аҥай диэнтэн дьаһ
туһ. Саҥа сэриинэн агрессор Саба түһүөн баҕаран, Акыйаан уҥуортан аҥатар Тэргэн дириҥ айаҕын. И. Эртюков
Лиэксийэ аахпыт гына лэппэгэр биэс сыыппараны Лэглэс гыннарда. Аҕытаатар буолтун Ахтыбата кэлиэ дуо — Аҕыс сыыппараны Аҥатан кэбистэ. Р. Баҕатаайыскай
Оҕонньор айаҕын кыратык аҥатан баран утуйан хаһыҥырыыр. «ХС»

аат. Туох эмэ буун кыттыылааҕа эбэтэр тугу эмэ (хол., социальнай батталы) утары барааччы. ☉ Участник какого-л. бунта, а также человек, протестующий, идущий против чего-л. (напр., социальной несправедливости), бунтарь
Норуодунай бунтаар Баһылай Манчаары туһунан …… Өксөкүлээх үгүс матырыйаалы хомуйбут. «ХС»
Манна уокурук быраабатын кэтэбилигэр улахан марксистскай аҕытаатардар, бунтаар-учуонайдар уонна көннөрү бунтаардар олороллор. С. Курилов (тылб.)

сыһ. Ыйы быһа, ыйы ыйынан; бэрт өр (хол., сүтэн хаал). ☉ В течение месяца, месяцами; очень долго (напр., пропадать, исчезать неизвестно куда)
[Чоруун] ыйы-ыйдаан тугу да саҥарбакка сырыттаҕына да көҥүллээх киһи. И. Гоголев
Хобуламмыт киһини тутан хаайан баран, силиэстийэлээбэккэ да эрэ ыйы-ыйдаан сордууллар. Е. Неймохов
Туундараҕа ыйы-ыйдаан хаһыат, сурунаал кэлбэтэҕинэ, араадьыйа да моһуоктанан саҥарбатаҕына, булчуттарга аҕытаатар ордук күүтүүлээх киһинэн буолар. «ХС»

аат. Кимиэхэ эмэ тустаах үлэтигэр-хамнаһыгар наадалаах сибидиэнньэлэри, сүбэлэри, ньымалары түмэн бэчээттэммит таһаарыы. ☉ Справочник, указатель. Аҕытаатар ыйынньыга
□ Тылдьыкка сыһыарыы быһыытынан түөлбэ синонимнар ыйынньыктара уонна оттор ааттара бэриллэллэр. ВМС СДО
Тылга интэриэстээх оҕо грамматика, лиэксикэ, фонетика уо. д. а. тыл салаатын ыйынньыктарыттан хасыһан билэргэ дьулуһар. ФГГ СТМЛ
Олор кинилэргэ [табаһыттарга, булчуттарга] аһы-таҥаһы биэрэр, суолу бэлиэтиир, ыйар ыйынньыктарынан буолаллар. Багдарыын Сүлбэ

сонун диэн курдук
Ааныска эмээхсин, кырдьар обургу кыһарыйан, дьиэтин тэлгэһэтиттэн тэлэһийбэтэр даҕаны сонуну-нуомаһы ким хайа иннинэ билэн олорооччу. Э. Соколов
[Кулууп сэбиэдиссэйэ кыыс] Аан дойду сонунун Аттарыытын сатаан, Ий э си р нуомаһын И л б и р г э һ и н с и ти м н э э н, Олохтоох матырыйаал Оттомнооҕун наардаан Ыпсарыылаах тыллаах Ылбаҕай аҕытаатар буолан Ыалларга ыҥырыыга сылдьар. Р. Баҕатаайыскай
Арай, мин эрэ айахпыттан көмүс тохтуо буоллаҕай. Хата, эйигиттэн истиллиэ нуомаһы. ВМП УСС
русск. новость

1. кэрий диэнтэн дьаһ. туһ. Аҕытаатардар хаһыаты ыал аайы кэритэ сылдьан аахтардылар. М. Доҕордуурап
   Эркэй алаастары, үрүйэлэри кэритэ сылдьан, уолугар сылгы үөрүн билсиһиннэрбитэ. И. Федосеев
   Урукку аҕыраадабын кэритэ икки хос эрээтинэн олордубут мастарым бэйэлэрэ даҕаны дьоһун хахха этилэр. Д. Дефо (тылб.)
2. эргэр. Өлбүт киһини тыыннааҕар сылдьыбыт сирдэринэн сырытыннар (былыргы итэҕэл быһыытынан — абааһылар тустарынан). ☉ Провожать, водить, возить покойника по местам, где он бывал при жизни (по старинному поверью — о духах)
   [Баһылай:] Доропуун барахсаны көмнүбүт, бу түүн кэритиэхтэрэ, манна сылдьыбыт сирэ этэ, хайаан да манна таарытыахтара. А. Софронов
   Урукку эбитэ буоллар, өлбүт киһини кэритэллэриттэн куттанан, көмүүгэ мунньустуохтааҕар, ол киэһэ дьиэттэн да тахсыа суох этилэр. Амма Аччыгыйа
   Абааһы туһунан кэпсэтэр Ахтыһар, куттуур этилэр, Арыт өлбүт үөрүн кэритэр Дьааһык киэһэлэр кэлэллэр. Дьуон Дьаҥылы