күлүгүлдьүт диэнтэн хай
аата. Барыта күдээринэ күлүгүлдьүтүү. Н. Лугинов
Саҥа дьиэ туппуттар, Сабыта быраҕан оҥорбуттар — Күлүгүлдьүтүү күннээбит, Барыгылдьытыы баһаамнаабыт. С. Тимофеев

туохт. Бадарааҥҥа кубулуй, сытый (уһуннук ууга ылларан — сири этэргэ). ☉ Заболачиваться, портиться (долго находясь под водой — о почве)
Сааскы уу түһэн биэрбэтэҕинэ сириҥ ньаалыран, туһатынааҕар буортута баһаамныах курдук буолан ылаттыыр. С. Федотов

аат. Туох эмэ туһунан сылык, сабаҕа, чугаһатан сыанабыл. ☉ Приблизительное предположение о чем-л.; приблизительное допущение чего-л.
Бадаҕа биллибэт Баарсатын иһигэр, Табыла биллибэт элбэх таһаҕаһы ылынна. Өксөкүлээх Өлөксөй
Төрүүрэ өлбөтө, Солооһуна тубуста, Бурдуга муҥутаата, Ото олустаата, Кэлэр кэмэлдьи, Байар бадах Бокуойа суох буолла. А. Софронов
Баай оҕотун майгытынан Бадаҕы билбэккэ эрэ Бардамнык майгыланан баһаамнаан барбытым. А. Софронов

аат. Хойуутук төттөрү-таары, быыстала суох хаамсыы, айан, сырыы. ☉ Оживленное движение, постоянная езда, ходьба в разных направлениях
Уулуссаҕа киһи көбүөхтэс. Төттөрү-таары аалсыы, кэлии-барыы баһаамнаабыт. А. Софронов
Буоста суола икки киин уулуссаларбыт икки силлиһэ бараллар, онон, кэлии-барыы барыта биир сүлбэнэн устуоҕа. П. Ойуунускай
Дьураа нэһилиэгэ ыраах үрэх баһын курдук, кэлиитэ-барыыта суох, кэнэн дьоннордоох, ситэ сайда, үөрэхтэнэ илик ыччаттардаах дойду. И. Никифоров

сыһ. Утарыта баран-кэлэн, барбыт хайысхаҕынан төннөн (хол., хаамп). ☉ То в одну, то в другую сторону, туда-сюда, взад-вперёд (напр., ходить)
[Уулуссаҕа] төттөрүтаары аалсыы, кэлии-барыы баһаамнаабыт. А. Софронов
Киристиэп түүн оскуола уонна таҥара дьиэтин икки ардыгар үгүс дьон төттөрү-таары субуста. Амма Аччыгыйа
Сэмэнчик бииргэ сылдьар доҕоро, атаҕа тоҥон, төттөрү-таары хаама сылдьарыгар тиийэр. Н. Якутскай

1. аалыс диэнтэн хай. аата. Хатырбыт тараһа икки хатырыктаах мас буоланнар хатыылаах аалсыытыгар кэм туох эрэ тахсыах тустаах. Эрилик Эристиин
   Уулуссаҕа киһи көбүөхтэс. Төттөрү-таары аалсыы, кэлии-барыы баһаамнаабыт. А. Софронов
   Ирбитин оптуобуска киирдэ. Дьон аалсыытыгар кыһаммакка, бэйэтэ саныыр санаалаах истэ. В. Яковлев
2. көсп. Сөпсөспөт буолуу, хабырыйсыы, адаарыһыы. ☉ Конфликты, столкновения (между людьми, поколениями)
   Көлүөнэлэр солбуйсуулара былыр былыргыттан судургутук, аалсыыта-араабыта суох ааспат. И. Аргунов
   Үйэлэр алтыһыыларын, аныгы былыргыны кытары аалсыытын, атааннаһыытын итиэннэ аргыстаһыытын туһунан кини [Торопуун] хаһыаттарга, сурунаалларга ирдээн туран сэҥээрэн ааҕар. В. Яковлев
3. физ. Эттик атын эттик ньууругар сыстан хамсыыра. ☉ Трение
   Атах таҥаһын уллуҥа тротуары кытта аалсыытын улаатыннараары, муус тоҥот саҕана тротуарга кумах куталлар. ПАВ Ф-6
   ◊ Аалсыы күүһэ физ. — биир эттик атын эттик ньуурун устун хамсыырыгар үөскүүр уонна ол хамсааһыны утарсар күүс. ☉ Сила трения.

1. даҕ.
2. Өрүһүнэн, үрэҕинэн устан ааһан иһэр. ☉ Плавающий в воде
   Оҕонньор барахсан үөрүмүнэ, чүөмпэҕэ тимирэн иһэн устугас маһы таба харбаан, үөһэ дагдас гыммыт кэриэтэ буоллаҕа дии. Софр. Данилов
   Охоноон сүгэһэрин түһэрэн, суол кытыытыгар сытар, үс сыллааҕы улахан ууга кэлэн хаалбыт устугас дүлүҥҥэ олордо. Н. Лугинов
   Үрүйэ ортотугар устугас мас харгылаан хаалбыт. Н. Абыйчанин
3. Устан ааһан иһэр (хол., былыт); быстах биллэн ааһар (хол., тыал). ☉ Плывущий (напр., об облаках); переменчивый (напр., о ветре)
   Устугас былыттар аастылар Ырайга ыттар биллибэт Арай эн эрэ кэлэргин Ахта саныыбын, күүтэбин. В. Чиряев
   Уонна мин суолбар дьол аһыллыыта Устугас тыал буолан, туораан биэрбиккин. «Чолбон»
4. кэпс. Олохтоох буолбатах, кэлии-барыы, быралгы. ☉ Не местный, приезжий, скитающийся
   Сибиир улахан куораттарыгар араас устугас, бырах дьоннор баһаамнаабыттар. И. Гоголев
   Устугас, тастан кэлбит харчылаах дьон сири атыылаһалларын бопсуохха наада. ВУА БС
   Биир эдэр дьахтар, олоҕун оҥостор баҕаттан, түптээн миэстэтин була илик устугас киһини дьиэтигэр киллэрбит. «Кыым»
5. көсп. Кэннигэр хаалан иһэр, ааһымтыа (хол., олох). ☉ Непостоянный, переменчивый, проходящий (напр., о жизни)
   Көннөрү устугас олохтон көтөн, үөһэ тардыһан бараҕын. Н. Габышев
   Таптал, ырыа, биллэн турар, кэбирэх даҕаны, устугас даҕаны. В. Гаврильева
   «Биһиги устугас олохпутугар араас буолааччы», — диэтэ Топорков табах тардатарда. «ХС»
6. аат суолт.
7. Өрүһүнэн, үрэҕинэн устан иһэр туох эмэ (хол., мас). ☉ Что-л. плывущее по воде (напр., дерево)
   Мин төрүт Өлүөнэ өрүспүнэн Үгүс да устугас айанныыр. М. Тимофеев
   Халтаама отуу сыыһа тутунна, туох эмэ устугас эбэтэр борохуот ааһаарай диэн кэтэстэ. В. Чиряев
8. көсп., кэпс. Түптээх үлэтэ, олорор сирэ суох, быралгы киһи. ☉ Человек без определённого места жительства, безработный, скиталец, бродяга
   Мин курдук дьэлликтэр, быралгылар, хаамаайылар, устугастар — нуучча да, саха да элбэх этибит. И. Никифоров
   Араас сүүлүктэр, кэлэр-барар устугастар арыгынан мончууктаан, булчуттар түүлээхтэрин хоро таһан эрэллэр дии. И. Семёнов
   Бэҕэһээ кэлбит, сарсын барар устугастар төрүт олохтоохтор дьылҕаларын, кэскиллэрин тоҕо быһаарыах тустаахтарый? «Кыым»
   Араас дьон, кэлэ-бара сылдьар устугастар үлэлээн күлүҥнээбитэ буолан иһэн, күрээн хаалаллара. КДМ ОККО
   ◊ Устугас сырыт — ханна да олохсуйан тохтоомо, кэриимнээ. ☉ Вести непоседливый образ жизни, скитаться, бродяжничать
   Алдьаммыт тыраахтары солбуйтара утаараҕыт, онтон төттөрү сиилэспэр аҕалаҕыт, туох үлүгэрэй, бу, устугас сырытыннарар диэн. Түксү! В. Яковлев
   Быралгы айаны тутуһан Бу маннык устугас сылдьаммын Ийэбин көрбөккө хаалыам диэн Эмиэ да дьиксинэр эбиппин. В. Дедюкин