көр биирдэрэ
Уҥуохтартан бииргэһэ тыҥырах курдук баҕыырдаах, бииргэһэ атырдьах курдук салаалаах. И. Гоголев

килбэй диэнтэн холб. туһ. Тыа үрдүнэн Саян хайам Чыпчааллара килбэһэллэр. П. Тобуруокап
Хотой оҕото …… баҕыырдаах тыҥырахтара килбэһэн, тумса токуруйан олорор буолар. Е. Макаров
Буойун дьоннор куйахтара күн тыган килбэстилэр. Ш. Руставели (тылб.)

1. (животное) куоска; 2. кошки мн. * *(на горной обуви) тиистээх уллуҥах (хайаҕа сылдьар дьон атахтарыгар кэтэр тиистээх тимирдэрэ); 3. кошки мн. (для лазанья по столбам) тыҥырах тимир (баҕанаҕа ыттар тимир); 4. тех. куоска (үөһэ ыттарга туттуллар баҕыырдаах тимир); # между ними *чёрная кошка пробежала икки ардыларынан хара куоска ааспыт *(атааннаспыттар); жить как кошка с собакой ыттаах куоска курдук олор (иирээннээхтик); знает кошка, чьё мясо съела погов. куоска ким этин сиэбитин билэр, айыылаах айыыта таайар.

I
аат.
1. Хойгуотааҕар кээмэйинэн кыра, биир эбэтэр икки өттүнэн биилээх, дьоҕус тимир сэп (оһох тутарга кирпииччэни алдьатарга, көөрөтөргө туттуллар). ☉ Кирка
Ипатий Ханчыыһын, аҕыйах оҕолору көмө ылан, оһох тутан кииркэтин тыаһа чачыргыыр. М. Доҕордуурап
2
хойгуо диэн курдук. Уон аҕыһын эрэ туолбут, өссө эт тута илик, иинэҕэс, куйа уолчаан …… кииркэнэн тоҥ буору сырбата сатыыр. Н. Кондаков
Ортолуу хаһыллыбыт балачча улахан иин томтойо сытар буорун үрдүгэр кииркэлэр, лаппаакылар онно-манна ыһылла сыталлар. С. Никифоров
II
түөлбэ. атара 2 диэн курдук
Силээннээх эбээннэрэ оҕо эрдэхтэриттэн түөрт-биэс миэтэрэ уһуннаах ураҕас төбөтүгэр саайыллыбыт баҕыырдаах тимиринэн — кииркэнэн балыгы бултуу үөрэнэн-үөрэнэн, сыыһа-халты туттубаттар. И. Федосеев

сыһ.
1. Туох эмэ хатыыта биллэр гына. ☉ Чем-л. колючим, шершавым (напр., прикоснуться)
Силис курдук баҕыырдаах тарбахтарынан кини сылаас, сымнаҕас илиитин хатыылаахтык бобута туппуттара. Ойуку
2. көсп. Киһини кыһытар, хомотор, өһүргэтэр курдук (хол., тыллас); сөбүлээбэтэхтии, ахсарбатахтык, хаҕыстык (хол., тутун). ☉ Язвительно, колко; холодно, недружелюбно
Мин оҥорорбун, мин этэрбин барытын кыйахана көрсөр, миигин кытта хатыылаахтык кэпсэтэр. Софр. Данилов
«Табаарыс Сорокин», «халбархай кавалер» диэн тыллар хатыылаахтык, сэнэбиллээхтик иһилиннилэр. Р. Баҕатаайыскай
Мааны, бүтүннүү солко таҥастаах кыыһы уол хатыылаахтык одууласта. А. Сыромятникова
«Уопсай бэрээдэктэн ханна туораары гынаҕын?!» — диэн күтүөтэ хатыылаахтык саҥарда. Дьүөгэ Ааныстыырап
Ийэм миигин биирдэ да кытаанахтык, хатыылаахтык саҥарбыта суоҕа. «ХС»
◊ Хатыылаахтык көр көр көр I
Ийэм уол диэки хатыылаахтык көрбөхтөөтө, чахчы сөбүлээбэтэ быһыылаах. А. Сыромятникова
Кини миигин хатыылаахтык Сэмэлиирдии көрбүтэ Сүр сытыытык, ыарыылаахтык Сүрэхпэр күөйэн киирдэ. Чэчир-72

I
аат. Мас уктаах, аҥаар эбэтэр икки өттүнэн уһуктаах төбөлөөх буору хаһарга аналлаах тимир сэп. ☉ Кирка, кайло
Хойгуолаах хойгуонан, баҕыырдаах баҕыырынан ыскылаат маһын үрэйэн, киэр ыһаллар. Н. Якутскай
Киһи хойгуотун кыыратан баран, умуһаҕыттан ыстанан таҕыста. Н. Заболоцкай
Кеша алдьаммыт үтүлүктээх илиитэ хойгуо угар хаарыйтардар да, күүһүн муҥунан табыйара. Н. Абыйчанин
Хойгуонан сырбаттах ахсын бытарыйа ыһыллар муус кыырпахтара фара уотугар араастаан кылабачыһаллара. Тулхадыйбат д.
II
аат., эргэр. Барар-кэлэр сиргэ, суолга үүнэн турар маска суора охсон оҥоһуллар бэлиэ. ☉ Зарубка, метка на дереве, указывающая дорогу
Тус илин туһааннаах суолум Буолуох тустаах диэн, Тоҕус толуу хатыҥҥа Тоҕус саламаны баайтарбыт, Тоҕус хойгуону оҕустарбыт. С. Зверев
Былыргы тыаһыттар, булчуттар сөбүлээбит сирдэрин бары: «Бу биһиэнэ», — диэн маска хойгуо охсон, быыс туруоран кээһэллэр. Саха сэһ. II