Якутские буквы:

Якутский → Русский

атамаан

  1. атаман, вожак, главарь; 2. разг. сильнейший в чём-л.; кини үөрэҕэр атамаан он в учёбе сильнейший.

Якутский → Якутский

атамаан

  1. аат.
  2. Былыр хаһаактар сэриилэригэр уонна өрөбөлүүссүйэ иннинэ хаһаактар уобаластарыгар байыаннай дуоһунас. Атаман
    Эҥсиэли дьоно ити курдук олордохторуна, киис тириитинэн төлөнөр бастакы дьаһааҕы атамаан Иван Галкин түһэрэн соһуппут. БИГ ӨҮөС
    Бааһынайдар сэриилэрин харса суох атамаан, Дон хаһаага, Степан Тимофеевич Разин салайбыта. АС НИСК
    Станичнай атамааҥҥа үҥүөм! Түрмэҕэ сытытыам! М. Шолохов (тылб.)
    [Тойоттор] атамаан Красильников тэлэгирээмэтин илииттэн-илиигэ түһэрэ сылдьан аахтылар. П. Филиппов
    Чита үрдүнээҕи таас хайаҕа Семенов атамаан бүлүмүөтэ кини буутун тоҕу хадьарыйбыта. Амма Аччыгыйа
  3. Баһылык, салайааччы. Главарь, предводитель
    Чукчалар атамааннара эргэ тахса илик эдэр, хоһуун кыыс эбит. Саха фольк. «Ээй! Истэҕин дуо? Өссаас аҕыйах эрдэҕинэ хата бэрин!..» — диэн Быыпсай оҕото, бандьыыт атамаана, үөгүлүү турбута. П. Ойуунускай
    «Ити көрсүбүт киһибит — Уһун Баһылай бандьыыт атамаана, маннааҕы кулаактар саамай тумулук туттубут киһилэрэ», — диэн Тихон аргыый кэпсээн барда. А. Бэрияк
    Тугунан эмэ уһулуччу чорбойор, бастыҥ кэккэҕэ сылдьар киһи. Человек, резко выделяющийся среди остальных каким-л. качеством (напр., особой активностью, храбростью)
    Дьэ, мин даҕаны абааһы аймаҕыттан адьырҕа атамааннара мин буолабын, көстүбэт киэнэ күтүр күүстээхтэрэ мин буолабын. Ньургун Боотур
    Аҕыс ааттаах баһа Аргыстаһан айаннаан тахсар Ардай тиистээх атамаана Хардаҥ эһэ часкыйар. Нор. ырыаһ.
  4. даҕ. суолт., кэпс. Туохха эмэ чулуу, кимнээҕэр да ордук. Сильнейший в чем-л., выделяющийся среди всех. Кини үөрэҕэр атамаан киһи
    Атаспар, эйиэхэ аны дьэ, Ааттаммыт атамаан сааһыттар Анааннар көтөрдүүр сирдэрин Аҕыйах тылынан мин кэпсиим. Күннүк Уурастыырап

Еще переводы:

атаман

атаман (Русский → Якутский)

м. атамаан (баһылык, баһылааччы).

күргүйдэтэлээ

күргүйдэтэлээ (Якутский → Якутский)

күргүйдээ диэнтэн төхт
көрүҥ. [Кылбановскай] дьоҥҥо куруубайдыыр, улаатымсыйар, дьону күргүйдэтэлиир, үөҕэр. В. Яковлев
Хаһаактар атамааҥҥа кэлэллэр. Разин кинилэри, киҥэ-наара холлон олорон, күргүйдэтэлиир. АС НИСК

үгүрэлээ

үгүрэлээ (Якутский → Якутский)

көр үгүрүөлээ
«Оҕом, көр, өйдөөх киһи буолсу, сөпкө эттэ!» — диэн, үөрэн, үгүрэлии түһэр. Күннүк Уурастыырап
Аллараа дойду Атамаана тахсан, үгүрэлии-үгүрэлии, Кэлэн иһэр эбит. С. Васильев

чуоҕуһуу

чуоҕуһуу (Якутский → Якутский)

чуоҕус диэнтэн хай
аата. Сахсырҕа атамааннара, күөх истэр көкөттөрө …… мустуу бөҕөнү мустан, чуоҕуһуу бөҕөнү чуоҕуһан, сиэнаһаан туунайдаан, бэртээхэй аскыттан көрдөрбүтүнэн матараллар. В. Ойуурускай
Эбии аһылыктары ууруу кырса туһааннаах учаастактарга чуоҕуһуутугар көмөлөһөр. Булчуттарга к.

көтөрдөө

көтөрдөө (Якутский → Якутский)

туохт. Көтөрү бултаа. Охотиться на птиц, добывать птиц
Атаспар, эйиэхэ, аны дьэ, Ааттаммыт атамаан сааһыттар Анааннар көтөрдүүр сирдэрин Аҕыйах тылынан мин кэпсиим. Күннүк Уурастыырап
Олору [паастары] өрөмүөннүү сылдьан, оҕолоох хааска, сараҕа көтөрдүүгүн, кыыл табаны бултуугун. С. Руфов
Акыым үүтээниттэн ырааппакка, чугас эргин сылдьан, мас көтөрдүүрэ, куобахха туһахтыыра. В. Иванов

нагаайка

нагаайка (Якутский → Якутский)

аат. Ти р и и т т э н ө р үл лүбүт мас уктаах кымньыы. Нагайка
Үрүҥ папаахалаах казак …… биһигини кэлэн төгүрүйэ-төгүрүйэ хаама-хаама, нагаайканан муостаны кууһурҕатта. П. Ойуунускай
Атын нагаайканан биэрэн, уу дьоруонан түһэрэн, тиэргэнтэн тахсан барбыта. Ч. Айтматов (тылб.). Атамаан …… кинилэргэ ойутан кэллэ, на гаайкатынан далбаатыы-далбаатыы бардьыгынаата. А. Пантелеев (тылб.)

сэймэктэт

сэймэктэт (Якутский → Якутский)

сэймэктээ диэнтэн дьаһ
туһ. Сибиир хааннаах атамаана Сэмэнэпкэ ыытан сэймэктэтэр этилэр. Амма Аччыгыйа
Коля, бандьыыттар талбыт сирдэригэр үүрүллэн тиийэн, өлүөн кэриэтэ, саманна үнкүрүйэн кэбиһэн сэймэктэтиэн санаан баран, итини саамай хоргус быһыынан аахта. Эрилик Эристиин
Мин доҕорум эрэйдээх саҥа олох үчүгэйин көрбөккө, буруйа суоҕар сиэхситтэргэ сэймэктэппитэ. Н. Габышев

талабырдаах

талабырдаах (Якутский → Якутский)

даҕ. Аһаҕастык талаан-былдьаан, эстиигэ, дьадайыыга тиэрдэр, алдьатыылаах. Грабительский, приводящий к разорению
Баҕарабын: Үүммүт сылтан Талабырдаах сэрии диэн Таһыччы мэлийэн, Холуонньа диэн Кумаланан бүтүөн. Л. Попов
Оройугар отут тоҕус харахтаах Удаҕан дьахтар эдьиийдээх, Таас Олорчох диэн Талабырдаах бастыҥа, Адьарай атамаана Аартыктарын бүөлээн олорор эбит. М. Тимофеев-Терёшкин. Ньургун Боотур бэйэтин бииһин-ууһун талабырдаах хараҥа күүстэртэн көмүскүүргэ охсуһар. Н. Заболоцкай

унньуктаах

унньуктаах (Якутский → Якутский)

даҕ. Элбэх күүһү, сыраны-сылбаны эрэйэр, салгымтыалаах. Утомительный, требующий много усилий, энергии
Дмитрий Копылов диэн атамаан саҥа сири көрдүүр унньуктаах айаныгар тэринэ сылдьара. И. Гоголев
А.Е. Кулаковскай саха тылын, фольклорун хомуйар унньуктаах үлэтигэр элбэх да сири кэрийбит эбит. «ХС»
Үүнүүнү хомуйары мэһэйдиир унньуктаах уһун ардахтар түспүттэрэ. «Кыым»

ылахтаах

ылахтаах (Якутский → Якутский)

даҕ. Суон талахтан оҥоһуллубут, атахтарын холбуур туорай мастардаах (сыарҕа). Имеющий поперечные скрепы (о санях)
Тутуллубут эбээн атамаанын …… таба муоһа ылахтаах сыарҕаҕа олордон, кэлгийэн кээһэллэр. Саха фольк. [Сүөдэр] бэлэм ылахтаах атахтары олордон барда. Д. Кустуров
Аҕыс ылахтаах сыарҕаны тула мустубут, сынньанан бугуһуйбут ыттар миигин билэн, чуут охторо сыстылар. «ХС»