куталдьый диэнтэн көстө түһүү. Адьас аттыларыгар этиҥ түһэн, дэлби ыстанан, барчаланна
Сир-дойду бүтүннүүтэ, куталдьыс гынан баран, халбас харатыныы, мөхсүмэхтээн, дьигиһийэн ыларга дылы гынна. Софр. Данилов

кынтай диэнтэн көстө түһүү. Кыталыктыыр кыылым Кыырай маҥан халлааны …… Кырыйа көтөн кэлэн, …… Кырдалым ортотугар Кынтас гына түстэ. Саха нар. ыр. Мин рожокпун тыаһаттым
Дьөрү мүнүүтэ да ааспата, мутук барчаланна, ол кэнниттэн таба кынтас гына түстэ. В. Арсеньев (тылб.)

уолах тиит — орто улахан тиит. ☉ Молодая лиственница средней величины
[Этиҥ] Уолах тиит быһаҕаһын саҕа Кутаа уотунан куйбуурданар. Суорун Омоллоон
Одунчалар обургулар — бэртээхэй уолах тиити кэрдэн кэйгэллээн түһэрэллэр. Күннүк Уурастыырап
Баараҕай тиит барчаланна, уолах тиит урусхалланна. С. Васильев

ыйылаа диэнтэн тиэт
көрүҥ. Саппарах тохтоотоҕуна сытыы баҕайы тыал суптурута сүүртэлээн ыйылаамахтыыр. Софр. Данилов
Маска бааллан турар Моойторук иччилэрин сайыһан ыйылаамахтыыр. Л. Попов
Буулдьа, миинэ, биһиги тыыммытын сылгылаан, бокуойа суох ыйылаамахтыыр, барчаланар. Н. Кондаков

дьигиһий диэнтэн дьаһ
туһ. Ол [ампаар дьиэ] диэки атыыһыт киһи быһыытынан сиэллэрэн дьигиһитэн, хаамтаран халыһытан, дьоруолатан долгутан тиийбитэ. Саха фольк. Этиҥ этэр, арыт маска сааллан барчаланар, сири-халлааны сиксигиттэн дьигиһитэр. Н. Якутскай
Биһиги кэпсэтиибитин бигэргэппиттии, «ГАЗ-63» иҥнигэһэ суох айаннаан дьигиһитэр. Н. Заболоцкай

1. ыҥырҕаа диэнтэн холб. туһ. Кинилэр [ыт оҕолоро] сүрдээх көрүдьүөс этилэр, эмиий эмээри сибиинньэ курдук ыҥырҕаһаллара, муннуларынан анньыалыыллара. Далан
   Табалар хордурҕаһаллар, тугуттар ыҥырҕаһаллар. «ХС»
   Мутук барчаланар тыаһа уонна дьиикэй сибиинньэлэр ыҥырҕаһар саҥалара иһилиннэ. В. Арсеньев (тылб.)
2. даҕ. суолт. Муннунан сыҥсыйан ыҥыргыыр саҥаны таһаарар. ☉ Судорожно всхлипывающий, плачущий, прерывая дыхание икотой. Ыппыт уйатын диэкиттэн ыҥырҕас саҥалар иһилиннилэр

тыаһы үт. туохт.
1. Үрүт-үөһэ «лиглигир-лиглигир» гынан тыаһаа (хол., туох эмэ хойуу күүскэ оргуйарыгар). ☉ Издавать энергичные клокочущие звуки в сочетании с металлическим перестуком (напр., при кипении)
Иһийбит уу-чуумпу балыыһа. Арай иһилиннэ чугас «дьуһууркаҕа» Укуол иннэтэ Оргуйан лиглигириир тыаһа. М. Тимофеев
2. Бүтэҥитик, нүһэрдик саҥар. ☉ Говорить глуховато, но веско и быстро
Иннигэр эмискэ мас тостон барчаланар тыаһа иһиллэр уонна туох эрэ нүһэр саҥа лиглигириир. Айталын

аат., кэпс. Сэнэрээт, буомба, кыранаата үлтү тэппитин үлтүркэйдэрэ, бытархайдара, кыырпахтара. ☉ Осколок (снаряда, бомбы, гранаты)
Кини [Күҥүл] фронтан улаханнык баас ылан кэлбит: өстөөх оскуолага агдатын курдаттыы тайан баран, сүрэҕин үөһэ көм этин дьөлөн, иһирдьэ киирэн хатанан хаалбыт. Суорун Омоллоон
Софрон ойоҕоһун оскуолак үлтү көтөн, тыҥатын таарыйбыт этэ. ССС
Пётр Павлов суолтан тэйээри сүүрэн эрдэҕинэ, буомба тыаһа барчаламмыта, оскуолак уҥа илиитин тоҕоноҕун таһынан дьөлө көппүтэ, иҥиирин быһа тэппитэ. «ХС»

даҕ. Атыттартан тугунан эмэ, хайа эмэ өттүнэн таһыччы уратылаах. ☉ Имеющий какое-л. отличительное качество, выделяющийся, выдающийся чем-л. из ряда подобных, исключительный
Ахтаах сүөгэй аҕырымнаах, Ааллаах дьаарбаҥ аргыстаах. Таһылҕа кулун садырыннаах, Талыы тарбыйар чаллырыыннаах. С. Зверев
Ойуур маһа барчалана түстэ да, эһэ хараҕын уота күндээрбитинэн саба нөрүйбэт дуо? Сымсам, таһылҕам сыттаҕа эбээт. Кураанах төҥүргэһи куустардаҕым дии. Ф. Постников
Икки таһылҕа кугас аты сиэтэн дьигиһитэн аҕаллылар. Ф. Постников

1. аат. Туора мас, буруус (хол., хаптаһыннары туттарарга). ☉ Поперечный брус (доска) для скрепления продольных досок
   Ким хайа иннинэ наарба үрдүгэр тэлгэтэ ууруллубут хаптаһыннары тоҕо дьулуруйан ыстаммыт Дабаан тойонун Богучевы Коля эндэппэккэ биллэ. Эрилик Эристиин
2. даҕ. суолт. Буруус мастан оҥоһуллубут, туттарыллыбыт. ☉ Соединённый, скреплённый поперечным брусом (доской)
   Үс-түөрт саһаан усталаах наарба о стуолга тимир куруускалар, тимир тэриэлкэлэр, мас ньуоскалар барчаланан сыталлар. Амма Аччыгыйа. Вадим Ионович тугу эрэ суруна олорон, наарба атахтаах сиэрдийэ остуол үрдүгэр, үлэһиттэрэ тутан киирбит иһиттэрин уурталаабыттарыгар, соһуйбут к у р д у к , күө-дьаа буола түстэ. Тумар ча
   русск. нарва