м. чертёж, чэрчи, сурадаһын.

бачыгырат II диэнтэн холб. туһ. Тэбис-тэҥҥэ хадьыктаһан, үлтү бачыгыратыһа сылдьан, куустуспутунан охтон түстүлэр. Күннүк Уурастыырап
Өйүгэр чэрчи ортотугар тустан бачыгыратыһа сылдьар баабый быччыҥнардаах бөҕөстөр хаалбыттар. НЕ ТАО

ж. 1. (небольшая рама) кыра араама, араамка; вставить картину в рамку хартыынаны араамкаҕа олорт; 2. рамки мн. перен. араамка, чэрчи; выйти за рамки (или из рамок) чего-л. араамкаттан таҕыс.

туохт. Баар чэрчиттэн таһынан буол, таһынан таҕыс. ☉ Выходить за пределы чего-л.
Өскөтүн биһиги үйэбит тухары баар матыыбы киэбигэр киллэрэн халбаҥнаппакка, хамнаппакка хаайбыппыт буоллар, ол олуктан тахсыбакка, таһылҕалаабакка сылдьыа этибит. К. Уткин

м. 1. (граница, черта) чэрчи, быыс; в пределах города куорат чэрчитигэр; 2. (границы, рамки) кэм, кэриҥ; всему есть предел туох барыта кэмнээх буолар; 3. (крайняя степень) муҥутуур уһук, муҥутуура; предел скорости түргэнин муҥутуура; 4. (высшая ступень) чыпчаал; предел мечтаний баҕа санаа чыпчаала.

аат.
1. Кыыл-сүөл уйата, хорооно, олохсуйар, кыһын иһийэр сирэ. ☉ Нора, логово, логовище
Кырынаас ордуутун хаар саба түспүт. Амма Аччыгыйа
[Кыһын] Үөн-көйүүр ууһаан, мустан Ордуутугар нухарыйар, Барымай эрэ барыта Балаҕаныгар хаптайар. М. Тимофеев
2. Олорор дьиэ; хорҕойор, уйаланар сир. ☉ Жилой дом; пристанище
Отут уораҕайдаах Ооҕуй бараан ордуу Нэлэмэн маҥан чэрчитин Чэлгиэннээх тэлгэһэтин Хомураҕы хоннорботох Холбороҥ маҥан хонуу. П. Ойуунускай
Тойон, кулаак буолан, ордуутуттан огдолуйбут. Амма Аччыгыйа
ср. др.-тюрк., тюрк. орду ‘палатка; лагерь; дворец; логово, нора’

м. ньолбуһах (ньолбоҕор бүтэй сурааһынынан чэрчилэммит фигура; оннук фигу-ралыы быһыылаах омоон); овал лица сирэй ньолбуһаҕа (чэрчитин быһыыта).

аат. Соруйан була сатаан онно суоҕунан күтүрээһин, сылтаҕырыы. ☉ Беспочвенное, придирчивое подозрение, обвинение
Оҕолордуун мөккүөргэ Отой иннин бэриммэт: Балыйсыыга, баайсыыга Маастар киэнэ бастыҥа, Оччугуйу да күүрдэн, Оччо-бачча оҥорор. Күннүк Уурастыырап
[Көкөт Көстөкүүн:] Баайсыы буолбатах, тойонуом! Барыта кырдьык суол. Эрилик Эристиин
Буолар буолбат баайсыынан муҥнаамаҥ даа киһини! Л. Попов
◊ Иэс баайсыы – оҕо оонньуута: анал чэрчи иһигэр кыратык таарыйан баран куоппут киһини ситэн ылан эмиэ таарыйан охсон иэһи ситиһии. ☉ Игра в пятнашки. Талба-нуурал киэһэлэрдээх үтүө сайын эргийэн кэллэҕинэ, чэгиэн салгыҥҥа оонньууруҥ арааһа өссө дэлэйэр: кыыртаах кус, иэс баайсыы, сасыһа оонньооһун, атах тэпсии, хайах хостоһуу, кулун куллуруһуута уо. д. а. ЧМА ЭТНББ

I
чопчулаа диэнтэн бэй., атын туһ. Чааһынай бас билии итинник чэрчинэн олоххо киирэрэ, көмүскэнэрэ, өйөнөрө бу сокуонунан чопчуланар. Н. Борисов. Манна эдэр Эллэй айымньыларын туһунан түмүктүмүк санаалар тус-туспа чопчуламмыттар. КНЗ КАӨ
Бүтэһиктээх түмүгү кулун тутарга, ким ханна анаммыта, барара чопчуланнаҕына, билиэхпит. «Кыым»
II
туохт. Улаатан, чорбойон таҕыс (дьахтар, тыһы харамайдар эмиийдэрин тумугун этэргэ). ☉ Увеличиваться в размере, набухать (о соске)
Төрүүрэ чугаһаабыт тилэхтии сылдьар биэ, эмиийигэр үүт киирэн, эмиийин төрдө чопчуланар. ОМГ ЭСС
Чуолаан туҥуй кытат уһуннук хоруотаабат, синньин тэйгэтэн иһэн тилэхтээбэккэ сылдьан төрүүр. Эмиийэ чопчуламмат, үүт киирэрин биллэрбэт. ОМГ ЭСС

аат., кин. Ким, туох эмэ сайдыытын, хаамыытын биир кэрдииһэ, кэрдиис кэмэ. ☉ Период, ступень в развитии кого-чего-л., стадия
Норуоттар инники диэки сайдыыларыгар сүнньүнэн син-биир ыстаадьыйалары ааһаллар. СГС СЛКСБ
Бырайыак ыстаадьыйатыттан көрөн, чэрчилэри (чертёжтары) араараллар. ННН ЧАа. Үлэни мэхэньисээссийэлээһин бары ыстаадьыйаларыгар ороскуот тосту аччатыллар, үлэһит илиигэ наадыйыы аҕыйыыр. ЭБТ
△ Ыарыы саҕаланыаҕыттан ханнык турукка тиийбитэ. ☉ Период в развитии болезни
Аччыктааһын маҥнайгы ыстаадьыйатыгар киһи этигэр-хааныгар эттиктэр эргийиилэрэ түргэтиир. ППА БЭХКК
Бу энцефалит хроническай ыстаадьыйатын тустуспа ааттыыллар. ППА БЭССЭ
П.И. Ересько хоргуйуу бүтэһик ыстаадьыйатыгар киириитигэр, өйүн ыһыктан эрэр кэмигэр быыһаммыта. «Чолбон»