Якутские буквы:

Якутский → Русский

баабый

разг. сильный, крепкий; мускулистый; баабый киһи сильный человек; кини үлэтигэр сурдээх баабый он на работе силён, как медведь.

Якутский → Якутский

баабый

  1. даҕ., кэпс. Модьу-таҕа көрүҥнээх, илиитигэр күүстээх; кыайыгас, үлэни кыайар. ☉ Физически крепкий, здоровый; работящий
    Эһэм түөрт кырыылаах модьу харытын, баабый баппаҕайын имэрийэн көрөрүм, кини курдук күүстээх-күдэхтээх буолуохпун баҕарарым. В. Протодьяконов
    Көр эрэ, кыргыттаар, мин ийэм сүрдээх баабый дьахтар эбитэ үһү, кыыһырдаҕына, аҕабын орон анныгар симэн кэбиһэрэ үһү. А. Федоров. Глеб Васильевич бэйэтэ эмчит киһиэхэ букатын маарыннаабат, эсэһит, булчут курдук баабый, төрөл уолан этэ. Н. Габышев
  2. аат суолт., көсп., поэт. Кыайыгас үлэһит, бухатыыр. ☉ Всемогущий, силач
    Бухатыыр тыраахтар, эн • үйэ баабыйа, Холкуоһуҥ олоҕун тутаҕын. Күннүк Уурастыырап
    ср. тюрк. баабай, бабай (звательная форма от общетюркского бааба, баба ‘отец, дед, старик’)

Еще переводы:

быыралас

быыралас (Якутский → Якутский)

быыралаа диэнтэн холб. туһ. Баабый быччыҥ уолаттар Быыралаһан иһэннэр, Бычыгырас лэкээлэри Баһан-тамнаан ааһаллар. Д. Апросимов

түллэҥнэспэхтээ

түллэҥнэспэхтээ (Якутский → Якутский)

түллэҥ- нэс I диэнтэн тиэт
көрүҥ. Илиитин баабый быччыҥнара түллэҥнэспэхтээтилэр. «ХС»

кряжистый

кряжистый (Русский → Якутский)

прил. 1. суон, чаллах; кряжистый дуб чаллах дууп; 2. перен. силиргэх кур- дук, баабый; кряжистый старик силиргэх курдук оҕонньор.

бачыгыратыс

бачыгыратыс (Якутский → Якутский)

бачыгырат II диэнтэн холб. туһ. Тэбис-тэҥҥэ хадьыктаһан, үлтү бачыгыратыһа сылдьан, куустуспутунан охтон түстүлэр. Күннүк Уурастыырап
Өйүгэр чэрчи ортотугар тустан бачыгыратыһа сылдьар баабый быччыҥнардаах бөҕөстөр хаалбыттар. НЕ ТАО

сап гыннар

сап гыннар (Якутский → Якутский)

сап гын диэнтэн дьаһ
туһ. [Хапытыан] арыгытын муос төбөтүгэр кутан баран бэйэтэ сап гыннарда. А. Сыромятникова
Сарыы үтүлүгүнэн Санныга сап гыннарда, Баабый илиитинэн Баһыттан умса баттыалаабыта буолла. С. Васильев

көҥкүнэс

көҥкүнэс (Якутский → Якутский)

даҕ. Дуораһыйан иһиллэр, суон, хойуу, сөҥ (куолас). ☉ Раскатистый, басистый (голос)
[Генерал] көҥкүнэс хойуу куолаһынан Гавриилы кытта кырдьык ити курдук кэпсэппит. А. Данилов
— «Дорообо, Григорий Николаевич!» — диэтэ көҥкүнэс сөҥ куолаһынан уонна баабый баппаҕайын уунна. В. Протодьяконов
Ыраахтан көрө-көрө, ити киһи, уһаат иһигэр саҥарар курдук, көҥкүнэс куоластаах буолуо дии санаабытым. «ХС»

сыбыытаа

сыбыытаа (Якутский → Якутский)

туохт. Сотору-сотору кэл-бар, сырыырҕаа. ☉ Зачастить куда-л. Болугур оҕонньор туруон иннинэ дьоно таһырдьа сыбыытаатылар. Н. Якутскай
Икки күн устата баабый соҕус көрүҥнээх, бааҕынаан саҥарар, сатарытан күлэр үгэстээх элбэх эр дьон сыбыытаатылар. Н. Габышев
Оҕолор күн ахсын кэриэтэ саҥа тутуу таһынан сыбыытыыр идэлэннилэр. «Кыым»
ср. монг. явах ‘ходить, ездить; идти, ехать’

чэрчи

чэрчи (Якутский → Якутский)

аат.
1. Туох эмэ иэнин эргийэ барар бүтэй сурааһын; туох эмэ сабардамын, дьайар эйгэтин иһэ. ☉ Черта, граница чего-л.; пространственные рамки чего-л.
Чээлэй күөх отунан саба үүммүт чэрчи ортотугар тустан бачыгыратыһа сылдьар баабый быччыҥнардаах бөҕөстөр хаалбыттар. НЕ ТАО
Тустар сир чэрчитин иһигэр көбүөргэ (кытыытыгар да, ортотугар да буоллун) хаһан баҕарар бэйэҕин сэрэхтээхтик тутун. АГГ ХТ
Кини биһигини толкуйдуурга үөрэтэрэ итиэннэ официальнай бырагыраама чэрчитин быдан тас өттүгэр тахсара. «Кыым»
2. Төгүрүк сурааһыны оҥорорго аналлаах атахтаах суруйар тэрил. ☉ Инструмент для вычерчивания окружностей и измерения длины на чертежах, циркуль
Чэрчи. Циркуль. Эргимтэни суруйар ачаах инструмент. АНК ТСТЗС
ср. алт. чертик ‘орнамент’

үтүлүк

үтүлүк (Якутский → Якутский)

аат. Илиигэ кэтиллэр тойон эрбэҕэр эрэ тарбахтаах бэрчээкки көрүҥэ. ☉ Рукавицы, варежки. Тыс үтүлүк. Истээх үтүлүк
□ Көстөкүүн табаҕын ылан хоонньугар уктан курданан баран, куобах бэргэһэтин, кулун үтүлүгүн кэтэн, аа-дьуо дьиэлээтэ. Күндэ
Түүтэ баранан эрэр сылгы тыһа этэрбэстэрин, убаһа үтүлүктэрин тыастаахтык тэбээн тибиргэттилэр. М. Доҕордуурап
Сарыы үтүлүгүнэн Санныга сап гыннарда, Баабый илиитинэн Баһыттан умса баттыалаабыта буолла. С. Васильев
♦ Үтүлүк иһигэр кокуоска <биэрбиккэ дылы> — тустаах киһи суоҕар, билбэтинэн мөҥүттэри, үөхсэри, саанары этэллэр. ☉ соотв. ругать за глаза (букв. держать кукиш в рукавице)
Кэлэйэн, Уйбаанчык уол куоска Хараҕын уотунан одуулуур. Үтүлүк иһигэр кокуоска Дьэкиимэп муннугар туһулуур. Эрилик Эристиин
◊ Тарбах үтүлүк көр тарбах
Имигэс буоллун диэн сарыыттан тигиллибит тарбах үтүлүгү биэрбитэ. И. Федосеев. Үтүлүк уоһа — истээх үтүлүк ытыһын үрдүнэн киһи илиитин таһаарар гына туора хайа быһыы. ☉ Поперечный разрез в ладони зимних рукавиц для выноса пальцев
Оҕонньор үтүлүгүн уоһунан илиитин таһааран далбаатаабытыгар уола сүүрэн кэллэ. Саха фольк. Түҥкүнэ Байбал сылгы тыһа үтүлүгүн уоһунан илиитин таһаартаабыт. Эрилик Эристиин
ср. др.-тюрк. елдик, елиглик ‘рукавицы’, елиг ‘рука, кисть руки’

баабыр

баабыр (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. эргэр. Үүтүнэн иитиллээччилэргэ киирэр бөдөҥ сиэмэх кыыл. ☉ Тигр
    Баабырдар, модьугулар, хахханнар, түлүрбэхтэр – бары түүн утуйбаттар. Н. Якутскай
    Баппаҕайын быһа хаптарбыт баабыр ордук сэрэхтээх буолар. А. Федоров. Бу түүн Доодоҥ утуйбакка, Бааһырбыт баабыр курдук, Сири кырбыыр, өрө мөхсөр, Бөҕөстөрүн сынньар, мөҕөр. М. Ефимов
  3. көсп., поэт. Адьырҕа, сиэмэх. ☉ Хищник
    Бу дьолу күдэҥҥэ көтүтээри, Арҕааттан анысхан аҥыйда: Киирдилэр – эппитин сэймэктээри, Фашистар – хаанымсах баабырдар. Эллэй
    Киһи диэн көр оннук уустук, Таайыллан биэрбэтэх таабырын. Көрөҕүн кини арыт намчытын оҕолуу, Арыт харса суоҕун, баабырын. М. Тимофеев
  4. даҕ. суолт. Күүстээх, модун, сүҥкэн. ☉ Сильный, могучий, огромный
    Орто дойду сылгытын Иэйэхситэ Үүт Дьөһөгөй айыы Моонньохтоох тойон баабыр сэргэлээх Симэхтээх көмүстээх Сири иһиттээх. Саха фольк. Баабый дохсун илиилээхтэр, Баабыр хара ытыстаахтар, Баллырҕаччы балталааҥ. П. Ойуунускай
    ср. тюрк. бабр, бэбр ‘леопард, пантера’
    ◊ Баабыр кыыл – баабыр диэн курдук
    Баабыр кыыл биир киһини харбаан ылан өрө илгэн кэбиспитэ, киһи көстүбэт буолуор диэри үөһэ кыырайан тахсыбыт. Амма Аччыгыйа
    Кырата буоллаҕына, баабыр кыыл суолун көрөөрү одуулаһабын. Н. Якутскай
    Хаһан эрэ Хахай тойон Бастыҥ солбуйааччыта Бадаайы тыҥырах Баабыр кыыл Баһылык буолбут. Күн Дьирибинэ
    Хахай кыылтан хааннаахпын, Баабыр кыыл балтынабын, Куоска абаҕата буолабын, Куһаҕан булчуттан куотабын. Болот Боотур