сов. барыһыр, бай.

сов., выгадывать несов. что сүүй, барыһыр, ордорун; выгадать время бириэмэтэ сүүй.

м. уст. барыс, барыһырыы.

сыһ. Элбэх үбү-аһы ылбычча, барыһырбычча. ☉ Имея большую доходность, получив большую прибыль. Дохуотурбучча, өссө биир маҕаһыыны аһарга быһаарыннылар

туохт. Дохуоттаах буол, барыһыр. ☉ Иметь, получать доход
1957 сыллаахха өҥ сайын буолбута, холкуос дохуотурбута. В. Протодьяконов
Бүгүн кини икки киһи сиэбигэр ыалласпыт, иккиэннэриттэн дохуотурбут... Д. Таас

туохт. Барыста ыл, барыһыр. ☉ Изыскивать, получать доход, прибыль (для себя)
Кини онтон ночооттонуо суоҕа – барыстаныа! Н. Якутскай
Ол оонньууттан ким эмэ барыстаныа, хараҥа ньыманан хармаанын хаҥатыныа суохтаах. И. Федосеев

туохт., кэпс. Тугу эмэ барыһырар гына атыылаа. ☉ Продавать что-л. с выгодой для себя
[Атыыһыт Акыым:] Табаар бөҕөнү иэс хоторон аҕалан, нэһилиэкпэр торгуйдуом. Күндэ. Тоҥ эппин торгуйдуур Толкуй киирдэ да, Торуосалаах остуолу Туруордум… Саха нар. ыр. III
Харса суох нойоттор Лотуоктаах бөппүрүөскэ Торгуйдуу ойоллор. В. Чиряев

аат. Табаары, аһы-үөлү о. д. а. кууһунан атыылаһан ылан, үксүгэр атын сиргэ илдьэн, барыһырар сыаллаах сыанатын үрдэтэн атыылааһын. ☉ Скупка и перепродажа частным лицам продуктов, товаров широкого потребления и т. д. с целью наживы, спекуляция
Түргэнник үүнэр куораттар тулаларыгар сиринэн үспүкүлээннээһин эмиэ финансовай хапытаалга уһулуччу барыстаах буолбута. «ХС»

туохт.
1. Кими, тугу эмэ салыннар, хаттаан оҥорбот гын; кимиэхэ туохха эмэ тоһун биэр. ☉ Дать кому-л. острастку, суровый, горький урок, проучить
[Уйбаан:] Кэһэтэр гына дьүүллүүллэрэ буоллар үчүгэй буолуо этэ. А. Софронов
Сиргэ күүскүтүнэн киирбиккитин кэһэтиэх баар этэ. Амма Аччыгыйа
Хоту дойду киһитэбин. Хантан тымныы кэһэтиэй, Хата бэйэм кэһэтэбин. С. Тарасов
2. кэпс. Кими, тугу эрэ кыайа тут (хол., өлгөмнүк, элбэхтик бултуй, чэпчэкитик барыһыр эҥин). ☉ Легко расправляться с кем-чем-л. (напр., много и легко добывать зверя)
Дьиэлэрин тула ыһылла сытар айылҕа барахсан быйаҥын, сугуну, кэһэтэр эбиттэр. С. Руфов
Кини сатыылаабыт андыны кэһэтэн тахсар ини. Н. Заболоцкай
«Кииһи ол киһи кэһэттэҕэ буолуо», — дии-дии, Охоноос эмиэ табаҕын кэбийдэ. А. Кривошапкин (тылб.)

туохт.
1. Туох эмэ наадаҕар тугунан эмэ тутун, тугу эмэ тутун. ☉ Пользоваться чем-л., использовать что-л. [Дьүөгэ Дьөгүөр:] Кирилэ Кинээс отум-бурдугум сиринэн үс сылы мэлдьи туһанна. П. Ойуунускай
[Калинин холкуоска] сиилэһи табан туһаналлар. Эрилик Эристиин
Былыргы сахалар аһылыктарыгар араас үүнээйини туһаналлара. ПНЕ СТ
2. Бэйэҥ тускар туохтан эмэ туһата таһаарын, барыһыр. ☉ Извлекать из чего-л. выгоду для себя
Эн тулаайаххынан, Эн көмүскэлэ суоххунан туһанаары ыҥырбатаҕым. А. Софронов
Баклановка бу киһи кыһалҕатын туһанар өй көтөн түһэр. Н. Якутскай
[Маайыс:] Мин алҕаспынан туһаммаккар көрдөһүөм этэ. С. Ефремов