1. аат. Көтөр кынатын уҥуоҕа. ☉ Скелет крыльев птиц
   [Көтөр оҕото] долуота ситэн, кыната кууран, көтөн үрдүгү былдьаһар. П. Филиппов
   Көтөр кутуругун, долуоларын төрдүн быһаттаабат курдук, сэрэнэн ыраастаныллыахтаах. АБН ЭТМС
   Саҥа эрэ түү анньыммыт долуолардаах эдэр хотойдор сүрдээх кэрэ өҥнөөх буолаллар. «ББ»
2. даҕ. суолт. Улахан (үксүгэр поэзияҕа тут-лар). ☉ Большой (обычно употр. в поэз.)
   Тойон долуо сүрэххин долгутаары... Өксөкүлээх Өлөксөй
   Тойон долуо сүрэҕиҥ долгуйдун, Хайҕах хара быарыҥ хамнаатын. А. Софронов
   Ахтар эрэ буолаайаҕын Тойон долуо сүрэхпин. «ХС»

аат. Маһы синньигэс гына тыыран (эбэтэр талаҕы) өрөн оҥоһуллар, күөлгэ, үрэххэ уган балыгы бултуур тэрил. ☉ Рыболовная снасть, сплетённая из лыка, деревянных пластин и прутьев в виде узкой воронкообразной корзины, верша
Оннооҕор туу сүрэхтээх (тыл ном.). [Быргый] хатыҥ хахыйаҕы быһан аҕалла, онтон дулҕалары быһаттаан, хорууга быһыт оҥорон, быыһын-ардын бүөлээн, туутун укта. Күндэ
Андаатары бултааһын сүрүн тэрилинэн хапкаан, туу, онтон да атыттар буолаллар. Булчуттарга к.
ср. др.-тюрк. туҕ ‘преграда’, хак. туҕ ‘затор, пруд’, чулым. туҕ ‘затор для ловли рыбы’

аат. Сүөһү, кыыл сүһүөхтэринэн араартаан быһыллыбыта (сүөһү аҕыс мүһэлээх). ☉ Одна из частей расчленённых конечностей скота или зверя (всего их восемь)
Киэһэтигэр хас эмэ байта һыны өлөрөн, мүһэ-мүһэ быһаттаабыттар. Эрилик Эристиин. Үгүс географическай тиэрминнэри бары норуоттар ки һисүөһү мүһэ тинэн, ис уорганнарын ааттарынан ааттыыллар эбит. Багда рыын Сүлбэ
△ Национальнай оонньууларга кыайбыттарга бириис быһыытынан туттарыллар бүтүннүү буспут силиилээх, эт тээх окумал эбэтэр уллук уҥуоҕа. ☉ Приз за победу в национальных видах спорта в виде варёной бедренной кости животного с мясом в верхней части
«Сөрүүн түспүччэ, д ьэ с ы р сан э л эг эл дь и т и ҥ э р э. К и м үс бастаан кэлбиттэр ити мүһэлэри ы л ы а х т а р а », — диэтэ кинээс. М. Доҕордуурап
Кылыйан кыыралдьыттылар, куобахтаан түһүөлээтилэр, буурдаан ыстаннылар. Кыайбыттарга мүһэ туттардылар. В. Протодьяконов
Кини кылыйан, буурдаан уонна мас тардыһан тэҥнээҕин булбатаҕа. Кыайыылаахтар мүһэ туппуттара. «Чолбон»
♦ Мүһэлээҕи бүдүрүт фольк. — улахан кыылы эбэтэр анаан уотуллубут сүөһүн ү өлөр (сииргэ анаан). ☉ Завалить зверя или забить крупный рогатый скот
Түөстээҕи түҥнэрбиттэр, бытталааҕы бысталаабыттар, хаһалааҕы хайыталаабыттар, мүһэлээҕи бүдүрүтэлээбиттэр. Саха сэһ. I
ср. монг. мөч, бур. мүсэ ‘конечность’, кирг. мүчө ‘часть тела’, тув. дөрт мөчү ‘конечности’, ног. муъше ‘кусок мяса, который относят родственникам или близким соседям после того, как забьют овцу или лошадь’

1. аат.
2. Булду эбэтэр өстөөҕү кэлэр суолугар ытаары эрдэттэн оҥостон тоһуйуу, кэтэһии. ☉ Засада
   Тоһуурга иҥнэ биэрэн, туора ыстаннардылар. Амма Аччыгыйа
   Николай Николаевиһы, үгэһинэн, тоһуурга туруорбуттар. С. Тарасов
   Өрүс туорааһыныгар тоһуур оҥороллоро уонна сүүһүнэн кыыл табаны сиһиктииллэрэ. И. Данилов
   △ Муҥха ийэтин балык күрэтиллэр сиригэр туруоруу. ☉ Установление мотни невода в том месте, куда загоняют рыбу. Муҥхаһыттар күөл арҕаа баһыгар тоһуур оҥордулар
3. эргэр. Кийиити, түҥүрү-ходоҕойу, кийиити кытта айаннаан кэлбит дьону көрсөр сир. ☉ Место встречи невестки, её поезда, свахи
   [Мойуос кинээс] Түөрт уон түһүмэх сэргэтигэр Түҥүр-ходоҕой тоһууругар Оруолдьут дьоннору туруорда. Саха нар. той. IV
4. даҕ. суолт. Тугу эмэ бултаары тоһуйа иитиллэр (хапкаан, айа). ☉ Установленный с целью охоты на кого-л. (капкан, самострел)
   Хас иннигин быһыттыыр Томтор, хайа — Хааны аҕаан быһаттыыр Тоһуур айа. А. Абаҕыыныскай
   Оҕонньор, тоҕус уон тоһуур тэриллээх буолан, хабдьылары бултаһар эбит. Эвен фольк. Булчут хапкааны …… курупааскы түүтүнэн табыгынатан бүрүйдэ. Ити аата тоһуур хапкаан иитилиннэ. А. Кривошапкин (тылб.)
   △ Тоһуйарга, хаххаланарга аналлаах (куйах). ☉ Предназначенный для защиты (о воинском щите)
   [Анньыһар Боотур:] Тойонуом, уоскуй, Эн тоһуур куйахтарыҥ, Охсор батастарыҥ аттыгар баар буолбаппыан? И. Гоголев
   ср. алт. тоҕу ‘караул, охрана’, алт. тоҕу ‘перехватывание по пути, задержание’