скупость, жадность; бережливость.

1) старательность, усердие; тщательность || старательный, усердный; тщательный; 2) бережливость, экономность || бережливый, экономный; ср. кичээҥи 1.

ж. 1. (бережливость, расчётливость) кэмчилээһин, кэмчилээн туттуу; экономия материалов матырыйаалы кэмчилээһин; 2. (выгода, результат бережливости) кэмчилээһин, барыс; получить экономию кэмчилээһини ыл.

аат. Бэйэҥ киэнин кимиэхэ да биэрбэт буола сатааһын; бэйэ киэнигэр кими да чугаһаппат буолуу. ☉ Нежелание делить что-л. с кем-л.; ревностная бережливость в отношении чего-л. своего. Өлөрбүт куобахтаргытын туох да көҥөөһүнэ суох биир сиргэ мунньуҥ

м. 1. (действие) ааҕан таһаарыы, суоттааһын; правильный расчёт таба ааҕан таһаарыы; 2. (уплата) аахсыы, ахсаан; расчёт с кредиторами ылар иэстээхтэри кытта аахсыы; 3. (увольнение) ахсаан биэрии, үлэттэн ууратыы; получить расчёт ахсаанна ыл (үлэҕиттэн уурай); 4. перен.(расплата) аахсыы; 5. (намерение) суоттаныы, суоттааһын; мой расчёты не оправдались мин суоттаныыларым тахсыбатылар; 6. разг. (выгода, польза) ке-дьүүс, туһа; 7. (бережливость) суоттаан туттуу; 8. воен. расчёт; 9. тех. расчёт, суоттаныы; # в расчёте с кем-л. аахсан бүтүстэ, аахсан бүтүстүбүт; из расчёта ааҕан, суоттаан; принять (или взять) в расчёт кого-что-л. ахсааҥҥа ыл.

аат.
1. Мээнэ туһата суох ороскуоттамматын курдук кэмнээн, харыстаан туттуу. ☉ Экономия, бережливость, расчетливость
Көрүллэр боппуруостарбыт: эспэдииссийэлэргэ кэмчилээһин туһунан уонна үлэ дьиссипилиинэтэ. В. Гаврильева
Билигин биригээдэ суоппардара уматыгы кэмчилээһиҥҥэ …… утары болҕомтолорун уураллар. «Кыым»
Ууну харыстааһын, кэмчилээһин хас биирдии киһиттэн эмиэ тутулуктаах. «ББ»
2. Кэмнээн, харыстаан туттуу түмүгэр орпут барыс. ☉ Экономия, прибыль, барыш
Сатаан эргиннин эрэ… Мин «списаниенан» хааччыйыам, Кэмчилээһинтэн да кырыйан кистээн атыылыам. Р. Баҕатаайыскай
Сыаҕы хомуллар тимир бетонтан тутуу тутууга улахан кэмчилээһини биэрэр. ОТК
Рационализаторскай этиилэри олоххо киллэрииттэн 12,9 тыһыынча солкуобайдаах кэмчилээһин оҥоһулунна. «Кыым»

аат.
1. Сүөһүнү, кыылы хаайар күрүө, хаһаа. ☉ Изгородь, заграждение для скота, зверей
Сүөһүлэр хотоҥҥо кубулутуллубут хаамнарга тураллар. Далан
Куобахтары хаамҥа үүрэн киллэрэн баран, кэбэҕэстик тутан бултаныллар. ТСКБ
Барааннар намыһах күрүөлээх хаамнарыттан хап-хара харахтаах муус-маҥан ньуурдара быгара. Г. Николаева (тылб.)
2. Өрүс, үрэх уута устар хаата. ☉ Русло реки, речки
Үксүгэр уу олус түргэнник тоҕо анньан, өрүс хаамын да биллэрбэккэ соҕотохто быччас гыннаран кэбиһэр. Н. Лугинов
Урут оҕонньоттор уу хаамын хамсатар эрдэхтэринэ, ходуһа өрүү чээл күөҕүнэн алла турара хайдахтаах курдук кэрэ, астык көстүү этэй?! Хомус Уйбаан
Үрэхтэрэ хаамыттан таҕыстаҕына, улахан халаан буолар кутталлаах. «Кыым»
3. Туох эмэ таһынан барбатын, куоппатын курдук хайан, бүөлээн оҥоруу, оннук оҥоһук. ☉ Ограждение, преграда, барьер
Сиэрдийэлэри кэккэлэтэн киэҥкуоҥ хаам оҥороллор, ону тула тыраахтарынан буор астараллар. Далан
Кыһыҥҥы тымныыга ититэр турба тоҥмотун диэн эрбии көөбүлүн кутарга хаптаһынынан хаам оҥороллоро. «Кыым»
ср. монг. гам ‘бережливость; осторожность’