тыыр диэнтэн төхт
көрүҥ. Сынаайпардары батальоҥҥа тыырталаатылар. Багдарыын Сүлбэ
Баал ытарчаларын хардаҕастан тыырталаан уон устууканы оҥоһуллар. ЧАИ СБМИ
Солбуйан үлэлиир киһим эдэрэ, онон эргийэн ылар сирдэрин таба тыырталаабакка, арыттаталаан кэбиһэн, ити балалаайкалар тахсыбыт этилэр. Г. Николаева (тылб.)

чиккэй диэнтэн холб. туһ. Киһи харытын саҕа суон торуостар балалаайка устуруунатын курдук дыыгыныы чиккэһэллэр. В. Яковлев
Устуруойдаан чиккэһэн турдахтарына, доо, старпом хамандыыр бирикээһин аахта. В. Титов
Бастакы икки тиргэҕэ иккиэннэригэр моонньоҕоттор иҥнэн чиккэһэ охсубуттар. С. Маисов

кыҥкынаа диэнтэн дьаһ
туһ. Убайым арыт ууһумсуйан, Тымтыкка тыҥ гына тылбыйан, Кылы аалан кыҥкынатара, Кырыымпаны син санатара. Болот Боотур
«Пана, балалаайкаҕын ылаҥҥын кыҥкыната түһэн кулу эрэ, бу хотуттары мин үҥкүүгэ ыҥыран көрүөм этэ», — диэбитэ Платон. КПИ СМ
Кыталыктар кынаттарын төбөлөрүнэн сиэттиһэн баран, уйаларын тула үҥкүүлүүллэр, …… ыллаан кыҥкынаталлар. Улуро Адо (тылб.)

аат. Ньолбуһах куорпустаах, устурууналаах музыкальнай инструмент. ☉ Мандолина
Араадьыйанан муусуканы кэмэтэ суох истэрим, өссө нуотанан мандалыынаҕа оонньуурга үөрэм митим. «ХС»
Никита Еремеевич бэртээхэй мусукаан, ырыаһыт этэ. Наар мандалыынаҕа, балалаайкаҕа оонньуура. «ЭК»
«Мин бу ырыаны олус бэркэ оонньоотум! Оннооҕор устурууналарым быстан тыҥкынастылар дии!» — диэбитинэн кини оронуттан ойон турда, мандалыынатын остуолга уурда. Н. Островскай (тылб.)

тайаарый диэнтэн атын
туһ. Биир киһи бэлисипиэтинэн бэрт холкутук тайаарытан ааспытыгар, ким эрэ: «Анемподист Софронов», — диэн ботугураата. Амма Аччыгыйа
[Дьахтар матасыыкылынан] Дьиэтин диэки Дьигиһитэн барда, Тапталлааҕын диэки Тайаарыта дайбатта. Р. Баҕатаайыскай
Митька балалаайкатын сөхсүтүнэ оҕуста да, …… эмиэ оонньоон, тайаарыта куоттарбахтаан, тохтото чугуппахтаан киирэн барда эбээт. Л. Толстой (тылб.)

тайаар диэнтэн холб. туһ. [Кыталыктар] Таллан былыт уорҕатынан Тайаарыһан иһэннэр, Лыҥкырдаһа ыллыылларын Быыкаа сылдьан истэрбин Мин билигин да ахтабын. Н. Дьяконов
Балалаайканы хаста да сөхсүтэн биэрдилэр уонна эмиэ биллэр биир дорҕооннор тайаарыһан түһэллэр, онтон ким да салгыбат, өссө, өссө, истиэхтэрин баҕаран иһэллэр. Л. Толстой (тылб.)

I
тыһыгыраа диэнтэн холб. туһ. Тыастар тыһыгырастылар, сааларын сомуогун туруордулар быһыылаах. И. Никифоров
Түүн үөһүгэр мастар тымныыттан, аам-даам ахсынньыга курдук, тоҥон тыһыгыраһа тыаһыыллара. В. Миронов
Араас мелодиялары таһааран мас ньуоскалар лаһыгырастылар, балалаайкалар тыҥкынастылар, трещёткалар тыһыгырастылар. «ББ»
II
даҕ. Тыһыгыраан тыаһыыр. ☉ Потрескивающий часто и негромко. Тыһыгырас тыас тыаһаата

аат. Муусука тэрилигэр (үнүстүрүмүөнүгэр) чиккэччи тардылла сылдьар, үксүгэр тимир утаҕа (муусука дорҕоонун таһаарарга аналлаах). ☉ Упругая нить преимущественно из металла, натягиваемая в музыкальных инструментах и издающая при колебаниях тон, струна
Дьикти тыастаах устуруунам, Манньыттаххыан миигин. Сүүрэн кылыгырыыр ууга Эн дорҕооҥҥун тэҥниибин. Л. Попов
Устурууналара балалаайка киэнэ этилэр, тарбаҕынан оонньоммот, чаачар тылынан аалан оонньонор этэ. ЧАИ СБМИ
Туохтан эн сырдык устуруунаҥ Эмиэ эрэлбин дэбдэттэ, Дьэҥкэ, дьэрэкээн хонуунан Кини кэлиэ диэн кэтэттэ?! УуУЛ
♦ Устурууна курдук — олус тыҥаан, тыйыһыран. ☉ соотв. как (натянутая) струна
Кыргыһыы икки ардынааҕы чуумпу, чиккэччи тардыллыбыт устурууна курдук тыыллан, тыҥаан испитэ. Софр. Данилов
«Билигин аймах буола иликпит», — Октябрина саҥата ыга тардыллыбыт устурууна курдук тыйыһыран иһилиннэ. М. Попов
Людмила наһаа тымта күүрбүтэ, дууһата устурууна курдук тыҥаабыта биллэрэ. «Чолбон»
◊ Устурууна курдук кэпс. — чиккэччи тардыллыбыт курдук көбүс-көнө. ☉ Тонкий, стройный, как натянутая струна
Бээппэ тыыллаҥнаан уһукта охсор уонна устурууна курдук чиккэс гына түһээт, дьахтары харытыттан харбаан ылан бэйэтигэр саба тардар. А. Бэрияк
Тайах атахтара устурууна курдуктара, бэйэтэ улахан да улахан, төбөтүн хантаччы туттар. «Чолбон»