беситься с жиру.

1) быть, оказаться в состоянии, близком к помешательству, терять рассудок; 2) разг. беситься, шумно озорничать, шалить (о детях).

м. сыа, арыы; животные жиры сүөһү сыата; рыбий жир балык сыата; растительные жиры үүнээйи арыыта; # нагулять жиру уой; с жиру беситься топпуккун уйума, наһаа тотон эгэлгэлэн.

туохт., сөбүлээб. Көр оҥоһун, саатаа, тириигин тэнит. ☉ Забавляться, развлекаться; с жиру беситься
[Куобах:] Бөрө аччыктаан күнэ хараардаҕына ыксаан биһигини тутар. Оттон бу өлөрүөхсүт [киһи] биһигини көччүргээн эрэ сордуур. Р. Кулаковскай
[Эмээхсин:] Бу сиргэ, кырдьык, көччүргээн, кэлбэттэр. Эвен фольк. Кини [дьахтар] бэйэтин былааһын күүһүгэр бигэтик эрэнэн, уолу кытта оонньуурунан көччүргүүрэ. М. Горькай (тылб.)

туохт. Ис-искиттэн долгуйан, эҥсэлитэн, улаханнык ыллаа (ойуун туһунан, эбэтэр түүн баттатан). ☉ Петь громко, исступленно (в шаманском трансе или во время кошмарного сна)
Суор ойуун абалаахтык-саталаахтык кутуран эҥсэлийэн барда. Амма Аччыгыйа
Быдырааһап кыыран чыҥыйар, Быһыы-тутуу быакалдьыйа, Тэйэр, кутуран дьаҥыдыйар, Чэпчэкитик дыгылдьыйа. Дьуон Дьаҥылы
ср. тюрк. кутур ‘беситься, взбеситься’

туохт. Туох да кыһалҕата суох буолан, тосту-туора, солуута суох быһыылан. ☉ Привередничать от сытой, обеспеченной жизни; беситься с жиру
[Куобах] Тоҥ хаары оймооҥҥун, Тотурҕуу оонньооҥҥун, …… Олус да ырааттыҥ. Болот Боотур
Байымсыйаҥҥын, тотурҕааҥҥын киэбирэн эрдэҕиҥ. А. Фёдоров
Кини, кырдьык, тотурҕаан ол-бу буолан эрдэҕэ. Агидель к.

туох
1. Улахан тымныы түс, улаханнык тымный. ☉ Лютовать, яриться (о морозе)
Сергей Иванович …… халлаан тымныйан кыыдыйбытын кэннэ — балаҕан ыйын ортотугар эргийэн кэлбитэ. И. Федосеев
Кыһын кыыдыйарын кэмэ аҕыс ый; бу аҕыс ыйга ичигэс таҥас киһи санныттан түспэт. УАЯ А
Бүгүн халлаан кыыдыйда, тыалырда. «ХС»
2. көсп. Ордук күүһүр, ордук суоһур. ☉ Бушевать, беситься, бесноваться
Кыыс бухатыыр обургу …… Кыыһыран кыыдыйда, Уордайан туолаһыйда. П. Ядрихинскай
Ууллара уоттан тааҥка тимирэ — Кыргыһыы кыыдыйар тииһигэр. Р. Баҕатаайыскай

I 1) беситься, сходить с ума; иирдиҥ дуу ? ты с ума сошёл?; иирбит ыт бешеная собака; 2) неодобр, сильно отвлекаться, увлекаться чем-л. (посторонним); кэпсээҥҥэ иирэммин барбакка хааллым увлёкшись рассказом, я не пошёл (куда собирался); мунньаҕынан иир = увлекаться заседаниями; 3) неодобр, сильно увлекаться, терять голову (от любви); уол ити кыыска иирбит парень потерял голову от любви к этой девушке # мэйиим иирэр диал. у меня голова кружится; харааччы иир = запутываться окончательно; не находить ни конца ни края чему-л.; задачаны сатаан суоттаабакка харааччы иир = окончательно запутаться, не найдя решения задачи; хараҕым иирэр у меня в глазах рябйт.
II свёртываться (о молоке, сливках); үүт иирбит молоко свернулось.

аат. Үүт сиикэйдии аһыйан бөлөнүйбүтэ. ☉ Густое закисшее некипяченое молоко, простокваша
Сайын үүтү бөлөнөх оҥорон, өссө ордугун ацидофилин оҥорон, кыылы онон аһатар үчүгэй. ТИиС
Онтон балачча буолаат, сибиинньэ аһылыга диэн биэдэрэнэн бөлөнөҕү хантан эрэ аҕалла. Н. Габышев
Атыыр оҕустары гидропонунан, бөлөнөҕүнэн уонна көөнньөрбөнөн эбии аһатабыт, таһырдьа күүлэйдэтэбит. «Кыым»
♦ Бөлөнөххө (бөлөнөҕөр) тот (уой, бөскөй, мөскөй, мөлбөй) кэпс. — эрэйэ суох дэлэй олоххо иитиллэн, үөскээн, тотурҕаа, күүһүргээ эбэтэр үчүгэйдик улаат, төлөһүй. ☉ Живя в достатке, иметь вид сытого, упитанного человека; с жиру беситься
Бөлөнөххө топпут Чолоҕор уолаттар Туостуур иһити Тоҕута тартылар, Мас иһити Хайыта бырахтылар. Саха нар. ыр.

наедаться, насыщаться; тото аһаа = поесть досыта, насытиться; тоттоххо сыа да сымсах погов. если сыт , и жир покажется невкусным; топпутун тобуга уйбат погов. соотв. с жиру бесится.