1) беда, бедствие; 2) тревога, волнение; иэдээникпин-куудааныкпын фольк. запев бесовской девы в якутском эпосе олонхо.

аат. Муҥ-таҥ, өлүүалдьархай, охсуһуу. ☉ Мучение, бедствие, борьба
Дьахтар түөрт уон түөрт эрэй-илбис үөрэҕин билэр. П. Ойуунускай

беда, несчастье; бедствие; алдьархай буолла случилась беда; алдьархай бөҕө ааҥнаата нагрянула страшная беда; өйдөөх үтүөнү сатыыр ; акаары алдьархайы сатыыр посл. умный умеет творить добро, дурак — беду.

прил. 1. стихийнэй, айылҕа; стихийное бедствие айылҕа быһылаана; 2. (естественный) стихийнэй, тутулуга суох; стихийный характер экономических законов экономическай сокуоннар стихийнэй харак-тердара; 3. (неорганизованный) стихийнэй, тэриллиитэ суох; стихийное рабочее движение стихийнэй рабочай хамсааһын.

аат.
1. Улахан алдьархай, үлүгэр. ☉ Большая беда, бедствие. Иэдээн-куудаан буолбут: охсуһуу тахсыбыт
2. Тиэтэл-ыксал; араллаан-аймалҕан. ☉ Спешка; суматоха, суета
[Модун күүстээх массыына үйэтигэр олоробут.] Итинник олох тымырын тэбиитэ-тэтимэ биир кэм мөдөөн, намыын буолуоҕун ханан да сатаммат, итинник олох тэтимэ эмиэ ити быһыытынан өрө-таҥнары күөрэҥнэс. Иэдээн-куудаан, түргэн, битиргэс буолар. Күндэ
3. Дьиксинии, долгуйуу. ☉ Тревога, волнение
Үлэлии барар сопхуоһа - бэйэтин төрөөбүт сирэ. Саамай табыгаһа суоҕа, иэдээнэ-куудаана ити этэ. «ХС»

туохт. Аһа-үөлэ суох буолан, хоргуйан өлөргө тиий; улаханнык аччыктаа, хоргуй. ☉ Оказаться при смерти от голода; испытывать сильный голод
Суор сордоох сутаары гынан Собулҕаны тоҥсуйбута улахан эбит дии. П. Ойуунускай
Сут, уот кураан сылларга сүөһү сутаан охторун эмиэ көрбүтүм. Далан
Хайа дойдуттан, Хас хонукка аһаабакка, Бачча сутаан кэллиҥ? ТТИГ КХКК
ср. ДТС йут ‘гололедица; беда, бедствие, несчастье’, уйг. жут, алт. дьут, тув. чут, монг. зуд ‘гололедица, бескормица; мор, падёж скота’, тат. йот ‘голод, голодное время’

дверь; ворота; вход; проход; дьиэ аана вход в дом, дверь дома; бүтэй аана проход в изгороди; тиэргэн аана ворота; суол аана а) место у входа; б) место у большой дороги; суол ааныгар олорор ыаллар притрактовые жители; ааны сап= закрыть дверь; аанынан таҕыс = выйти в дверь; аанынан киир = войти через дверь; ааннарын саппат буолла он часто ходит к ним, посещает их (букв. он не закрывает их дверь) # аан алдьархай страшное бедствие, несчастье; аан бастаан , аан маҥнай а) прежде всего, в самом начале, сперва; б) впервые; аан дойду мир, вселенная; аан күдэн густой туман; аан тыл предисловие; аан холорук сильная метель, пурга; ааныттан суох разг. совсем нет. ,

туохт.
1.
сарбый диэнтэн бэй., атын. туһ. Миигиттэн элбэх олоҥхону, былыргы кэпсээни, остуоруйалары суруйбуттара, кырдьан мөлтөөн, …… тылым сарбыллыбытын кэннэ суруйталаабыттара. Тоҥ Суорун
Кэлиҥҥи биэс сыл устата бурдук үүнүүтэ да быһар быһаҕаһа сарбылынна. П. Егоров
Биэс баай Афанасьевтар бас билэр сирдэрэ олус улаханнык сарбыллыбыта. БИГ ӨҮөС
2. Тугунан эмэ улахан кыһалҕаҕа ыллар, быстар суолга тиий. ☉ Быть обречённым на бедствие, на большие лишения (напр., в результате тяжёлого недуга)
— Иккиэн хамнаска сылдьаҕыт дуо? — Иккиэн буолан сарбылыннахпыт дии. М. Доҕордуурап
Нэһилиэк кинээһэ Уордаах Дьэкиим ол бириэмэҕэ, атаҕын арамачыыһа бэргээн, улаханнык сарбыллан сытара. Н. Заболоцкай

1) греть, согревать, нагревать; излучать тепло, жар; оһох суоһуур пёчка пышет жаром; 2) перен. нависать (об опасности, бедствии и т. п.); куттал суоһаата нависла опасность.

I 1) смерть, гибель; герой өлүүтүнэн өл = погибнуть геройской смертью; өлүүттэн быыһак = спасаться от смерти; 2) разг. болезнь, эпидемия; өлүүгэ өлбүт сүөһү скот, павший от эпизоотии; 3) беда, бедствие, несчастье; өлүү да буолар эбит ! что за напасти!, какое несчастье!; 4) затмение (солнца, луны); күн өлүүтэ затмение солнца # елүү болдьохтоох (или түбэлтэлээх ) к несчастью, как назло; өлүү түбэлтэлээх , бэйэм ыалдьан хааллым к несчастью, я сам заболел; өлүү суола миф. вход в преисподнюю; елүү суолун нэтээгинэн бүөлээбиккэ дылы погов. всё равно, что затыкать вход в преисподнюю шкуркой летяги (говорят, когда кто-л. пытается отделаться от важного дела пустяком или на большое дело назначают заведомо слабого человека, чтобы только отделаться); өлүү уута фольк. мёртвая вода.
II часть, доля, пай; бултаммыт балыгы уон өлүүгэ үллэрдилэр добытую рыбу разделили на десять частей; бэйэҥ өлүүгүн ыл = брать свою долю; өлүүбүн биэрбитим я отдал свой пай.