Якутские буквы:

Якутский → Русский

байтаһын

нагульный (о скоте).

Якутский → Якутский

байтаһын

  1. аат. Сайын устата көҥүл сылдьыбыт, төрөөбөтөх сүөһү (үксүгэр идэһэҕэ ананан). Откормленный, нагулявший жир за лето скот (или кобыла) (обычно для забоя)
    Баай ыал Байтаһыннарын охторор Сайбарыына буолла, Кулуба ыал Курдарын охторор Күннэрэ кэллэ. Саха фольк. Туруктааҕынан дьоһуннаммат, Байтаһынынан мааныламмат, Эмиһинэн идэһэлэммэт, Бурдугу булуммат [Кэччэгэй баай]. Өксөкүлээх Өлөксөй
    Ыкса киэһэ, аҕабыт кыыл таба байтаһынын бултуйан кэлэн, үөрүү бөҕөнү үөрбүппүт. А. Кривошапкин (тылб.)
  2. даҕ. суолт. Анаан уотуллубут, куруламмыт, кур (хол., сүөһү). Нагулявший жир, откормленный (напр., скот)
    Байтаһын биэ атыыта байтаһын биэ баар үһү (тааб.: дьахтар халыыма). Колчак кэмигэр икки уолун иккиэннэрин сэриигэ саллаатынан тутан бараары гыммыттарыгар, Юшмин ыстаарыстаҕа биир байтаһын ынаҕы бэрик биэрэн, уолаттарын сэриигэ ыыттарбатаҕа. Н. Якутскай
    Онно көрдөҕүнэ, биир толуу, байтаһын биэ мэччийэ сылдьар эбит, ол биэни Дэлэгэй өлөрөргө санаммыт. «ХС»
    Түөртээх байтаһын ынаҕы түҥнэри биэрэн түһэрэн малааһын оҥоорторо. Күннүк Уурастыырап
    Байтаһын дьахтар элэк. – оҕолонор диэни билбэтэх, оҕо көрүүтүгэр эриллибэтэх дьахтар. Женщина, не рожавшая детей (потому не знающая заботы о детях)
    Байтаһын дьахтар оту баҕас мунньуо. Болот Боотур
    [Мукуйук:] Икки байтаһын дьахтар олороҕут дии, ол ити икки ардыгар сүгэн да аһаппаккыт дуо? Күндэ

Еще переводы:

бургунас

бургунас (Якутский → Русский)

нетель, молодая корова; түөртээх байтаһын бургунас корова по третьему лёту.

аахта

аахта (Якутский → Якутский)

I
аахта байтаһын — сылынан көлүллүбэккэ, төрөөбөккө көҥүллүк сылдьан уойбут сүөһү, кур байтаһын. Яловая и нагулявшая жир в течение нескольких лет скотина. Аахта байтаһын биэ
II
аат., бот. Тэллэриттэҕэс улахан сэбирдэхтээх, кылгас суон умнастаах оттуҥу үүнээйи (эмтээһиҥҥэ, аска тут-лар). Ревень.

хончоҥнот

хончоҥнот (Якутский → Якутский)

хончоҥноо диэнтэн дьаһ
туһ. Кунан оҕус саҕа Хомурдуоһу хончоҥнотто, Байтаһын биэ саҕа Баҕаны бахчаҥнатта. П. Ойуунускай

баччах

баччах (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Сүөһү, кыыл кэлин атахтара. Задние ноги скотины, зверя
Байтаһын оҕус Баччаҕын саҕа Байбара маҥан сутурук. П. Ойуунускай
Тириини сүлэргэ баччаҕын ис өттүнэн хайыталлар. ТИиС

кураадый

кураадый (Якутский → Якутский)

туохт., фольк. Аһаабакка-сиэбэккэ куур-хат, аччыктаа. Отощать от недоедания, оголодать
Ахта байтаһын аҕыс атыыры Айаҕымсах айаҕар, Кураадыйбыт куолайыгар Куду тардан ылла. П. Ядрихинскай

байбалын

байбалын (Якутский → Якутский)

байбай диэнтэн бэй., атын
туһ. Байбаллан хатыҥ! ПЭК СЯЯ
Сотору байбаллыбыт улахан, модьу акка олорон, ойуулаах-дьарҕаалаах сонноох, кэтит көмүс курдаах тойонноро Чоргул Тиэргэн көстүбүтэ. Далан
[Дьоптуруоппуй:] Аата бу мас барахсаны доҕоор, байтаһын биэҕэ дылы байбаллан. Р. Кулаковскай

быһаттаа

быһаттаа (Якутский → Якутский)

быс диэнтэн төхт
көрүҥ. Быргый хатыҥ хахыйаҕы быһан аҕалла, онтон дулҕалары быһаттаан, хорууга быһыт оҥорон, быыһын ардын бүөлээн туутун укта. Күндэ
Тиэтэйбит Боотур буруйун билинэн көрдөспүт киэһэтигэр хас эмэ байтаһыны өлөрөн, мүһэ-мүһэ быһаттаабыттар. Эрилик Эристиин

ньиччиритэ

ньиччиритэ (Якутский → Якутский)

ньиччи диэнтэн хат.-күүһүр. Максим тимир тиһиликтээх массыыналар ньиччиритэ үктэнэн тибилийбэтэх кырыстаах …… дойдуга кэлэн долгуйа сылдьар. Софр. Данилов
[Бухатыыр] Үс баймарыын Маҥан байтаһын биэни тутан ылан, Кулгаахтарыттан өрө ыйааттаан таһааран, Бороҥ куобах оҕолорун курдук, Буорга ньиччиритэ быраҕаттаан кэбистэ. Күннүк Уурастыырап

уурус

уурус (Якутский → Якутский)

уур диэнтэн холб. туһ. Таһаҕаста уурус
[Былыргы сахалар] мөккүһэн сакалааттаһан баран дуобакка оннооҕор байтаһын ынахтарын, кур оҕустарын, сүүрүк аттарын уурсан оонньууллара. Далан
Билигин дьахтар дьону-сэргэни кытта бииргэ мунньах мунньахтаһар, уураах уурсар. Күндэ

эримэх

эримэх (Якутский → Якутский)

даҕ., түөлбэ.
1. Анаан уотуллубут, байтаһын (сылгы сүөһүнү этэргэ). Откормленный (о конном скоте)
Эн былыр Доодороп үс илии хаһалаах эримэх байтаһын биэтин уоран сиэбит аатыран, сор бөҕөнү көрбүтүҥ. Эрилик Эристиин
Кинилэр кур, эримэх, хаҥыл атыырдары илиинэн тутуу, үүннээһин-тэһииннээһин дьулаан дьыалатын билэллэр. В. Протодьяконов
[Оҕолор] кыыл сылдьар, эримэх сылгылары тутуох-хабыах, үүннүөхтэһиинниэх дьон үһү дуо? «ХС»
2. Үйэлээх сааһыгар эргэ барбатах (сааһырбыт дьахтар). Старая дева (пожилая женщина)
Эргэ барбатах Эримэх кыыстаах, Ойох ылбатах Дьулусхан уоллаах. Суорун Омоллоон
ср. МНТ еремүк, орд. ермек ‘бесплодная’