с. 1. (собирание милостыни) умналааһын; 2. (бедность) умнапыттыйыы.

туохт. Дьадай, дьадайан хаал. ☉ Впасть в бедность, обнищать.

ж. 1. (бедность) кыһалҕа; 2. (потребность) наадыйыы; нужды трудящихся үлэһиттэр наадыйыылара; # нужды нет кыһалҕа кыра.

ж. 1. (крайняя бедность) умнапыт олоҕо.умнаһыттыйыы, дьадаҥы олох; 2. перен. (скудость чего-л.) дьадаҥы буолуу, тутах буолуу; духовная нищета өй-санаа дьадаҥыта.

м. 1. (нехватка) итэҕэс, итээ-пин; недостаток в материале матырыйаал итэҕэһэ; 2. недостатки мн. разг. (нужда, бедность) тиийиммэт-түгэммэт буолуу; 3. (изъян) итэҕэһэ; вскрыть недостатки в работе үлэ итэҕэстэрин арый.

сыһ., эргэр. Олус кырыымчык; дэҥҥэ көстөр. ☉ Очень редко, скудно (появляется что-л.). Былыргы быһыыга, Кыһыл торҕо кыраадьына эрдэҕинэ, Кылаабынай суруксута Кыҥастаһан көрдөһөн булбут [лиэнтэлээх — дьабака бэргэһэ туһунан]. Саха фольк.
ср. русск. крайне, крайность ‘нужда, недостаток, бедность’

несов. 1. (жить в бедности) дьадай, кыһалҕаҕа ыллар; 2. в ком-чём (испытывать потребность) наадый.

I
көр күргэ II
Көҥүс күрбэтин булан, онон туораатым. Эрилик Эристиин
Суола үрдүнэн бастыҥ үчүгэй күрбэ дьэргэйбитэ. И. Аргунов
Синньигэс салаа үрэх. Үрэҕи туоруур күрбэ. В. Протодьяконов
II
аат. Дьадаҥы, кыһалҕа. ☉ Бедность
Киһибит күн-түүн күрбэтигэр түһэн иһэр олохтоох-дьаһахтаах киһи буолла. АаНА СТОТ
III
күрбэ таас — кылааккайдаммыт бөлтөркөй улахан таас. ☉ Большой, массивный гладкий камень
Кулуннарын тириитин сүллэ уонна дьиэтин аанын икки өттүнэн күрбэ тааһы ууран баран, кулунун тириитинэн бүрүйэн кэбистэ. Саха фольк. Улахан күрбэ таас эбит, арай төһүүлээтэххэ кыайтарар дуу, суох дуу диэн баран, мас аҕалла уонна таас аннын олуйа аста. Т. Сметанин

туохт.
1. Таҥас эҥээрин эбэтэр туох эмэ кырыытын, кырыы өттүн оҥор. ☉ Отделывать полы одежды или края, стороны чего-л. «Тирии кынат» диэбит курдук, Тэлимнэҕэс эҥээрдээтилэр, «Кунаах төбө» диэбит курдук, Кубаҕай хортуустаатылар. С. Васильев
Баһылайкаан дьиккэр, …… үүтээҥҥин муус эҥээрдээн кэлбиккин. «ХС»
△ Тугу эмэ кыйа, батыһа эбэтэр икки өттүнэн кэккэлии бара тур. ☉ Тянуться в ряд вдоль или по обеим сторонам чего-л. (напр., реки, улицы)
Тойуктар хоһоонноро кэпсииллэринэн, Алтан хайа киэҥ сири хабан сытар сис хайанан буолар. Маны эҥээрдээн улахан күөллэр бааллара ыйыллыбыттар. «Чолбон»
Эн Бүлүү эбэ хотуну эҥээрдээн сытар дэхси, нэлэмэн хонууларынан-сыһыыларынан сылдьыбытыҥ дуо? АДГ СКУо
2. көсп. Тугу эмэ кытта сэргэ туох эмэ куһаҕаны оҥор, эрэйи-буруйу таһаар, аҕал. ☉ Приносить что-л. (напр., горе), вовлекать, впутывать кого-л. во что-л. Кири-дьайы киллэримэ, Эрэйи-буруйу эҥээрдээмэ, Алдьархайы-былаҕайы аҕалыма! Өксөкүлээх Өлөксөй
[Ийэбин] Угунньалыыр буурайга, Ачаахтаах хатыҥ тоһоҕоҕо Эримэх бэйэтин эммэнитэн Энэлгэн-сыналҕан эҥээрдээн, Түөнэ чопчу төбөбүнэн Түһэн төрөөбүтүм баар этэ. С. Зверев
Омук империализма биһиэхэ күүһүнэн соҥнообут гражданскай сэриитэ Арассыыйаҕа элбэх эрэйикыһалҕаны эҥээрдээбитэ. «ХС»
♦ Илбиркэй эҥээрдээ кэпс. — кими эмэ харысхала суох атаҕастаан, баттаан, көлөһүннээн доруобуйатын улаханнык алларыт, өрүттүбэт гына дьадат, умнаһыт олоҕор тиэрт. ☉ Довести кого-л. до полного разорения, ввергнуть в крайнюю бедность, нищету
Мин эһигини, хара көлөһүммүнэн муспут баайбын-топпун аймаабыттары, алаһа дьиэбин алдьаппыттары, илбиркэй эҥээрдээбиттэри, бакыр сүһүөхтээбиттэри, ойуттубут олооччулаабыттары, кыраатаҕым буоллун! Н. Якутскай