн, ити бууру астаан баран, налыччы суоллуохпут. Онуоха диэри сытыганнаатын. Р. Кулаковскай. Эһэлэрин астаан, тыҥатын ылан Билиип бүлгүнүн бааһын саба баайбыттар. ЧМА СБ
△ Түүтүн үргээ уонна иһин хостоо (көтөрү). ☉ Ощипывать и потрошить (дичь). Миитэрэй өлөрбүт куһун астаата, күөскэ укта
△ Хатырыктаа уонна иһин хостоо (балыгы). ☉ Чистить и потрошить (рыбу). Балыккын астаан баран, остуолга уураар
3. Сэппэрээтэринэн үүттэн сүөгэйин араар. ☉ Сепарировать молоко
Аны мин сэппэрээтэрбэр үүккүн астаама. Амма Аччыгыйа
Дьиэ хоту өттүгэр сыста турар муосталаах улахан балаҕаҥҥа үүт астыыллар, сэппэрээтэр ырыата күннэтэ дьиэрэйэр. М. Доҕордуурап
4. Бурдук туораҕа куолаһыттан арахсар гына сыс. ☉ Молотить, обмолачивать зерно
Ыт үрэр, Кэтириис бурдугун астыыр. Бүөтүр киирэр. А. Софронов
Сайыныгар кыстык дьиэҕэ үүт кыынньараллар, бурдук астыыллар, тирии имитэллэр. Амма Аччыгыйа
[Бурдугу] күһүн муус тоҥно да, аны туран, болооччунан сынньан астыаҥ турар дии. С. Федотов
Маҥхааһай таһыгар бурдук астыыллар, Уйбаан эһиилги сонуогу хорутар. С. Данилов
5. кэпс. Арыгыны үрүүмкэлэргэ кутуталаан, дьону күндүлээ. ☉ Разливать вино по рюмкам и угощать людей. Доҕоор, Маппый, ити бытыылканы астаа эрэ
□ «Үөлээннээх, итини астаа, былыргы остолобуой арыгы
Эйиэхэ кэһиим», — диэтэ кинээс албын куолаһынан. М. Доҕордуурап
◊ Сир астаа — тыаҕа, ойуурга үүнэр сир үүнээйилэрин отоннорун хомуй. ☉ Собирать плоды, ягоды дикорастущих растений
Онно оҕолоргун кытта сынньан, сир астаа, бултаа-алтаа. Далан
Дьахталлар ынахтарын түөртүүтэ ыыллар, сүөһүгэ түптэ оҥороллор, таҥас абырахтыыллар, тар хаһааналлар, сир астыыллар. И. Аргунов

туохт. Элбэх киһи аһыыр-сиир аһын буһаран бэлэмнээ. ☉ Приготовить еду для большого количества людей
Сорохторо ат сыгынньахтыыллар, сорохторо уот оттоллор, сорохторо биир оҕуһу тиэрэ көтөн, астыы-үөллүү сылдьаллар. Күннүк Уурастыырап
Онтукабытын [уонтан тахса собону] астаан-үөллээн, ыттыын бэйэлиин тото-хана аһаан бүттүбүт. Р. Кулаковскай
△ Элбэх сүөһүнү, сылгыны өлөрөн астаа (хол., сүөһүнү өлөрөр сиргэ). ☉ Забивать и обрабатывать большое количество скота, лошадей (напр., в скотобойне). Миитэрэйдээх сүүрбэччэ сүөһүнү өлөрөн астыы-үөллүү сылдьаллар

1) готовить, приготовлять, стряпать; аһы астаа = готовить пищу; килиэптэ астаа = печь хлеб; астыыр дьиэ кухня; 2) свежевать и рубить (битый скот, зверя); ощипывать и потрошить (дичь); чистить и потрошить (рыбу); 3) сепарировать (молоко); үүт астыыр дьиэ помещение, где сепарируют молоко; 4) молотить, обмолачивать (зерно).

v. to cook, prepare (food), bake; астан= v. to be prepared (of food), to yield (of grain)