көр баһырхай
Оччолорго маннык баһархай үүнүү таҕыстаҕына, кини түөрт уон буут сиэмэни ылара. В. Протодьяконов
Саха сирин соҕуруу эҥэригэр хайдахтаах курдук киһи хараҕа халтарыйар баһархай тутуута барарый? «ХС»
Баара суоҕа биэс киһилээх звено үлэтэ диэтэххэ – баһархай! Үлэ үө.
Якутский → Якутский
баһархай
Еще переводы:
өрөгөйдөөхтүк (Якутский → Якутский)
сыһ. Үөрүүлээхтик-көтүүлээхтик, кыайыылаахтыкхотуулаахтык. ☉ Торжественно, успешно, триумфально
Өрөгөйдөөхтүк сылдьарга алгыыр сылаас сымнаҕас хаһыылар унаарыстылар. Амма Аччыгыйа
Кини [Сметанин] баһархай айар талаана өрөгөйдөөхтүк сайдар суолугар дьэ саҥардыы киирэн иһэн, 1947 сыллаах сайын ыалдьан өлбүтэ. Софр. Данилов
суорҕаннаа (Якутский → Якутский)
туохт.
1. Суорҕаннаах гын; суорҕанынан сап. ☉ Снабжать, обеспечивать одеялом; накрывать одеялом
[Арыгы] Арбаҕас таҥастыыр, Оробуоһа суорҕанныыр, Сутука курдуур. Өксөкүлээх Өлөксөй
2. көсп. Тугунан эмэ бүрүй, сап. ☉ Покрывать, накрывать что-л. чем-л.; ложиться на что-л. (напр., о снеге)
Күһүҥҥү хаар хаһыҥ сарсыардалар Ёлка үрүҥ көмүс мөһүүрэтэ суорҕаннаабыт Остуоруйа дойдутун санаталлар. П. Тобуруокап
Хагдарыйа нухарыйбыт Хара сири суорҕанныы, Хаҕыс өҥнөөх халлаантан Халыҥ хаарбыт түспүтэ. Күннүк Уурастыырап
Суорҕаннаан турбут муус үллүгүн Бу дойду уһуктан бурайда. «ХС»
3. көсп., кэпс. Муҥхалаан өлгөм балыгы таһаар. ☉ Вытянуть неводом большое количество рыбы
Мууһу аннынан муҥхалааһыҥҥа баһархай элбэх балыгы суорҕаннаабытын хойукка диэри кэпсээн оҥостоллоро. БН СУ
балысхан (Якутский → Якутский)
даҕ.
1. Киһини сөхтөрөр элбэх, улахан. ☉ Огромный, громадный
Омуннаах бу олоҥхо дойдутугар Үөрэхтээх да өтөрү көрбөтөх, Билээччи да билбэтэх Баһархай тутуу барҕарыаҕа, Балысхан быйаҥ таһыллыаҕа. С. Зверев
Сотору өстөөх тааҥкалара умайан балысхан уотунан өрө күлүбүрээбиттэрэ, киһи уҥуоҕун курдук, күлүгүрэн туран хаалбыттара. М. Доҕордуурап
Уол хоту дойду тыйыс айылҕатын баһылыыр, кур тоҥ буортан балысхан үүнүүнү ылар баҕа санааларын кэпсиирэ. Софр. Данилов
2. Олус улахан, сөҕүмэр. ☉ Очень большой, разительный
Сахаларга олоҥхоһут идэлээх дьон хастыы эмэ олоҥхону толорон иһитиннэрэр балысхан талааннаахтара. «Кыым»
Аны отучча сыл барар киһи тугу эрэ көрөр этэ, оо, балысхан сайдыы онно буолуо ээ. В. Протодьяконов
Мин өй-санаа Үрдүккэ дьурулуур Үрдүк үөрүүтүн, Балысхан манньыйыытын Олус, олус үчүгэйдик билэбин. И.Гоголев. Билиҥҥи биһиги балысхан сайдыылаах олохпутугар уулусса диэн – бу бэйэтэ туспа сокуоннаах, мүччүрүйбэт быраабылалаах кытаанах оскуола. «Кыым»
түллэҥнээ (Якутский → Якутский)
туохт.
1. Күүрэн өрө-таҥнары түллүтэлээ (хол., уу); өрүтэ үллэҥнээ (хол., сир). ☉ Сильно волноваться (напр., о воде); вздыматься (напр., о земле)
Энэлийэр, ытыыр киэҥ Днепр, Күүстээх силлиэ-тыал сирилиир, Сиргэ тиийэ талах иэҕэҥниир, Баһархай долгун түллэҥниир. И. Чаҕылҕан
Онтон арыы кутуругун эргийэн, өрүтэ түллэҥнии сытар үөскэ киирэн кэллилэр. Эрилик Эристиин
Тохтуохча гына-гына сир иччилээхтик түллэҥниирэ. И. Федосеев
△ Күүрэн хамсаа, үллэҥнээ (хол., сирэй быччыҥын этэргэ). ☉ Сокращаться, сжиматься и расслабляться (о мышцах — напр., лица)
Оҕонньор мүчүҥнүүр, омурда күөртүү түллэҥниир. С. Васильев
Аһылык маассата буһан истэҕин аайы куртах эркинэ түллэҥнээн кумуллуутугар куртахтан тахсан синньигэс оһоҕоско киирэн иһэр. СИиТ
2. Өҕүллэҥнээ, өҕүллэҥнии хамсаа. ☉ Гнуться, изгибаться, пружинить
Аал Луук Мас Төрүттүүн түллэҥнээтэ, Төбөлүүн түөрэҥнээтэ, Лаабычаан көмүс сэбирдэхтэрэ Иирэ-илибирии түстүлэр. П. Ойуунускай
Хотууру тумсунан маска тирээн баттыалаан көрүллэр, онуоха үчүгэй тимирдээх сытыы хотуур түллэҥнээччитэ суох. СБХА
△ Өрөтаҥнары бүгүллэҥнээн сыҕарый, бүгүллэҥнээн мөҕүс (хол., сыылааччылары этэргэ). ☉ Ползать, передвигаться, извиваясь всем телом, извиваться (напр., о пресмыкающихся)
Моҕой кыылым мохсоҕолтон куттанан мөлбөрүс гынан түллэҥнии түстэ. П. Ойуунускай
Өлөртөн куотаары түллэҥнээн, Уол сордоох сир диэки мөҕүстэ. Эрилик Эристиин
Ардах чиэрбэтэ [иннэнэн таарыйдахха] араастаан түллэҥниэн, этин илин эрэ эбэтэр кэлин эрэ өттүн мунньары тардыан сөп. ББЕ З
3. Өрүтэ уһуур (хол., уоту, буруону этэргэ). ☉ Стремительно подниматься, взмывать вверх (напр., о пламени, дыме)
Икки өттүлэриттэн буруо түллэҥниир, наһаа элбэх ыҥырыа көппүтүн курдук буулдьа тыаһа дыыгыныыр. Амма Аччыгыйа
Сүүнэ улахан уоттар өрүтэ түллэҥнээн эрэллэрэ баара да, ханна да барбыппын өйдөөмүнэ хаалбытым. П. Чуукаар
Сыл сыыллар аҥаара Сырдаабат халлааннаах, Түллэҥнии оргуйбут Түптэлэс тымныылаах. И. Чаҕылҕан
4. кэпс. Улахан хамсааһыннаах, сүгүлээннээх буол (хол., дьон халҕаһатын этэргэ). ☉ Приходить в движение, колыхаться (напр., о многолюдной толпе)
Борохуолка эбэ бүгүн эмиэ үллэҥнээбит, Болуоссат саҥа киэҥ таһаата түллэҥнээбит. С. Тарасов
Эмискэ саалаҕа ытыс тыаһа ньиргийэр, саала хамсыыр, өрүтэ түллэҥниир. И. Бочкарёв
Күрэх төлөн үлэнэн Күүрэ буолак оргуйда, Көлө өрө түллэҥнээн Хотоҕостуу субуйда. Күн Дьирибинэ
5. көсп. Күүр, оргуй (хол., олох, санаа туһунан). ☉ Кипеть, бурлить (напр., о жизни, чувствах)
Кини түөһүн иһигэр Түллэҥниир киҥэ-наара, Түмүллэллэр ыар санаалара. М. Ефимов
Өлүөнэ икки өттө дьолу-соргуну уһанар олоҕунан түллэҥниир. П. Аввакумов