1) уст. повивальная бабка, повитуха; 2) разг. бабушка (мать отца или матери); 3) разг. бабушка (при почтительном обращении).

дряхлый, одряхлевший; бүдүк буолбут эбэм моя дряхленькая бабушка.

саҥа алл. Тоҥууну көрдөрүү. ☉ Выражение ощущения холода: брр
Ач-чуу, дорообо, бабушка! Саҥа хаарынан! «ХС»

1) бабушка; 2) уст. эвф. "бабка", "бабушка" (употр. вместо слов "река", "озеро", "лес" и т. п. или вместо им. собств); эбэни туораа перейти местность (напр. озеро); Таатта эбэ бабушка Татта (река Татта); 3) эвф. сибирская язва.

I ж. 1. (бабушка) эбэ, эбэ эмээхсин; 2. прост, (старуха) эмээхсин; # повивальная бабка уст. оҕо көтөҕөөччү (эмээхсин).
II ж. 1. (надкопытный сустав) бэрбээкэй; 2. (игральная кость) баапкы; игра в бабки баапкы оонньуута.

привыкать, привязываться; сиэнэ эбэтигэр убанан хаалла внук привязался к своей бабушке.

аат.
1. эргэр. Оҕо көтөҕөөччү эмээхсин. ☉ Повивальная бабка, повитуха.
русск. устар. бабушка
2. кэпс. Оҕоҕо ийэтин эбэтэр аҕатын ийэтэ. ☉ Мать отца или матери, бабушка. Кинилэр үлэлэригэр баралларыгар оҕолорун баабыскаларыгар хааллараллара
3. кэпс. Кырдьаҕас дьахтарга туһулаан этэргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обращении к старой женщине
Бу сайын дьарҕам көбөн тиийбиппэр: «Баабыска да баабыска!» – бөҕө буолла. Бу кыһаммытын – мүһэммитин, сүүрбүтүнкөппүтүн! Далан
[Бокуом:] Бокуоммун. Уус уолабын. Кэпсиэ, баабыска. Суорун Омоллоон

1) быть дружески настроенным, расположенным к кому-л.; 2) быть в хорошем расположении духа, быть в хорошем настроении; 3) ласкать, причитая; эбэтэ сиэнэ кыыһы кууһар , иэйэр бабушка обнимает внучку и ласкает, причитая; 4) жаловаться, стонать, стенать; ыарыһах айаккалыыр , иэйэр больной стонет (громко, жалобно).

аат. (э. ахс. эмээхситтэр)
1. Кырдьыбыт дьахтар. ☉ Женщина, достигшая старости, старуха
Микиитэ ийэтигэр дьулуһа сатыырын, биир кыра уҥуохтаах кырдьаҕас эмээхсин ыыппат. Амма Аччыгыйа
Ийэлэрэ Мааппа эмээхсин кыыймыт үүт оҕотун иһэ түстэ. Күндэ
Кэтиттиир эмээхсин күнүс соҕотоҕун Лоокууту кытта бүөмнээн кэпсэппитэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Эмээхсин түөһэйбит, дьахтар ыарыһах, оҕолор кыралар. М. Доҕордуурап
2. кэпс. Эр киһи кэргэнэ. ☉ Жена, супруга
[Күөс Бүөтүр:] Ол эн эмээхсиниҥ таҥаралаабытын хантан истэ оҕустуҥ? Н. Неустроев
Хата, оҕонньорунааҕар эмээхсинэ ордук көрүҥнээх эбит. П. Ойуунускай
[Онтоон:] Ээ, мин эмиэ ити эмээхсиним өлүүтүн [сүөһүтүн] арааран туспа суруттаран биэрбитим. Күндэ
3. эргэр., харыс. т. Уоспа ыарыы. ☉ Оспа (заболевание).
◊ Эмэн эмээхсин — бүдүгүрэ кырдьыбыт эмээхсин. ☉ Престарелая, в преклонных летах бабушка. Элээмэ этэрбэстээх, Илбиркэй сутуруолаах Илдьиркэй ырбаахылаах Эмэн эмээхсин… Саха нар. ыр. II
ср. алт. эмеген ‘почтенная женщина; супруга; старуха’, монг. эмэг ‘бабушка’, эмэгчин ‘самка’

аат.
1. Киһиэхэ ийэтин эбэтэр аҕатын ийэтэ. ☉ Мать отца или матери, бабушка
Маайа туспа нэһилиэккэ баран эбэтигэр иитиллэ сылдьыбыт. Н. Неустроев
Маппыайап үлэһиттэри эбэлэриттэн сиэннэригэр диэри билэр. Амма Аччыгыйа
Ол тумул кэтэҕэр Мин эбэм уҥуоҕа, Мөлдьөгөй үрдүгэр Умнуллан сыттаҕа. С. Данилов
Эльвира эбэтэ алта уончалаах да буоллар, сэнэх көрүҥнээх, толуу эмээхсин. Л. Попов
2. харыс т. Өрүһү, күөлү, дойдуну аатын эппэккэ, ытыктаан, харыстаан ааттааһын. ☉ Употребляется в знак почтительного отношения к какой-л. местности (напр., к реке, озеру, лесу, аласу), мать, матушка
Эбэлэрэ — киэҥ, холку Талба өрүс — балаҕаннарын аннынан тэлгэнэ, нэлэһийэ уста сытар. Амма Аччыгыйа
Төп-төгүрүк, дьэп-дьэҥкир Мэндээрики эбэтэ бу айгыстан көһүннэ. Н. Заболоцкай
Налбыһахпыт күтүөтэ, Окко быйыл эрдэ киирэн, Нал эбэни бүгүн кэлэн, Охсон тэлэ сылдьар этэ. Күннүк Уурастыырап
Сарсын үчүгэйдик өрүүсынньана түһэн баран, өйүүҥҥүттэн эбэтигэр, хара тыатыгар, тахсыа. «ХС»
◊ Хаар эбэ көр хаар
Хаар эбэ уонна хаххан Харахтара сааппыт ахан. Болот Боотур. Хайы сах хапкааҥҥа Хаар эбэ оннугар Муус дойду ырыаһыта Модун кыырт олорор. Доҕордоһуу т. Хос эбэ — киһиэхэ эбэтин эбэтэр эһэтин ийэтэ. ☉ Мать деда или бабушки, прабабушка
Көлүйэ кытыытыгар үрдүк кырдалга мин хос эбэм уҥуоҕа баара. «ХС»
Мин хос эбэм түбүгүрэ, Кыараҕас, ыллыгар бүдүрүйэ Олорбут алааһын иһигэр Тугу эрэ умнубуппун көрдүү тиийэбин. С. Гольдерова
ср. др.-тюрк. ава ‘мать’, тат. эби ‘бабушка’, нен. ханебцё ‘сова’