прил. 1. (одинокий, обособленный) соҕотох, соҕотоҕун турар, соҕотохтуу буолар; уединённая жизнь соҕотоҕун олоруу; 2. (тихий, безлюдный) бүччүм; уединённое место бүччүм сир.

сов. 1. (стать пустым) кураанах-тый; 2. (стать безлюдным) иччитэхсий.

1) осиротеть (остаться без родителей); 2) перен. чувствовать себя одиноко, сиротливо; 3) перен. опустеть, стать безлюдным; бөһүөлэк тулаайахсыйда посёлок опустел.

1. даҕ.
2. Кураанах, аһа суох, мала суох (хол., иһит). ☉ Пустой, порожний (ничем не заполненный, напр., сосуд)
   Иччитэх куулу олордо ууруоҥ суоҕа (өс ном.). Ыстапаан саҥа билсибит аргыһын кэнниттэн, иччитэх куулун тоҥолоҕор иилинэн, батыһан испитэ. И. Никифоров
   Тиийбитэ, үрдэ хас эмэ сиринэн дьөллүбүт, иччитэх дьааһык буолан биэрбитэ. «ХС»
3. Ким да олорбот, быраҕыллыбыт; киһитэ-сүөһүтэ суох (дьиэ, сир уо. д. а.). ☉ Необитаемый, заброшенный, пустынный, пустой (напр., о доме, земле и т. п.)
   Сылайан, иччитэх балаҕаҥҥа тохтоотубут. Амма Аччыгыйа
   Тымныы кыраайга, Иччитэх куйаарга Соҕотох хахыйах Сордонон үүммүтэ. Эллэй
   Ол иччитэх дьиэҕэ туох абааһыта симиллибит үһү. Н. Габышев
   Күөрэгэй аҕата сарсыныгар оҕотун иччитэх өтөххө илтэ. Т. Сметанин
4. сыһ. суолт. Киһитэ суох, киһитэсүөһүтэ суох. ☉ Пустынно, необитаемо, безлюдно
   Онтон быйыл сылга чугаһыыр иччитэх турбут «Эмтиэкэ дьиэҕэ» эдэр баҕайы биэлсэр нуучча тиийэн кэлбит. Амма Аччыгыйа
   Үйэлэргэ иччитэх турбут түҥ тыа ортотугар бүтүн куорат тутуллара сүрдээх суол дии! Н. Лугинов
   Сайылык атын дьиэлэрэ түннүктэрэ аҥаһан, сабыста барыаран иччитэх тураахтыыллар. И. Федосеев
   △ Хаһаайына суох. ☉ Без хозяина
   Дайыылап ороно иччитэх турар. Амма Аччыгыйа

аат.
1. Хойуу, үксэ мутукчалаах мастаах киэҥ сиргэ тайыыр түҥкэтэх тыа. ☉ Густой, раскинувшийся на обширной территории, дикий (безлюдный) лес, тайга
Кини [Тогойкин] киэҥ тайҕа оҕото, сүрэҕинэн таайан, хараҕынан сабаҕалаан, туһаайбыт тосхолун эндэппэт эбит. Амма Аччыгыйа
Кыһынын, кэлбэккэ, Дьиэбиттэн тэйэбин, Тыал, тымныы диэбэккэ, Тыа быыһын кэтэбин, Тайҕанан, хайанан, Тайылҕан дайдынан Эҥсиллэн тиийэбин, Элбэххэ тиксэбин. Күннүк Уурастыырап
Биһиги Сахабыт сирэ киэҥ даҕаны: хайдах курдук үтүө сыһыылар, алаастар, өрүстэр баалларый. Уонна маннык түҥкэтэх тайҕа сирдэр. А. Фёдоров
2. эргэр. Көмүс хостуур бириискэлэр (үксүгэр Бодойбо бириискэтин ааттыыллара). ☉ Золотые прииски (в основном Бодойбинские)
Тайҕа таһаҕасчытын үлэтэ кытаанах үлэ. Амма Аччыгыйа
Арай кини тайҕаҕа көмүс сиригэр түһэн хааллын? Н. Заболоцкай
Уола бэтэрээ тайҕаҕа ордубут үс аттаах таһаҕаһын үс күнүстээх-түүн оонньоон сүүйтэрэн баран …… үөһээ Тайҕаҕа үлэ көрдөһө бара турбут. Н. Түгүнүүрэп
◊ Тайҕа баһын тайан — ыраах сирдэринэн тэлэһийэ сырыт (хорсун, кыахтаах сырыылаах, эргитиилээх-урбатыылаах былыргы дьон туһунан). ☉ Преодолевать большие расстояния, иметь широкие связи (об удалых, оборотистых людях старого времени)
Үрэх-үрэх баһын үмүрүтэ тардар Үлүскэннээх үптэн, Тайҕа-тайҕа баһын Тайаммахтаан ааһар Талааннаах сырыылан. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Доҕотторо] хата ханнык эрэ тайҕа баһын тайаннаҕа, таллан таас хайалары дабайдаҕа дииллэрэ буолуо. А. Сыромятникова
Аҕалара буоллаҕына үрэх баһын өҥөйбүт, тайҕа баһын тайаммыт киһи эбит. ПЭК ОНЛЯ I
ср. алт. тайга ‘гора, покрытая лесом’, хак. тайҕа ‘тайга’