несов. кого-что 1. (притеснять) баттаа, баттаа-үктээ; 2. перен. (удручать) баттаа; его угнетало тяжёлое горе кинини ыар санаа баттыыра.

аат. Атаҕастааччы, кыһарыйааччы, баттааччы-үктээччи. ☉ Обидчик, притеснитель, угнетатель
Өскө сэрии буоллаҕына, Өстөөх саба түстэҕинэ — Көҥүл, дьоллоох олохпутун Көмүскэһэ барыахпыт, Күөмчүһүттэр үөрдэрин Күдэн гынан ыһыахпыт! Күннүк Уурастыырап

аат., хом. суолт., истор. Кыамматы уонна дьадаҥылары баттаан-үктээн олорбут тыа баайа. ☉ Сельский богач-кулак
Суох! Саас ол эрэ буолбатах – Днепрострой сүрэҕин тэбиитэ, Куйбаҥ кутурук баай-кулаак Батталлыын тимирэр чүөмпэтэ. Эллэй
Оччоҕо баай-кулаак Оттубут уота Умуллан сүппүтэ, Сибиниэс ардахтаах, Силлиэбит түспүтэ. П. Тулааһынап
Баттаабыт-үктээбит Баай-кулаак көрдөһүүтүгэр Бар дьон долгуйбата. С. Васильев

туохт. Мэтэлдьий, өҕүллэҥнээ (күүскэ баттаатахха, үктээтэххэ). ☉ Пружинисто выгибаться, пружинить (при сильном надавливании)
Үктээтэххэ өҕүлдьүйбэт Үрдүк мындаалаах, Кэбиэлээтэххэ кэйбэлдьийбэт Кэтит киэлилээх Аан дайды. П. Ойуунускай
Баттаатахха маталдьыйбат, Үктээтэххэ өҕүлдьүйбэт, Тэбистэххэ кэдэлдьийбэт Кэҥириир кэтит үөтүкэн. Күннүк Уурастыырап

аат. Кими эмэ баттааһын-үктээһин, көлөһүннээһин. ☉ Притеснение, угнетение, преследование кого-л. [Дьадаҥы киһи] Үтүргэҥҥэ-хабырҕаҥҥа сылдьан, Үүнүүтэ суох баҕайы Үрүйэ баһыгар олохтонон, Үлэтэхамнаһа үөтэлээбэтэх. Эрилик Эристиин
Хата үтүргэн-хабырҕан барыта ааста: араас хаайыылар, көскө ыытыы, дьэҥдьиир... Өрөбөлүүссүйэ! З. Воскресенская (тылб.)

аат. Ыар үлэнэн булуллубут, көлөһүн (күүс-уох) түмүгэ. ☉ Непосильный напряженный труд
[Көстөкүүн:] Баай баарын тухары …… киһи киһи эрэйин-көлөһүнүн баттаан-үктээн сиирэ-аһыыра сүтүө суоҕа. Күндэ
Ис-искэ эрэйи-көлөһүнү эмиэ да санаһыахпыт этэ. П. Тобуруокап

аат. Улаханнык өһүргэтии; үүрүү-түрүйүү, кырбааһын; баттааһын-үктээһин, көлөһүннээһин. ☉ Нанесение большой обиды, оскорбление; притеснение, нанесение побоев кому-л.
Аан дойдуга баттабыл, атаҕастабыл диэн суох буолуохтаах, Иэҕэйэр икки атахтаах баай-дьадаҥы, нуучча-саха бары тэҥ буолуохтаах. Күндэ
Оттон оҕо эрдэхпинэ сынньыллыыны, атаҕастабылы атаҕастанным ини. Көр, биирдэ хараҕым уута тахсыбытын өйдөөбөппүн эбээт. Амма Аччыгыйа
Эн даҕаны киһиттэн атаҕастанан атаҕастабыл амтанын бил ээ. Эрилик Эристиин

даҕ.
1. Олус сымнаҕас, куталдьыйа сылдьар; киһи баттыырын, үктүүрүн уйбат, тимирэ сылдьар. ☉ Плавно, мягко колыхающийся, колеблющийся, зыбкий
[Эмээхсин] сүрдээх кэтит орону оһох иннигэр туруортаран баран, күөгэлдьигэс бэриинэҕэ күөлэһийэ сытар. Амма Аччыгыйа
Антон күөгэлдьигэс кутаҕа тэһитэ түһэ-түһэ кытыы диэки тахсан иһэн, …… ким эрэ хаһыытыырын дуу, ытыырын дуу иһиттэ. Т. Сметанин
2. Биир чопчу быһыыта суох, биир кэм хамсыы-имсии, устаҥныы, уунаҥныы сылдьар. ☉ Имеющий бесформенный вид, колышущийся, находящийся в движении, волнении, волнующийся
Күөгэлдьигэс дьэргэлгэн. — Хайа хапчаанынан киирэр суол бүтүннүү сыарҕаларынан, …… күөгэлдьигэс кыһыл саллааттарынан ыга симиллибит. Амма Аччыгыйа

туохт.
1. Тугу эмэ (хол., иһити) кыҥнары тут. ☉ Наклонять что-л. набок
Уҥа илиитигэр тутан турбут куруускатын уот үс өттүгэр иҥнэрэн ас кутта. П. Филиппов
Хобочук ньаалбаан үүдэһиннээх чааскытын иҥнэрэн, итии чэйин бүлүүһэҕэ куттан дьалкыһытан иһэн, биллэрик түннүккэ сыстан, эҥээргэ тиийэн эрэр дьону батыһа көрөн дьэбидийбит. П. Аввакумов
2. көсп. Күүскүнэн ньүдьү балайдык саба баттаа-үктээ; алдьат-айгырат; өлөрсүтэр. ☉ Разрушать, уничтожать, расстраивать (посредством грубой силы)
Икки атах аймаҕын Этин сэймэктииргэ, Кэрдэн кэйгэллииргэ Илбиһирэн турбут, Иҥнэрэр эрэ идэлээх Түөкүн бииһин сэриитэ …… Түөкүннүү түрбүөтээн түспүтэ. Саха фольк. Алтан Харах онтон кыһыйан-абаран, Болтоһуну иин курдук иҥнэрэн баарта үһү. Күннүк Уурастыырап
Орто дойду дьолун тохтордулар, төрүүр оҕо уйатын түҥнэрдилэр, иитэр сүөһү күрүөтүн иҥнэрдилэр. Ньургун Боотур
Киһи төрдүн иҥнэрбит дьоннор. «ХС»

туохт.
1. Кими эмэ туох да олоҕо суох улаханнык хомот, өһүргэт. ☉ Обижать, оскорблять кого-л. без каких-л. на то оснований
Бу, Мачайар Баһылай, эн миигин атаҕастыырыҥ итиччэ дуу, хайдаҕый? Саха фольк. Ити далга баппатах далаҕа, ити дьиэҕэ баппатах дьэллик, ити аартыкка баппатах акаары эйигин атаҕастаата. П. Ойуунускай
Кинини [Карандышевы] бары атаҕастыыллар, күлүү-элэк оҥостоллор, дьэ онтон эмискэ бу киһиэхэ куорат бастыҥ кырасаабыссата Лариса эргэ тахсарга сөбүлэнэр. Софр. Данилов
△ Аанньа ахтыма, ахсарыма. ☉ Не уделять должного внимания, пренебрегать кем-чем-л. «Кэбис, инньэ диэмэ, мин эйигин дьиэҕэр тиийэ тиэрдиэхтээхпин
Эписиэр чиэһин атаҕастаама», — диэбитэ Ганс. Суорун Омоллоон
2. Кими эмэ сэнээҥҥин үүр-түрүй, кырбаа. ☉ Пренебрегая кем-л., унижать, наносить побои, избивать
Эн ойоҕум эрэ диэн кырбыырыҥ, атаҕастыырыҥ сатаммат. А. Софронов
«Хомсомуолтан бөх буолан илбиллибит дьиккэр киһини атаҕастыыр», — дии-дии хараҕа кылахыс гынна, уоһа сөтөрүйдэ. П. Ойуунускай
Ол күтүр, дьахтар сэбиэтин хотуна Маайа: «Эриҥ олус атаҕастыыр буоллаҕына, арахсан хаал ээ», — диэбитэ чахчы. Амма Аччыгыйа
△ Кими эмэ баттаа-үктээ, көлөһүннээ. ☉ Обижать, оскорблять, угнетать кого-л.
Киһини киһиэхэ холуйбаттара, атаҕастыыллара, киһини үөн курдук саныыллара бэрт ээ. А. Софронов
Эн, тоойуом, ити тылыгар боротокуол оҥордоргун үчүгэй буолуо этэ. Куруук ити курдук миигин атаҕастыыр, ыт курдук саныыр. Н. Неустроев
«Дьадаҥылар, хамначчыттар, эһиги бэйэҕит былааскыт, эһигини ким баттыырын, атаҕастыырын эһиги бэйэҕит билэҕит»,— диир боломуочунай. Күндэ