I 1) бескрайняя даль, бескрайний простор; безвестная даль; куйаар дойдута фольк. страна безвестной дали; киэҥ куйаар хонуу обширные бескрайние поля; кумах куйаар пустыня; туундара куйаара тундровая пустыня; куйаарга көт = улететь в безвестную даль; улететь в бескрайнее нёбо; баһа байҕал , кутуруга куйаар погов. голова его — море, хвост — безвестная даль (говорится о предприимчивом человеке, не боящемся риска); 2) пространство; космос куйаара космическое пространство; салгын куйаара воздушное пространство.
II шальной, безрассудный, безудержный; куйаар мэник безудержный шалун; куйаар киһи шальной, безрассудный человек.

даҕ., түөлбэ. Ыраах, кый ыраах. ☉ Безмерно далёкий, бескрайний, безграничный
Устата-улаҕата биллибэт улабыр маҥан халлаан. ПЭК СЯЯ
Устата-уһуна биллибэт уһун улабыр сир. ПЭК СЯЯ

даҕ. Бардар бара турар киэҥ, үрдүк (тыа, халлаан). ☉ Сплошной, бескрайний (о лесе, небе)
Киэбэкиэлитэ биллибэт Киҥкил хара тыа барахсан. Суорун Омоллоон
Кэннигин көр — кистэлэҥнээх киҥкил тыа! П. Тобуруокап
Үрүҥ күн …… киҥкил халлаан үрдүк өрөҕөтүн өрө салаамахтаата. С. Федотов

даҕ., поэт. Уйаара-кэйээрэ биллибэт, улахан, кэрэ. ☉ Бескрайний, необъятный, чарующий, красивый (о лесе)
Кэҕэлиирэ кыылым Киҥкил-силик тыам Кэрискэ маһыгар Кэдэллэн …… олорор. Өксөкүлээх Өлөксөй
Киҥкил-силик тыаларга Кэҕэ кэлэн кэпсээтин. Эллэй

даҕ. Уйаара-кэйээрэ биллибэт, киэҥ-куоҥ. ☉ Необозримый, бескрайний, безграничный
Күөх мэндэл х а ллааҥҥа чараас таҥалай былыттар куба кынатыныы сараадыспыттар. Н. Габышев
Ыраас мэндэл толооҥҥо кыһыл көмүс ураһалар кылбачыспыттар, үрүҥ көмүс дьиэлэр үөрдүспүттэр. Д. Апросимов

даҕ., нор. айымнь. Уйааракэйээрэ суох, киэҥ (халлааны этэргэ). ☉ Бескрайний, широкий (о небе)
[Сыралыма Куону] Хотугу Хороҕой чуҥку халлаан Хараҥа улаҕатыгар, Будулҕаннаах муус байҕал Иччитэ буолбут Тимир Чохордоон дьаалы Уоран-талаан ылан, …… Түүнүктээх түрмэтигэр Түҥкүнэтэн түһэрбит эбит. П. Ядрихинскай

даҕ. Киэҥ нэлэмэн, уйаара-кэйээрэ көстүбэт (нор. айымнь. тутлар). ☉ Широкий, необъятный, бескрайний (употр. в уст
нар. тв.). Унаармунаар урсуннаах улуу дураар хонууга тэбэр тилэх ньиргийдин! П. Ойуунускай
Орто дойду дураар уорҕата хонук аҥаара кытара кыыһан сытта. Д. Апросимов
Уҥуоргута биллибэт, Улаҕата көстүбэт Уһун дураар толоон буолан Муҥутаабыт эбит. «ХС»

кэттэтэ биллибэт (кэтитэ биллибэт) — уйаара-кэйээрэ биллибэт, муҥура көстүбэт. ☉ Обширный, необъятный, безграничный, бескрайний, необозримый
Кэттэтэ биллибэт киэҥ дайдым киэбин тухары кэтит кэһии тэнийбит. Саха нор. ыр. I. Бу ииппит Иэйэхсит, айбыт Айыыһыт биһиэхэ эргийэҥҥит, …… кэттэтэ биллибэт кэтит кэһиигитин биһиэхэ дьэбэлгэдитэн кулуҥ! ХИА КОВО

даҕ., поэт.
1. Ыраахха диэри нэлэһийэн барар, олус киэҥ. ☉ Обширный, просторный, бескрайний
Кини бу иһэн ойууру-тыаны, устата биллибэт уйгул хонууну, үрдүк күөх халлааны — ханна эрэ ырааҕы одуулаһар. А. Бэрияк
Кырдьык, тыһыынчанан оҕустар симсэн өрө бачымахтаһан иһэннэр бу уйгул киэҥ-чааккаан бырыыга кэлэн өлөллөрүн булбуттар. Ж. Верн (тылб.)
2. Туох да хааччаҕа суох, көҥүл, холку. ☉ Свободный, вольный, вольготный. Уйгул кэм
□ Күөх уйгул салгыны ойуулуур курдук, Сарадах чаҕылҕан чаҕылла сааллан, Сааскы хоһоону халлааҥҥа суруйда. Эллэй

аат. Туох эмэ киэҥэ, киэҥ сабардама. ☉ Площадь чего-л.
Устатын-туоратын харах дала ылбат. Амма Аччыгыйа
[Эбэ Хотун барахсан] устата-туората биллибэккэ, килбэйэкүндээрэ, нэлэйэ-хотойо, оргууй устара ууһун, намыынын эбитин! Суорун Омоллоон
Чаҕыл Иванович, хайдах эрэ, бу ходуһаны уруккуттан бэркэ билэр, устатын-туоратын уллуҥаҕынан элбэхтик мээрэйдээбит сирин курдук санаталаата. С. Никифоров
◊ Устата-туората биллибэт (көстүбэт) — олус киэҥ, нэлэмэн сиринэн тайаан сытар, улаҕата көстүбэт. ☉ Безграничный, необъятный, бескрайний
Устата-уҥуоргута биллибэтэх, Устататуората көстүбэтэх, Унаар-мунаар урсуннаах, Уһун тунаар хонуулаах Улуу хочом. П. Ойуунускай
Устата-туората биллибэт сис тыаҕа үрүйэ тахсар. Амма Аччыгыйа
Кыыс Хотун өндөйөн көрбүтэ, устата-туората биллибэт байҕал ортотугар баар эбит, тыа ырыых-ыраах ии буолан көстөр. А. Сыромятникова