Якутские буквы:

Якутский → Якутский

бардамнык

сыһ. Сиэри таһынан, олуонатык (быһыылан). ☉ Не так, как подобает, превосходя всякую меру (напр., что-л. делать)
Мантан сылтаан Бардамнык майгыланнахпына, Бар дьонум бары Баһааҕырда саныыр буолаайаҕыт. А. Софронов
Бааһынай, оробуочай Бастарын холбоон, Бардамнык үлэлээн, баабырыкалары бааралаттылар, собуоттары субуруттулар. Эллэй
Эбэ хотун икки эҥээригэр Аҥаардастыы аатырыахпын бардамнык баҕарарым, Ол баламат баҕа санаам туолбата. И. Гоголев

бардам

  1. даҕ. Харса-хабыра суох, толоос, дохсун (хол., майгы). ☉ Нахальный, наглый, дерзкий (напр., нрав)
    Баай бардам, тот дохсун (өс хоһ.). Бу бардам уол кэккэттэн урутаан бараары муҥнуур буоллаҕа. Кинини хайдах эмэ гынан ахсымнаабат гына иитиэххэ наада. Эрилик Эристиин
    Даарыйа да эмээхсин намылхай саҥатынан уолун бардам быһыытын намырата соруммата. Амма Аччыгыйа
    Тусахов уруккуттан даҕаны бардам майгытынан, хабыр быһыытынан сураҕырара. Софр. Данилов
  2. аат суолт. Харса-хабыра суох буолуу, толоос быһыы. ☉ Наглость, дерзость, спесь
    Мин аҕам бардамын билбэккэ дылы Сырдык тыын көмүскэлигэр эргэ барбыт буруйдаах буоллаҕым. Эрилик Эристиин
    Норуот Тыгын бардамын, ордуоһун, баттыгаһын, аҥаардас сэриинэн, өлөрүүнэн-сүтэриинэн дьарыктаммытын сэмэлиир. Саха сэһ. I
    Бардамы бахтат, Дохсуну тохтот, Көлдьүнү күөй! Өксөкүлээх Өлөксөй
    Хара санаа Хаҥыл бардама, Харса суоҕа Хампарыйбыта. Күннүк Уурастыырап. Тэҥн. дохсун
    ср. монг. бардам ‘гордый, чванливый’
    ◊ Бардам баай – баай киһи тостутуора, толоостук быһыыланарын ойуулуур халбаҥнаабат эпиитэт. ☉ Постоянный эпитет, отражающий крутой, деспотичный нрав богатого человека (богача)
    Ол гынан баран Күр үп Күнүскү үлэттэн көстүбэт, Бардам баай Балыыра суох барҕарбат. А. Софронов
    Ол сирбит быйаҥын киниэхэ орооммут Күннэтэ оҕустуу көлүллэр этибит. Бардам баай ап-чарай илимэр иҥнэммит Бакаайы кэтэрбит, бакыйан иһэрбит. С. Васильев. Бардам тутуу Барылы кэскил Баай <байанай> барыылаах фольк. – булчуттары араҥаччылыыр Баай хара тыа иччитин хоһуйар эпиитэт. ☉ Постоянный эпитет, используемый при описании лесного духа – щедрого покровителя охотников
    Бардам тутуу Барылы кэскил, Баай барыылаах Тойон эһэм, Истэ сэргэҕэлээ, Көрө бүдүлээ! Өксөкүлээх Өлөксөй
    Баай хара тыам иччитэ, Бардам тутуу, Барылы кэскил, Баай байанай тойон эһэм! Барар күнүм баһыйда Бастаах бэйэбин бакытан тураммын Эҕэрдэлээн эрэбин. А. Софронов
    Бардам тутуу, барылы кэскил Баай Барыылаах эһэҕит кэлэн турабын! Амма Аччыгыйа

Якутский → Русский

бардам

дерзкий, очень резкий; наглый; бардам киһи дерзкий человек.

Еще переводы:

хамский

хамский (Русский → Якутский)

прил. разг. бардам; хамский поступок бардамнык быһыыланыы.

уордан

уордан (Якутский → Якутский)

уордай диэн курдук
Олустаатахпына Уҥуоҕун тоһуттарарым, Уорданнахпына Дууһатыгар турарым. С. Зверев
Арыт абарар, уорданар Баабыр кыыллыы бардамнык. Баал Хабырыыс

дохсурҕаа

дохсурҕаа (Якутский → Якутский)

туохт. Кими-тугу билиммэт буол, кими эмэни кытта хабырдык, бардамнык сыһыаннас. ☉ Вести себя с кем-л. резко, грубо
Баҕаҕа туолан бардамнаабыт, Чохуга туолан дохсурҕаабыт. С. Васильев
Токко төрөөҥҥүн Дохсурҕаан сылдьаҕын. Д. Говоров
Тирэхтээх буолан тиргиитиибин, Дьонноох буолан дохсурҕуубун. «ХС»

бадах

бадах (Якутский → Якутский)

аат. Туох эмэ туһунан сылык, сабаҕа, чугаһатан сыанабыл. ☉ Приблизительное предположение о чем-л.; приблизительное допущение чего-л.
Бадаҕа биллибэт Баарсатын иһигэр, Табыла биллибэт элбэх таһаҕаһы ылынна. Өксөкүлээх Өлөксөй
Төрүүрэ өлбөтө, Солооһуна тубуста, Бурдуга муҥутаата, Ото олустаата, Кэлэр кэмэлдьи, Байар бадах Бокуойа суох буолла. А. Софронов
Баай оҕотун майгытынан Бадаҕы билбэккэ эрэ Бардамнык майгыланан баһаамнаан барбытым. А. Софронов

үрэйис

үрэйис (Якутский → Якутский)

үрэй диэнтэн холб. туһ. Ааспыт сахтартан мин баар курдукпун, Баламат батталы бардамнык утаран, Батаһын көтөхпүт Манчаарыгар кыттыһан, Уордаах баай уоругун үрэйсибит курдукпун. М. Ефимов. Күннүк Уурастыырап «Коммунист Сэмэн» поэматын героинята [Ира] өстөөххө эйэлэспэт кытаанах санаалаах, өстөөх баайын-дуолун үрэйсэр дьулуурдаах. КНП КУуА

тэбиэс

тэбиэс (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Кыраттан да өһүргэнэн кыыһырар, дохсуннук, бардамнык быһыыланар (үксүн эдэр, кыһалҕаны билэ илик киһи эбэтэр кыыл туһунан этэргэ). ☉ Вспыльчивый, горячий, неуравновешенный (обычно по молодости, неопытности)
[Макаар оҕонньор:] Эдэр киһи бөппүрүөк, тэбиэс буолар куолута да, мин былыр сүр дьэллэккэй, хоргус этим. А. Софронов
Оччолорго мин даҕаны Оҕо-тэбиэс хааннааҕым. С. Данилов
Оҕонньор бэйэтиттэн быдан балыс, онон хохучуол, тэбиэс иккис кэргэнин — Даарыйаны уонна оскуолаҕа үөрэнэр кыра уолун — Бүөтүркэни кытта муҥхалыыллар. Н. Габышев
2. Эдэрдии эрчимнээх, мэник-тэник. ☉ Резвый, озорной (в силу молодости)
Кинилэр сылгылара уһуулара, үргүүктэрэ, тэбиэстэрэ, сиргэмтэҕэйдэрэ суохтар. В. Протодьяконов
Күлүүк кыыс курдук тэбиэс көлүччэлэр Күн уотугар күлүмнэһэ оонньууллар. Н. Босиков
Олус тэбиэс, олус мэник Оонньохолуур ньирэйдэр, Саҥа пиэрмэ, саҥа титиик Сылааһыгар киирбиттэр. В. Башарин

агрессивный

агрессивный (Русский → Якутский)

бардам

уор

уор (Якутский → Якутский)

I
туохт. Бэйэҥ киэнэ буолбатаҕы ким да көрбөтүгэр, кимтэн да ыйыппакка эрэ кистии-саба ыл. ☉ Совершать кражу, воровать, красть
Маҥан Киргиэлэй биэтин хара Киргиэлэй уоран сиэбит үһү (тааб.: тоҥсоҕой үөннээн сиирэ). Биир уол биэстээх алтан харчыны уоран баран, амтаһыйан уордар-уоран испит. Амма Аччыгыйа
Ол киһи бу сиргэ үктэммит Бардамнык байаары, Былыргы оҥоһук дьиктитин Уораары, талаары. С. Данилов
Саха уорарын саатыргыыр, Суобаһа буолбат, айыыргыыр. Дьуон Дьаҥылы
ср. др.-тюрк. оҕурла, тюрк. оҕур, оор, урла ‘воровать, грабить’
II
1. аат.
1. Ким эмэ кыыһырар уоҕа, киҥэ. ☉ Гнев, ярость, негодование
Кыра аайыттан Кыыһыран тымтан барар, Утаабакка уора ааһан, Оонньоон-күлэн турар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Лурье кыыһырбыт уоругар илиитин мускуна-мускуна, бүөлүүрдүү ааны туора турда. Болот Боотур
Көмүө суоҕа ким да өһө, Уйуом ааргы хобун, Уйуом суоҕа арай өһөс, Хорсун бэйэм норуот уорун. И. Гоголев
Ураты күүскэ таптыыр буолан, Оҕонньор сиэнин таһыйбыт, Уора ааһаат, улам уйадыйан, Устунан бэйэтэ ытамньыйбыт. П. Тобуруокап
2. көсп. Туох эмэ дохсун, дьулусхан, киһини дьулатар күүһэ (хол., тымныыны этэргэ). ☉ Сила, крепость, свирепость, жестокость чего-л. (напр., холодов, морозов)
Амма куурбут долгуна тохтоон, Уора уостан, оргууй уста, Күөх урсуна күлүмнүү оонньоон, Биэрэктэрин бигии сытта. Дьуон Дьаҥылы
Олох тыллар ыйааҕынан Одун тымныы уорун кыйдаан …… Сандал сааспыт кэлэ турдун! Д. Апросимов
[Үрүҥ эһэ оҕото] Буурҕа, силлиэ уоруттан Букатын да толлубат. А. Кондратьев
Кэлэн иһэр кыһын уоруттан күрэнэн, төннүгэс көтөрдөр тохтоло суох соҕуруу субуһаллара. «ХС»
2. даҕ. суолт. Киһини дьулатар, салыннарар. ☉ Суровый, жестокий, лютый
Тээгэл тымныы тэйдэ, Уор дьыбар уларыйда, Хатан дьыбар халтарыйда. Саха фольк. Уот баар буолан, саха дьоно Уор тымныы тыынын уйаллар. Эллэй
Муора уор долгуна эҥсэрэ Хахаарар хаһыыттан уһуктан. Р. Гамзатов (тылб.)
♦ Уорда намырый, уоһахта салаа, уҥуохта көмүллээ көр салаа I
[Сабыйа Баай хотун:] Улуу күтүөр, тохтоо — болҕой! Уорда намырыйа түс. Омук үтүөтэ баарына Ол-бу буола олорума. П. Ойуунускай
[Өлүөнэ — Муустаах муораҕа:] Уорда намырый даа, Улуу муора хотуон, Уһугар диэри иһит! Өксөкүлээх Өлөксөй
ср. п.-монг. агур, калм., бур. уур ‘гнев, ярость’

аатыр

аатыр (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Ханнык эмэ ааты ылын, ааты иҥэрин. ☉ Получать какое-л. имя, нарекаться
Бу тумул «Хааннаах тумус» аатырбыта түөрт уонча сыл буолла. М. Доҕордуурап
Бар дьонугар кини «Өксөкүлээх Өлөксөй» диэн аатырбыта ырааппыт эбит. Суорун Омоллоон
Мин доҕорум ол көмөнү нэһилиэнньэттэн аан маҥнай ылбытын иһин Харчы Уйбаан аатырбыт. С. Федотов
2. Тугунан эрэ билин-көһүн, сураҕыр. ☉ Стать известным, популярным; славиться
Тиэтэйбит диэн наһаа күүстээх бухатыыр киһи кыайталаата. Бу бухатыыр олус аатыран эрэр. Эрилик Эристиин
Аҕаҥ барахсан Амарах муҥутаан Алааска ыалын Барытын аһатара, Байдам туттуулаах, Баай байанайдаах Булчут чулуута Буолан аатырара. И. Егоров
Эчи, аатыраҕын-аатыраҕын да, биһиэхэ олоҥхолоон иһитиннэрбитиҥ суох. В. Гаврильева
3. Ханнык эмэ ахсааҥҥа, суокка сырыт. ☉ Считаться с кем-чем-л., слыть кем-л., каким-л.
Былырыыҥҥы тохсус. Оскуолаҕа саамай ыарахан кылааһынан аатырар. Софр. Данилов
Өймөкөөн — тымныы полюһунан аатырара, кыһын манна уһуура биллэр сир, ол да буоллар быйыл манна саас олус хойутаата. Н. Заболоцкай
Саха, эбээн кыргыттара былыргыттан сэмэйдэринэн, көрсүөлэринэн аатыраллара, ол үтүө үгэһи эһиги, кыргыттар, харыстыах тустааххыт. И. Гоголев
4. Иһилин, тарҕан (сымыйата-кырдьыга биллибэт сурах, үһүйээн, кэпсээн туһунан). ☉ Распространяться, слышаться (о слухах, молве)
Куорат «үрүҥ буолбут» аатырда. Амма Аччыгыйа
Айаантан аҕыс ат тардыыта «Аарыма сэп» иһэр аатырбыта. Күннүк Уурастыырап
[Абыраамап] Дьокуускайга тугу эрэ кимиэхэ эрэ албакааттыы суукка-сокуоҥҥа сылдьар аатырара. Л. Попов
△ Ханнык эрэ тылы ыыт, тарҕат (үксүгэр сымыйа, туохтан эрэ куотунуу, албаһырыы курдук). ☉ Распространять, пускать слух, известие (обычно вымышленное, для прикрытия неблаговидных поступков)
Аҕабыыт миэтирикэттэн көрбүт аатыран, [баайдар уолаттарын] саллаакка барар саастарын биирдии нэдиэлэ ааспыт гына оҥортоон биэрбит. Амма Аччыгыйа
Киһи хараҕар тугу да аҕалбыта, оҥорбута суоҕун иһин, биир кэм солото суох аатырар. Н. Заболоцкай
♦ Аар-саарга аатыр көр аар-саар. Аҥаардастыы аатыр — киһиттэн барытыттан чорбоччу сураҕыр, кимиэхэ да тэҥнээҕэ суох буола аатыр. ☉ Особо выделяться своей известностью, славой среди всех остальных, быть прославленным сверх меры
Арҕаа эҥээргэ баайынан, атамаанынан аҥаардастыы аатырар, соҕотохтуу сураҕырар. Саха фольк. [Нүһэр Дархан:] Эбэ хотун икки эҥээригэр Аҥаардастыы аатырыахпын бардамнык баҕарарым, Ол баламат санаам туолбата. И. Гоголев
Ол соҕотоҕун сураҕырбыт, аҥаардастыы аатырбыт Баай Бакыыһа киэҥ дьиэлин мин тэлэйэн, ыар ыалдьыт, нүһэр хоноһо буолан, иэһи боруостаан көрүөм. Эрилик Эристиин
◊ Албан аатыр үрд. — киэҥник, дарбааннаахтык сураҕыр. ☉ Иметь, приобретать громкую славу
Албан аатырбыт Алмаас тааһым Ача от сытыы күөҕүнэн Арылыйа оонньоон барбытыгар Улуу Русь сирин Унаар күөх урсуна Оргууй таала долгуйда. П. Тобуруокап
Барҕа да баайданным, албан да аатырдым, Ол эрээри санаам быһаҕас... И. Гоголев

дьикти

дьикти (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Туох эрэ туспалаах, уратылаах, атыннаах, уһулуччулаах (киһи урут көрбөтөх-истибэтэх, үөйбэтэх). ☉ Необычный, необыкновенный, исключительный, оригинальный (ранее невиданный, неслыханный)
    Сорох ардыгар [Кулаковскай] туох эмэ дьикти садаачалары таайтаран, биһиги актыыбынаспытын эмиэ бэркэ көтөҕөрө. Суорун Омоллоон
    Дьэ ити дьикти [түһэн баран эстибэт] буомбалар быыстарынан биһиги чаастарбыт өстөөх кэтэҕэр ааспыттар. Т. Сметанин
    Киэҥ сирдэртэн кэлэр араас дьикти сонуҥҥа, аллаах ат сэлиитинэн тилийэ сүүрэр дьиэ таһынааҕы сээкэй сурахха-садьыкка даҕаны ким баҕарар утаппыт курдук наадыйааччы. У. Нуолур
  3. Олус кэрэ, олус үчүгэй. ☉ Чудный, чудесный, прекрасный, отличный
    Оо, дьэ, кэпсиэхтэн кэрэ, этиэхтэн дьикти айылҕа ийэ барахсан олус да силигилээбит! П. Ойуунускай
    Ол эрээри сайын Чурапчыга сылдьыбыта Сережаҕа билигин кэрэ түүл курдук дьикти өйдөбүл буолан кэлэ турар. Н. Лугинов
    Кини [Ойуунускай] саҕа иһиттэн дьикти кэрэ музыкальнай хоһоонноох поэт сахаҕа баарын мин билбэппин. Суорун Омоллоон
    Тэлгэһэ эҥин дьикти сибэккинэн көбүөрдүү симэммит. С. Васильев
  4. Олус, сүрдээх, сөҕүмэр (быһаарар тылын күүһүрдэн биэрэр). ☉ Удивительный, изумительный, поразительный (усиливает знач. определяемого слова)
    Бүгүн тымныыта дьэ дьикти.  Бүөккэ уол санаатын кытаанаҕа, саҥатын эрчимэ дьикти. А. Сыромятникова
    Баһылайым эмиэ баар. Сэгэйбитэ-ходьойбута диэн дьикти. «ХС»
  5. Киһини дьиибэргэтэр, өйдөммөт, муодалаах. ☉ Странный, чудный, непонятный
    Мин санаабар, бииргэ айаннаан барбыт дьонун кытта уҥуор туораабатаҕа дьикти. А. Сыромятникова
    Кууһума тус бэйэтин олоҕо ити кэпсээбит кэпсээниттэн итэҕэһэ суох дьикти эбит. Н. Павлов
  6. аат суолт.
  7. Киһи сөҕөр-махтайар, сонургуур түбэлтэтэ; киһи үөйбэтэх суола. ☉ Что-л. необычное, необыкновенное, оригинальное
    Саха сирин бастакы дьиктитэ - алмаас, оттон иккис дьиктитэ - ГЭС. Суорун Омоллоон
    Өй, үлэ күүһүнэн Өссө дьиктини айыахпыт, Үөрэх, билии күлүүһүнэн Өлбөт мэҥэни аһыахпыт! Күннүк Уурастыырап
    Биитэр, аҕыйах үһү дуо - оҕо эрдэҕиттэн улаатыар диэри туох эмэ кэрэни, дьиктини айарга, суруйарга дьулуспут? С. Федотов
  8. Туох эмэ олус үчүгэй, кэрэ. ☉ Что-л. прекрасное, поразительное
    Ол киһи бу сиргэ үктэммит Бардамнык байаары, Былыргы оҥоһук дьиктитин Уораары, талаары. С. Данилов
    Маша айылҕа араас дьиктилэрин, саҥа көрбүт курдук, кэрэхсээн одуулаата. М. Доҕордуурап
    Тыаҕа таҕыс, ходуһаҕа киир - барыта биир дэхси кэрэ, барыта биир дэхси дьикти. А. Бэрияк
  9. Айылҕа биллибэт, өйдөммөт көстүүтэ, киһи бэйэтэ өйүгэр-санаатыгар оҥорон итэҕэйэр туга эмэ (хол., абааһы, таҥара, өлбөт мэҥэ уута о. д. а.). ☉ Что-л. сверхъестественное, непонятное, необъяснимое (явление, сила, во что люди верят, напр., бог, черт, живая вода ит.п.)
    Мин өрүү көрдүүбүн дьиктини, Ол оннук буоллаҕа оҥоһуум, туох билиэй өлбөт да мэҥэни Көрдөөммүн, мин баҕар, булуоҕум. И. Гоголев
    Кумахха эбэтэр күөллэргэ Сытабыт биһиги булчуттар. Күһүҥҥү хараҥа түүннэргэ Дьиктилэр көстөр курдуктар. И. Эртюков
    Материализм дьиҥ баары, үөрүйэҕинэн уонна науканан бигэргэтиллэри эрэ билинэр, ол-бу дьиктилэри, абааһылары, айыылары билиммэт. ДИМ
    п.-монг. дьигтэй